Hidrosefali ile Yaşam

Genel Bakış

Hidrosefali, beynin içindeki boşluklarda (ventrikül) beyin omurilik sıvısının aşırı birikmesiyle oluşan bir durumdur. Bu birikim, beyinde basınç artışına yol açar ve çeşitli belirtilere neden olabilir. Halk arasında 'beyinde su toplanması' olarak da bilinir.

Hidrosefali her yaşta görülebilen bir durumdur. Bebeklerde ve yaşlılarda daha sık teşhis edilir.

Hidrosefali; yeni doğanları, çocukları, gençleri ve yetişkinleri etkileyebilir. Ayrıca yaşlılarda normal basınçlı hidrosefali adı verilen farklı bir türü görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş ağrısı
• Bulanık veya çift görme
• Denge ve yürüme sorunları
• Mide bulantısı ve kusma
• Düşünme ve hafıza güçlüğü
• Halsizlik ve uyku hali

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde baş çevresinin hızla büyümesi
• Bıngıldakta (kafadaki yumuşak nokta) gerginlik
• Kusma
• Gözlerde aşağı kayma ('gün batımı' görünümü)
• Huzursuzluk ve aşırı ağlama
• Beslenme güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yürüme zorluğu, ayakları sürüyerek yürüme
• Denge kaybı
• İdrar kaçırma
• Unutkanlık ve düşünmede yavaşlama
• Ruh hali değişiklikleri

Nedenler

Ana nedenler

• Doğuştan (konjenital) hidrosefali: beyin gelişimi sırasındaki yapısal sorunlar
• Beyin kanaması, özellikle prematüre bebeklerde
• Menenjit gibi enfeksiyonlar
• Beyin tümörleri
• Kafa travması
• Beyin omurilik sıvısının üretimi ve emilimindeki dengesizlik

Risk faktörleri

• Prematüre (erken) doğum
• Hamilelik sırasında geçirilen enfeksiyonlar (örneğin toksoplazma, sitomegalovirüs)
• Ailede nöral tüp defekti öyküsü (spina bifida gibi)
• Kafa travması öyküsü
• Beyin kanaması öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa 112'yi arayın veya derhal acil servise gidin
• Şantı olan bir hastada sürekli baş ağrısı, kusma veya davranış değişikliği
• Yetişkinlerde yeni başlayan denge bozukluğu veya idrar kaçırma

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Doktorunuzun önerdiği düzenli kontrol muayenelerine mutlaka gidin
• Bebeklerde baş çevresi ölçümü rutin olarak yapılır; gelişim takibi için önemlidir
• Hidrosefali şüphesi olan bir kişi, beyin cerrahisi uzmanına yönlendirilmelidir

Tanı

Doktor öncelikle belirtileri dinler ve nörolojik muayene yapar. Bebeklerde baş çevresi ölçülür. Görüntüleme yöntemleriyle beyinde sıvı birikimi gösterilebilir.

Yapılabilecek testler

• Ultrason (bebeklerde bıngıldak kapalı değilken kullanılabilir)
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Nörolojik muayene (denge, refleksler, göz hareketleri)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde çocuk nörolojisi veya beyin cerrahisi uzmanına yönlendirilirsiniz. Görüntüleme sonuçlarına göre hidrosefalinin türü ve olası nedeni belirlenir. Tanı kesinleşince tedavi planı ayrıntılı olarak anlatılır.

