Gençlerde Yüksek Kolesterol: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Yüksek kolesterol, kanınızda kolesterol adı verilen bir yağ türünün fazla olmasıdır. Kolesterol vücudunuz için gereklidir ancak fazlası atardamarlarınızda birikerek kalp sağlığınızı etkileyebilir. Gençlerde de görülebilir ve genellikle belirti vermez.

Gençler arasında yaygınlaşmaktadır. Özellikle sağlıksız beslenme alışkanlıkları ve hareketsiz yaşam nedeniyle daha sık görülmektedir.

Her yaştan genci etkileyebilir. Ailesinde yüksek kolesterol veya erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, sağlıksız beslenenler ve az hareket edenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün genellikle hiçbir belirtisi yoktur.

Çocuklarda belirtiler

• Nadiren, çok yüksek kolesterol durumunda ciltte veya göz çevresinde sarımtırak yağ birikintileri (ksantoma) görülebilir.
• Bazı çocuklarda göz kapağında yağ birikintileri (ksantelazma) olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu bölüm gençler için geçerli değildir, ancak genel olarak yüksek kolesterol yaşlı erişkinlerde de belirti vermeyebilir veya kalp krizi, felç gibi komplikasyonlar sonucu ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş yağ ve trans yağ içeren besinlerin fazla tüketilmesi (örneğin kızartmalar, işlenmiş gıdalar, hamur işleri)
• Hareketsiz yaşam tarzı ve düzenli egzersiz yapılmaması
• Fazla kilo veya obezite
• Aileden geçen genetik eğilim (ailesel yüksek kolesterol)
• Bazı hastalıklar (diyabet, böbrek hastalığı, tiroid problemleri) ve bazı ilaçlar

Risk faktörleri

• Ailede yüksek kolesterol veya erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olması
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları (fast food, işlenmiş atıştırmalıklar, şekerli içecekler)
• Günde 60 dakikadan az fiziksel aktivite
• Vücut kitle indeksinin (BMI) yüksek olması
• Sigara veya tütün ürünlerine maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ciltte ksantoma (sarı yumrular) fark ederseniz en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı varsa, çocuğunuzu 9-11 yaşları arasında kolesterol testi yaptırması için doktora götürün.
• 15-21 yaş arası bir kez daha test yapılması önerilir.
• Fazla kilolu veya sağlıksız beslenen gençler için doktorla rutin kontroller planlayın.

Tanı

Yüksek kolesterol tanısı, bir kan testiyle konur. Test genellikle 12 saat açlık sonrası yapılır ve lipit profili (tüm yağ değerleri) ölçülür.

Yapılabilecek testler

• Lipit profili (total kolesterol, LDL -kötü kolesterol, HDL -iyi kolesterol ve trigliseritler)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kolunuzdan bir kan örneği alacak ve sonuçlar birkaç gün içinde çıkacaktır. Sonuçlara göre yaş, cinsiyet ve aile geçmişinizi değerlendirerek size kişisel önerilerde bulunacaktır.

Tedavi

Tedavinin temeli, sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir. Eğer kolesterol seviyesi çok yüksekse veya başka risk faktörleri varsa doktor ilaç tedavisi önerebilir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenme: Doymuş yağlar ve trans yağlar yerine bitkisel yağlar, tam tahıllar, meyve ve sebzeler tüketin.
• Haftada en az 3-4 gün, 30-60 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Fazla kilolardan kurtulmak ve ideal kiloyu koruyun.
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durun.
• Stresi yönetmeye çalışın, yeterli uyuyun.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterol yüksek kalırsa veya ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik bir durum varsa doktorunuz ilaç tedavisi önerebilir. Tedavide kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler gibi) kullanılabilir. İlaç isimleri ve dozları konusunda sizi doktorunuz bilgilendirecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gençlerde yüksek kolesterol için cerrahi müdahale gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterolle yaşamak, sağlıklı alışkanlıklar edinmeyi gerektirir. Bu, tüm aile için faydalı olabilir. Gençler kendilerini farklı hissedebilir; bu nedenle destekleyici bir ortam önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemeklerde zeytinyağı, avokado gibi sağlıklı yağları tercih edin.
• Hazır gıdalar yerine ev yemekleri tüketin.
• Günde en az 60 dakika fiziksel aktivite yapmaya çalışın.
• Ekran karşısında geçirilen süreyi sınırlayın.
• Düzenli uyku alışkanlığı edinin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmede doymuş yağ oranı yüksek besinler (kırmızı et, tereyağı, kızartmalar) ve şekerli içecekler sınırlanmalıdır. Liften zengin besinler (yulaf, fasulye, mercimek, meyveler) kolesterolü düşürmeye yardımcı olur. Egzersiz, iyi kolesterolü (HDL) yükseltir ve kilo kontrolüne destek olur. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz, kalp sağlığı için idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Gençler için kronik bir sağlık sorunuyla baş etmek zor olabilir. Kendilerini akranlarından farklı hissedebilir veya diyet kısıtlamalarına uyumda zorlanabilirler. Aile desteği ve açık iletişim bu süreci kolaylaştırır. Gerekirse bir psikolog veya okul rehberlik servisinden destek alınabilir.

Önleme

Yüksek kolesterolün tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, sağlıklı alışkanlıklarla risk büyük ölçüde azaltılabilir. Erken yaşta kazanılan sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz alışkanlıkları, ileride kalp hastalıkları riskini düşürür.

Tarama programları

Ailesel risk taşıyan çocuklar için 9-11 yaş arasında, daha sonra 17-21 yaş arasında bir kez kolesterol taraması önerilir. Ailede erken kalp hastalığı varsa doktorunuz daha erken tarama isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atardamarlarda plak birikimi (ateroskleroz)
• Kalp krizi riskinde artış
• Felç (inme) riskinde artış
• Periferik arter hastalığı (bacaklarda damar tıkanıklığı)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle yüksek kolesterol kontrol altına alınabilir. Erken müdahale, kalp ve damar hastalıkları riskini büyük ölçüde azaltır. Gençler için sağlıklı bir gelecek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.