Yetişkinlerde Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) ile Yaşam

Genel Bakış

Yüksek tansiyon, yani hipertansiyon, kanınızın atardamarlarınıza normalden daha fazla kuvvetle baskı yapmasıdır. Bu durum uzun süre devam ederse kalbinize ve damarlarınıza zarar verebilir. Tansiyon iki sayıyla ölçülür: Büyük tansiyon (sistolik) kalp kasılırken, küçük tansiyon (diyastolik) kalp gevşerken ölçülen değerdir. Yüksek tansiyon genellikle 140/90 mmHg ve üzeri olarak tanımlanır.

Evet, yüksek tansiyon çok yaygındır. Türkiye'de ve dünyada her 3-4 yetişkinden birinde görülür. Yaş ilerledikçe sıklığı artar.

Yüksek tansiyon her yaştan yetişkini etkileyebilir, ancak 40 yaş üstü kişilerde daha sık görülür. Ailede yüksek tansiyon öyküsü, fazla kilolu olmak, tuzlu beslenmek ve hareketsiz bir yaşam tarzı riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu insanda hiçbir belirti olmaz
• Bazı kişilerde baş ağrısı (özellikle ensede)
• Baş dönmesi
• Çarpıntı
• Burun kanaması (nadiren)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek tansiyon genellikle altta yatan bir hastalığa bağlıdır
• Belirtiler arasında baş ağrısı, yorgunluk, görme bulanıklığı sayılabilir
• Çocuklar da düzenli tansiyon ölçümü yaptırmalıdır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda büyük tansiyon (sistolik) sıklıkla yükselir, küçük tansiyon normal kalabilir
• Belirtiler daha az fark edilebilir veya baş dönmesi, düşme eğilimi şeklinde ortaya çıkabilir
• İlaç kullanımına bağlı tansiyon düşüklükleri daha sık görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Birincil (esansiyel) hipertansiyon: Nedeni tam bilinmez, genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu oluşur
• İkincil (sekonder) hipertansiyon: Böbrek hastalıkları, böbrek üstü bezi tümörleri, tiroid sorunları veya bazı ilaçların yan etkisi gibi başka bir hastalığa bağlıdır

Risk faktörleri

• İlerleyen yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 65 yaş üstü)
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Fazla tuz tüketimi
• Yetersiz potasyum alımı
• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Stres
• Diyabet, yüksek kolesterol gibi diğer sağlık sorunları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtiler listesinde sayılan durumlar varsa hemen 112'yi arayın
• Tansiyonunuz 180/110 mmHg veya daha yüksekse ve başka belirti olmasa bile aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurun

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra yılda en az bir kez tansiyon ölçtürün
• Daha önce yüksek tansiyon teşhisi konduysa doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrole gidin
• Evde düzenli tansiyon takibi yapın ve sonuçları doktorunuzla paylaşın

Tanı

Yüksek tansiyon tanısı, genellikle birkaç farklı günde yapılan tansiyon ölçümleriyle konur. Doktorunuz kolunuza bir tansiyon aleti (sfigmomanometre) takarak büyük ve küçük tansiyonunuzu ölçer. Evde kendi kendinize ölçüm yapmanız da istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan tansiyonu ölçümü (hem ofiste hem evde)
• Kan testleri (böbrek fonksiyonları, elektrolitler, şeker, kolesterol)
• İdrar tahlili
• Elektrokardiyografi (EKG) - kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirir
• Gerekirse ekokardiyogram veya böbrek ultrasonu

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizi muayene edecek, tıbbi geçmişinizi soracak ve risk faktörlerinizi değerlendirecek. Tanı konduktan sonra sizin için en uygun tedavi planını oluşturacaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaçları içerir.

Tedavi

Yüksek tansiyon tedavisinin temel amacı, kalp krizi, felç ve böbrek hasarı gibi komplikasyonları önlemek için kan basıncını sağlıklı bir aralıkta tutmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve genellikle yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar. Gerekirse doktorunuz tansiyon düşürücü ilaçlar reçete edebilir.

