HIV ile Tedavi Gören Çocuklar: Sağlıklı Bir Yaşam Mümkün

Genel Bakış

HIV, bağışıklık sistemini (vücudu hastalıklara karşı koruyan sistemi) zayıflatan bir virüstür. Tedavi sayesinde çocuklar bu virüsle sağlıklı ve uzun bir yaşam sürebilir. Tedavi, virüsün çoğalmasını durdurarak bağışıklık sistemini korur.

Dünya genelinde HIV ile yaşayan çocuklar olsa da Türkiye'de bu sayı düşüktür. Anne adaylarına uygulanan tarama ve koruyucu tedbirler sayesinde yeni doğan bebeklerde HIV görülme sıklığı oldukça azalmıştır.

HIV, en sık olarak HIV taşıyan annelerden doğan bebekleri etkiler. Ayrıca kan nakli veya sağlıksız enjeksiyonlar yoluyla da bulaşabilir, ancak bu yollar artık çok nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süren hafif ateş
• Sık sık veya uzun süren enfeksiyonlar (soğuk algınlığı, ishal)
• Büyüme geriliği (boy-kilo artışında yavaşlık)
• Şişmiş lenf bezleri (boyun, koltuk altı veya kasıkta)
• İştah azlığı, halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Gelişimsel gecikmeler (örneğin, konuşma veya yürümede yaşıtlarına göre geri olma)
• Ciltte mantar veya uçuk gibi tekrarlayan enfeksiyonlar
• Kronik ishal, kilo alamama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu belirtiler çocuklar için geçerlidir. Yaşlılarda farklı belirtiler olabilir, ancak bu yazıda çocuklara odaklanıyoruz.

Nedenler

Ana nedenler

• HIV virüsü, vücuda girdikten sonra bağışıklık hücrelerine yerleşir ve çoğalarak bu hücreleri yok eder.
• Bebeklerde en sık bulaşma yolu, HIV taşıyan anneden hamilelik, doğum veya emzirme sırasındadır.
• Kan nakli veya kanlı aletlerle temas (çok nadir)

Risk faktörleri

• Annenin HIV taşıması ve hamilelikte tedavi almamış olması
• Doğum sırasında annenin kanında virüs yükünün yüksek olması
• Emzirme (anne tedavi almıyorsa risk daha yüksektir)
• Sağlık kuruluşlarında steril olmayan aletlerin kullanımı (gelişmiş ülkelerde çok nadir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Tedaviye rağmen çocuğun genel durumu kötüleşiyorsa
• Ağızdan sıvı alamayacak kadar hasta görünüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli aralıklarla (genellikle 3-6 ayda bir) çocuk enfeksiyon hastalıkları doktoruna kontrole gitmek
• HIV tedavisi için kullanılan ilaçların düzenli kullanımını sağlamak ve yan etkilerini takip etmek
• Yılda en az bir kez göz, işitme ve diş muayenesi yaptırmak

Tanı

HIV tanısı kan testleri ile konur. Bebeklerde ve küçük çocuklarda kullanılan testler, virüsün genetik materyalini (RNA) veya antijenlerini arar. 18 aydan küçük çocuklarda antikor testleri güvenilir olmayabilir.

Yapılabilecek testler

• PCR testi (virüsün genetik materyalini saptar) – bebeklerde ilk aylarda kullanılır.
• Antijen/antikor testi – 18 aydan büyük çocuklar için uygundur.
• Viral yük testi – kanda ne kadar virüs olduğunu ölçer, tedavinin etkinliğini izler.
• CD4 hücre sayımı – bağışıklık sisteminin gücünü gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle sizden ve çocuğunuzdan kan alacak, sonuçlar birkaç gün içinde çıkacaktır. Tanı konulursa, bir çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirileceksiniz. Tedaviye hemen başlanması gerekmez, ancak bağışıklık sistemi zayıflamaya başladığında ilaç kullanılır.

Tedavi

HIV tedavisinin temelini antiretroviral ilaçlar oluşturur. Bu ilaçlar virüsün çoğalmasını durdurur ve bağışıklık sisteminin korunmasını sağlar. Tedavi ömür boyu sürer ve düzenli kullanım çok önemlidir. Tedavi sayesinde çocuklar sağlıklı bir yaşam sürebilir.

