İleri Yaşta Yüksek Kolesterol: Bilinmesi Gerekenler

Genel Bakış

Yüksek kolesterol, kanınızdaki yağ benzeri bir madde olan kolesterol seviyesinin normalden fazla olmasıdır. Kolesterol vücudunuz için gereklidir ancak fazlası atardamarlarınızda birikerek damar tıkanıklığına yol açabilir. Bu durum kalp krizi ve felç gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

Evet, yüksek kolesterol özellikle ileri yaşlarda oldukça yaygındır. Türkiye'de erişkinlerin yaklaşık yarısında yüksek kolesterol görülmektedir. Yaş ilerledikçe kolesterol seviyesi doğal olarak yükselebilir.

Yüksek kolesterol herkesi etkileyebilir ancak 65 yaş üstü kişilerde daha sık görülür. Ailesinde yüksek kolesterol veya kalp hastalığı öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, sağlıksız beslenenler ve hareketsiz bir yaşam tarzı olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterol genellikle hiçbir belirtiye neden olmaz. Çoğu insan farkında olmaz.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da belirti genellikle yoktur. Nadiren cilt altında sarı renkli kolesterol birikintileri (ksantom) görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta yüksek kolesterolün kendine özgü bir belirtisi yoktur. Ancak damar tıkanıklığına bağlı olarak göğüs ağrısı (anjina), bacaklarda yürüyüşle gelen ağrı veya nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun doğal olarak ürettiği kolesterolün karaciğer tarafından fazla yapılması
• Doymuş yağ ve trans yağ içeren besinlerin (işlenmiş gıdalar, kızartmalar, hamur işleri) fazla tüketilmesi
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara içmek
• Genetik faktörler (ailede yüksek kolesterol öyküsü)

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek tansiyon
• Böbrek veya tiroid hastalıkları
• Bazı ilaçlar (örneğin steroidler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra herkesin en az yılda bir kez kolesterol testi yaptırması önerilir.
• Ailede yüksek kolesterol veya kalp hastalığı varsa daha erken yaşta ve daha sık test yaptırın.
• Doktorunuz sizin için uygun tarama sıklığını belirleyecektir.

Tanı

Yüksek kolesterol tanısı için bir kan testi yapılır. Bu test genellikle sabah aç karnına yapılır ve total kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit seviyelerini ölçer.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili (kolesterol paneli) kan testi
• Bazı durumlarda ek testler (örneğin apolipoprotein B testi) istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçlarınızı doktorunuz değerlendirecek ve yaşınıza, diğer sağlık durumlarınıza ve risk faktörlerinize göre bir hedef belirleyecektir. Yüksek çıkan sonuçlarınız varsa endişelenmeyin; yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi ile seviyeleri düşürmek mümkündür.

Tedavi

Yüksek kolesterol tedavisinin amacı kalp krizi ve felç riskini azaltmaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ile başlar, gerekiyorsa ilaç eklenir.

Evde kişisel bakım

• Doymuş yağ ve trans yağ oranı düşük, lif açısından zengin bir beslenme düzeni benimseyin. Bol sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, ceviz) tüketin.
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz yapın. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aktiviteler iyi seçeneklerdir.
• Sağlıklı bir kiloda kalın veya fazla kilonuz varsa kilo verin.
• Sigara ve alkol kullanıyorsanız bırakmayı deneyin.
• Stres yönetimi tekniklerini uygulayın; yoga, meditasyon veya hobiler rahatlamaya yardımcı olabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa kolesterol düşürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle statin grubundadır ve karaciğerin kolesterol üretimini azaltır. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve yan etkiler konusunda doktorunuzla iletişimde olmanız önemlidir. Tedavi sürecinde doktorunuz kan testleri ile seviyelerinizi takip edecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kolesterolün kendisi için ameliyat gerekmez. Ancak ileri derecede damar tıkanıklığı durumunda anjiyo, stent veya bypass gibi işlemler gerekebilir. Bu karar tamamen kardiyoloji uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterol ile yaşamak, günlük alışkanlıklarınızda küçük ama kalıcı değişiklikler yapmayı gerektirir. Kan testlerinizi düzenli yaptırmak, ilaçlarınızı aksatmamak ve sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüşler yapın; her gün 30 dakika yürümek kolesterolü düşürmeye yardımcı olur.
• Yeme alışkanlıklarınızı değiştirin; kırmızı et yerine balık veya tavuk, kızartma yerine haşlama veya ızgara tercih edin.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın ve takipleri ihmal etmeyin.
• Stresten uzak durmaya çalışın, sevdiğiniz aktivitelere zaman ayırın.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni benimseyin. Akdeniz tipi beslenme yüksek kolesterol için idealdir: bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı, balık ve kuruyemiş. Haftada en az 150 dakika egzersiz yapmak da kolesterol seviyesini iyileştirir. Egzersize yeni başlıyorsanız doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir durumla yaşamak bazen kaygı veya üzüntüye yol açabilir. Unutmayın yüksek kolesterol kontrol edilebilir bir sorundur. Duygusal olarak zorlandığınızda ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla konuşmak iyi gelebilir.

Önleme

Tamamen önlenemese bile, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile yüksek kolesterol riski büyük ölçüde azaltılabilir. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, ideal kiloyu koruma ve sigaradan uzak durma en önemli önlemlerdir.

Tarama programları

40 yaşından itibaren düzenli kolesterol taraması yaptırmak, yüksek kolesterolün erken teşhisi ve tedavisi için kritiktir. Ailede risk varsa daha erken yaşta tarama başlanmalıdır. Sağlık Bakanlığı'nın Sağlıklı Hayat Merkezleri ücretsiz danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• İnme (felç)
• Periferik arter hastalığı (bacak damarlarında tıkanıklık)
• Karotis arter hastalığı (boyun damarlarında daralma)

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kolesterol ciddi bir durum olsa da iyi haber, etkili bir şekilde yönetilebilmesidir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tıbbi tedavi ile kalp krizi ve felç riski önemli ölçüde azalır. Düzenli doktor takibi ve sağlıklı alışkanlıklar sayesinde ileri yaşlarda da kalp sağlığınızı koruyabilir, aktif ve kaliteli bir yaşam sürdürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.