Evde kişisel bakım

• Tuz alımını azaltın (günde 5-6 gramdan az tuz, yaklaşık 1 çay kaşığı)
• Düzenli fiziksel aktivite yapın (haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin beslenin
• Alkol tüketimini sınırlayın (erkeklerde günde 2, kadınlarda 1 kadehi geçmeyin)
• Sigara içmeyin
• Stresi yönetmek için rahatlama teknikleri uygulayın
• Düzenli uyuyun

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa doktorunuz tansiyon düşürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar farklı gruplardan olabilir (örneğin idrar söktürücüler, beta blokerler, ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri, kalsiyum kanal blokerleri). Hangi ilacın veya ilaç kombinasyonunun size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve doktorunuza danışmadan kesmemeniz çok önemlidir. Tedavinin etkinliğini izlemek için düzenli kontrollere gitmelisiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyonun cerrahi tedavisi çok nadirdir. Sadece böbrek üstü bezi tümörü (feokromasitoma) veya böbrek atardamarında darlık gibi altta yatan spesifik bir neden varsa ameliyat gerekebilir. Bunun dışında yüksek tansiyon ilaç ve yaşam tarzı değişiklikleri ile tedavi edilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyonla yaşamak, düzenli kontroller, sağlıklı alışkanlıklar ve gerektiğinde ilaç kullanımı anlamına gelir. Tansiyonunuzu evde düzenli olarak ölçün ve bir günlük tutun. Doktorunuzun önerdiği tedavi planına sadık kalın. Küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün 30 dakika yürüyüş yapın
• Hazır gıdalardan uzak durun, ev yemeği tercih edin
• Yemeklere tuz eklemeyin, baharatlarla tatlandırın
• Alkolü sınırlayın veya bırakın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin

Diyet ve egzersiz

DASH diyeti (Hipertansiyonu Durdurmak İçin Diyet Yaklaşımları) olarak bilinen beslenme planı yüksek tansiyon için önerilir. Bol sebze, meyve, tam tahıl, yağsız süt ürünleri, kurubaklagil ve yağlı tohumlar tüketin. Kırmızı et, şekerli içecekler ve doymuş yağ oranı yüksek gıdaları sınırlayın. Haftada en az 5 gün 30 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme) yapın. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyonun kendisi doğrudan ruh sağlığını etkilemese de, kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve strese neden olabilir. Ayrıca stres tansiyonu yükseltebilir. Duygularınızı ailenizle veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, ruh sağlığınız fiziksel sağlığınız kadar önemlidir.

Önleme

Yüksek tansiyonun bir kısmı önlenebilir. Sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek riskinizi azaltabilirsiniz: tuzu azaltmak, sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve alkolden uzak durmak. Ailesinde yüksek tansiyon olan kişilerde risk daha yüksek olsa da, sağlıklı alışkanlıklar koruyucu olabilir.

Tarama programları

40 yaşından sonra her yıl tansiyonunuzu ölçtürmeniz önerilir. Ailesinde yüksek tansiyon, diyabet veya böbrek hastalığı olanlar daha erken yaşlarda taramaya başlamalıdır. Aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz tansiyon ölçümü yapılmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve kalp yetmezliği
• Felç (inme)
• Böbrek hasarı ve böbrek yetmezliği
• Görme kaybı
• Anevrizma (damar balonlaşması ve yırtılması)
• Periferik arter hastalığı (bacak damarlarında daralma)

Uzun vadeli görünüm

Yüksek tansiyon tedavi edilebilir ve kontrol altına alınabilir bir durumdur. Düzenli doktor kontrolleri, ilaç tedavisine uyum ve sağlıklı yaşam tarzı ile çoğu insan tansiyonunu sağlıklı seviyelerde tutabilir ve komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltabilir. Erken teşhis ve doğru tedavi ile uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Umudunuzu kaybetmeyin; küçük adımlar büyük fark yaratır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.