Tedavi

Hidrosefali tedavisinin ana amacı, beyin içindeki basıncı azaltmak ve sıvının dengelenmesini sağlamaktır. Bu genellikle cerrahi yöntemlerle yapılır. İlaç kullanımı nadirdir ve geçici bir çözüm olabilir; ancak kalıcı çözüm ilaçla sağlanamaz.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzla planlanan kontrol randevularını aksatmayın
• Şantınız veya tüpünüz varsa, şant enfeksiyonu belirtileri (kızarıklık, ateş, huzursuzluk) konusunda doktorunuzdan bilgi alın
• Kafa travmasına yol açabilecek riskli sporlardan kaçının veya koruyucu ekipman kullanın
• Belirtilerde ani bir değişiklik olursa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun

Tıbbi tedaviler

Tedavi genellikle cerrahi olarak planlanır. En sık uygulanan yöntem 'şant' adı verilen ince bir tüpün beynin ventriküllerine yerleştirilerek fazla sıvının karın boşluğuna akıtılmasıdır. Bir diğer yöntem ise 'endoskopik üçüncü ventrikülostomi' (EAV) denen kapalı bir ameliyattır. Burada beynin içinde sıvının drene olması için küçük bir açıklık açılır. Hangi yöntemin uygun olduğuna beyin cerrahisi uzmanı karar verir. Nadir durumlarda, geçici olarak bazı ilaçlar kullanılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, hidrosefali tedavisinin ana aşamasıdır. Hangi hastanın ameliyat olabileceğine, hangi yöntemin seçileceğine nöroşirürji uzmanı belirtiler, yaş ve görüntüleme sonuçlarına göre karar verir.

Bu durumla yaşamak

Hidrosefali ile yaşayan kişiler düzenli doktor kontrolleri sayesinde normal bir iş ve okul hayatı sürdürebilirler. Günlük aktivitelerde kendinizi zorlamayın, yorgunluk hissederseniz dinlenin. Belirtilerin takibi önemlidir: baş ağrısı, denge problemi veya görme değişiklikleri yaşarsanız hekime başvurun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku uyuyun
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri öğrenin
• Aile ve arkadaşlarınızla zaman geçirin
• Zihinsel olarak aktif kalın (kitap okuma, bulmaca çözme gibi)
• Alkol ve sigara kullanımından kaçının (beyin sağlığı için önerilir)

Diyet ve egzersiz

Genellikle hidrosefaliye özel bir diyet yoktur. Dengeli ve yeterli beslenme herkes için önemlidir. Doktorunuz aksini söylemediği sürece sıvı kısıtlaması gerekmez. Egzersiz yapmak genel sağlık ve denge için faydalıdır; yürüyüş ve yüzme gibi düşük riskli aktiviteler tercih edilmelidir. Aşırı zorlayıcı ve kafa darbesi riski yüksek sporlar doktor onayı olmadan yapılmamalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir sağlık durumuyla yaşamak kaygı, üzüntü ve yalnızlık hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir. Ayrıca destek grupları ile deneyim paylaşmak rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Hidrosefalinin çoğu türü önlenemez. Ancak, bebeklerde menenjit gibi enfeksiyon hastalıklarına karşı aşılama, kafa travmalarından kaçınma ve hamilelik takibinin düzenli yapılması bazı riskleri azaltabilir.

Aşılar

Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği çocukluk çağı aşı takvimine uymak, hidrosefaliye yol açabilen menenjit ve diğer enfeksiyonlara karşı koruma sağlar.

Tarama programları

Bebeklerde düzenli baş çevresi ölçümü ve gelişim değerlendirmesi, bazı hidrosefali vakalarının erken saptanmasına yardımcı olabilir. Rutin tarama testi yoktur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Beyin hasarı ve kalıcı nörolojik kayıplar
• Zihinsel gelişimde gerilik (özellikle çocuklarda)
• Görme kaybı
• Yürüme ve denge bozukluğu
• İdrar kaçırma
• Yaşam kalitesinde ciddi düşüş

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile hidrosefali ile yaşayan çocukların ve yetişkinlerin çoğu sağlıklı, üretken ve tatmin edici bir yaşam sürebilir. Tedavi sonrası düzenli doktor kontrolü şarttır; ancak bu kontrol, hayatın normal bir parçası hâline getirilerek başarılı bir şekilde yönetilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Hydrocephalus Association ↗

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.