Gebelikte Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon) ile Yaşamak

Genel Bakış

Gebelikte yüksek tansiyon, hamilelik sırasında kan basıncınızın (tansiyonunuzun) normalden yüksek olması durumudur. Buna gebelik hipertansiyonu da denir. Erken teşhis ve düzenli takip, hem sizin hem de bebeğinizin sağlığı için çok önemlidir.

Evet, gebelikte yüksek tansiyon oldukça sık görülür. Hamileliklerin yaklaşık %5-10'unda görülür.

Herhangi bir hamile kadında ortaya çıkabilir, ancak ilk hamileliğini yaşayanlar, 40 yaş üstü kadınlar, ikiz veya üçüz gibi çoğul gebelikler, aşırı kilolu veya obez kadınlar, böbrek hastalığı veya diyabeti olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli veya sürekli baş ağrısı
• Bulanık görme veya ışık çakmaları
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde ani şişme (ödem)
• Üst karın bölgesinde ağrı (özellikle sağ üst tarafta)
• Nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum doğrudan bebeğin kendisinde belirti vermez. Ancak kontrol altına alınmazsa bebekte büyüme geriliği, erken doğum veya düşük doğum ağırlığı gibi sorunlara yol açabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Gebelik yaşı ileri olan (40 yaş üstü) kadınlarda yüksek tansiyon riski daha yüksektir. Belirtiler genellikle diğer gebelerle aynıdır; ancak tansiyon daha şiddetli seyredebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Gebelikte yüksek tansiyonun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Bazı araştırmalar, plasentanın (bebeğin eşi) düzgün gelişmemesi veya kan damarlarında sorun olmasıyla ilişkili olduğunu göstermektedir.
• Bağışıklık sistemi, genetik faktörler ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok faktörün bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülmektedir.

Risk faktörleri

• İlk hamilelik
• Daha önceki gebeliklerde yüksek tansiyon veya preeklampsi öyküsü
• Çoğul gebelik (ikiz, üçüz vb.)
• 40 yaş üstü olmak
• Ailede gebelik hipertansiyonu veya preeklampsi öyküsü
• Obezite (aşırı kilolu olmak)
• Böbrek hastalığı, diyabet, lupus gibi kronik hastalıklar
• Yardımcı üreme teknikleri (tüp bebek) ile gebe kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi birini fark ederseniz hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Tansiyonunuz 160/110 mmHg veya üzerindeyse mutlaka bir sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gebeliğiniz boyunca düzenli kontrollerinizi aksatmayın. Sağlık Bakanlığı önerilerine göre her gebelik muayenesinde tansiyonunuz ölçülmelidir.
• Evde tansiyon takibi yapıyorsanız, değerlerinizi doktorunuzla paylaşın.

Tanı

Gebelikte yüksek tansiyon genellikle rutin prenatal muayeneler sırasında tansiyon ölçümü ile teşhis edilir. Tanı için tansiyonun en az iki farklı ölçümde 140/90 mmHg veya üzerinde olması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü (dinlenme halinde, doğru teknikle)
• İdrar tahlili (protein varlığını kontrol etmek için)
• Kan testleri (böbrek ve karaciğer fonksiyonları, pıhtılaşma faktörleri)
• Bebek ultrasonu (bebeğin büyüme ve gelişimini değerlendirmek için)
• NST (Non-Stres Testi) - bebeğin kalp atışlarını ve hareketlerini izlemek

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden tansiyonunuzu evde düzenli olarak ölçmenizi isteyebilir. Ayrıca daha sık aralıklarla kontrole çağrılabilirsiniz. Tansiyonunuz şiddetliyse veya preeklampsi geliştiyse hastaneye yatış gerekebilir. Bu süreçte sakin olmanız ve doktorunuzla iş birliği yapmanız önemlidir.