Evde kişisel bakım

• İlaçları her gün aynı saatte, doktorun önerdiği şekilde eksiksiz vermek
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek, bol su içirmek
• Elleri sık sık yıkamak ve hijyen kurallarına dikkat etmek
• Çocuğu düzenli olarak aşı takvimine uygun aşılatmak (ancak canlı virüs aşıları doktor kontrolünde yapılır)
• Aşırı yorgunluktan kaçınmak, yeterli uyku sağlamak

Tıbbi tedaviler

Antiretroviral ilaçlar (ART) genellikle birkaç ilacın birleşiminden oluşan bir rejimdir. İlaçlar çocuğun kilosuna ve yaşına göre ayarlanır. Bazı ilaçlar sıvı formda, bazıları tablet veya kapsül şeklinde olabilir. Tedavi, çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanı tarafından düzenlenir. Yan etkiler görülebilir, ancak doktorunuz bunları yönetmenize yardımcı olur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

HIV tedavisi için cerrahi gerekli değildir. Ancak HIV ile yaşayan çocuklar diğer çocuklar gibi gerekli durumlarda (örneğin bademcik ameliyatı) ameliyat olabilir. Ameliyat öncesi doktora HIV durumu mutlaka bildirilmelidir.

Bu durumla yaşamak

HIV tedavisi gören çocuklar normal bir günlük hayat sürdürebilir. Okula gitmek, arkadaşlarıyla vakit geçirmek, spor yapmak ve hobiler edinmek mümkündür. Tek gereken, ilaçların düzenli kullanımı ve düzenli doktor kontrolleridir. Çocuğunuzun HIV durumu hakkında okul yönetimiyle konuşma kararı size aittir; yasal olarak bunu paylaşma zorunluluğunuz yoktur.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlaçları her gün aynı saatte almak için hatırlatıcı kullanmak
• Ellerin sık yıkanması ve enfeksiyonlardan korunmak için kalabalık ortamlarda maske kullanmak (özellikle bağışıklık sistem zayıfsa)
• Düzenli egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi çocuğun sevdiği aktiviteler)
• Yeterli uyku ve dinlenme
• Sigara dumanından ve diğer zararlı maddelerden uzak durmak

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme planı çocuğun bağışıklık sistemini destekler. Bol sebze-meyve, protein kaynakları (et, süt, yumurta, baklagiller) ve tam tahıllı gıdalara yer verin. Çocuğunuzun düzenli fiziksel aktivite yapmasını teşvik edin. Oyun oynamak, koşmak veya bisiklete binmek hem bağışıklık sistemini güçlendirir hem de moral verir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

HIV tanısı hem çocuk hem de aile için duygusal zorluklar yaratabilir. Çocuklar kendilerini farklı hissedebilir, utanç veya korku yaşayabilir. Açık iletişim, sevgi dolu bir ortam ve gerekirse bir çocuk psikoloğundan destek almak çok önemlidir. Unutmayın, HIV sadece bir sağlık sorunudur ve çocuğunuzun kimliğini belirlemez.

Önleme

HIV'in çocuklara bulaşması büyük ölçüde önlenebilir. HIV taşıyan annelerin hamilelikte ve doğumda antiretroviral ilaç kullanması, bebeğe doğumdan hemen sonra koruyucu ilaç verilmesi ve emzirmekten kaçınılması bulaş riskini %1'in altına düşürür. Kan nakilleri ve sağlık işlemlerinde steril malzeme kullanımı da diğer bulaş yollarını önler.

Aşılar

HIV için bir aşı henüz yoktur, ancak HIV ile yaşayan çocuklar diğer enfeksiyonlardan korunmak için rutin aşılarını (kızamık, suçiçeği, zatürre gibi) yaptırmalıdır. Canlı virüs aşıları özel durumlar gerektirir; doktorunuza danışın.

Tarama programları

Türkiye'de tüm gebe kadınlara rutin HIV taraması yapılmaktadır. Bu sayede HIV taşıyan anneler erken tespit edilir ve bebeğe bulaş engellenir. Ayrıca risk altındaki çocuklara (örneğin annesi HIV taşıyan) doğumdan sonra test yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bağışıklık sisteminin zayıflaması nedeniyle sık ve ağır enfeksiyonlar (zatürre, tüberküloz, menenjit)
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Sinir sistemi sorunları (zihinsel gerilik, nöbetler)
• HIV'in AIDS evresine ilerlemesi, bu ciddi enfeksiyonlara ve kanserlere yol açar

Uzun vadeli görünüm

Tedavi ile HIV artık kronik bir hastalık gibi yönetilebilir. Çocukların çoğu, tedaviye uyum sağlarsa, yaşıtlarıyla benzer bir ömür beklentisine sahip olur. Düzenli takip ve ilaç kullanımı sayesinde çocuğunuz sağlıklı bir yetişkin olabilir, kendi ailesini kurabilir ve hayallerini gerçekleştirebilir. Çocuğunuzun başarılı ve mutlu bir hayat sürmesi mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• UNICEF ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.