Tedavi

Gebelikte yüksek tansiyon tedavisinin amacı, tansiyonu güvenli seviyelere düşürerek anne ve bebek için riskleri en aza indirmektir. Tedavi yaklaşımı hipertansiyonun şiddetine, gebelik haftasına ve bebeğin durumuna göre belirlenir. Bazı durumlarda tek çözüm doğumun gerçekleşmesidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta tansiyonunuzu evde düzenli olarak ölçün ve kaydedin.
• Günde en az 8-10 bardak su içmeye çalışın (doktorunuz aksini söylemedikçe).
• Bol bol dinlenin, yan yatar pozisyonda uyuyun (bu kan akışını iyileştirir).
• Stresten uzak durmaya çalışın, derin nefes egzersizleri yapın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse tansiyonunuzu düşürmek için ilaç tedavisi önerebilir. Hamilelikte kullanımı güvenli olan ilaçlar mevcuttur, ancak hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir. İlaçları asla kendi başınıza bırakmayın veya doz değiştirmeyin. Şiddetli preeklampsi durumunda magnezyum sülfat gibi ilaçlar nöbetleri önlemek için hastanede uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gebelikte yüksek tansiyon için doğrudan bir cerrahi müdahale yoktur. Ancak durum kontrol altına alınamazsa veya bebek için risk oluşmaya başlarsa erken doğum (sezaryen veya normal doğum) gerekebilir. Bu karar doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Gebelikte yüksek tansiyonla yaşarken günlük rutininizde bazı değişiklikler yapmanız gerekebilir. Düzenli kontroller, sağlıklı beslenme ve yeterli dinlenme ön planda olmalıdır. Tansiyonunuzun seyrine göre iş veya ev hayatınızda ayarlamalar yapmanız gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düşük tuzlu diyet uygulayın (işlenmiş gıdalardan, hazır çorbalardan, turşu ve salamura yiyeceklerden kaçının).
• Kafein (kahve, çay, kola) ve alkol tüketimini sınırlayın veya doktorunuza danışın.
• Sigara içmeyin ve pasif içicilikten uzak durun.
• Doktorunuzun izin verdiği ölçüde hafif egzersizler yapın (yürüyüş gibi).
• Stres yönetimi için meditasyon, yavaş nefes alma veya hobi edinin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir gebelik beslenmesi tansiyonunuzu kontrol altında tutmaya yardımcı olur. Bol miktarda sebze, meyve, tam tahıllar, yağsız protein ve kalsiyum açısından zengin besinler tüketin. Tuzu azaltın. Egzersiz olarak haftada birkaç kez 20-30 dakika tempolu yürüyüş yapabilirsiniz, ancak mutlaka doktorunuzdan onay alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon teşhisi almak ve riskler hakkında bilgi sahibi olmak kaygı ve strese yol açabilir. Bunu hissetmeniz normaldir. Duygularınızı partnerinizle, ailenizle veya doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz. Unutmayın, bu durum geçicidir ve doğum sonrası çoğu kadında düzelir.

Önleme

Gebelikte yüksek tansiyonu tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak riski azaltmak için sağlıklı bir kilo ile hamileliğe başlamak, gebelik öncesi ve sırasında düzenli doktor kontrolüne gitmek, tuz ve yağdan fakir beslenmek, düzenli egzersiz yapmak önemlidir. Daha önce preeklampsi geçirdiyseniz, doktorunuz düşük doz aspirin gibi koruyucu bir tedavi önerebilir.

Tarama programları

Gebeliğin erken döneminde tansiyon ölçümü ve idrar tahlili ile tarama yapılır. Yüksek riskli kadınlarda daha sık takip önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi): yüksek tansiyona idrarda protein kaybı eşlik eder.
• Eklampsi: preeklampsiden ilerleyerek nöbetlere (havale) yol açar.
• HELLP sendromu: karaciğer ve kan hücrelerini etkileyen ciddi bir durum.
• Plasentanın erken ayrılması (dekolman): bebeğe giden kan akışını kesebilir.
• Bebekte büyüme geriliği, erken doğum, düşük doğum ağırlığı.
• Anne için felç (inme) veya organ hasarı riski.

Uzun vadeli görünüm

Doğumdan sonra çoğu kadında yüksek tansiyon düzelir. Ancak preeklampsi öyküsü olan kadınların ileriki yıllarda kalp hastalığı ve yüksek tansiyon riski biraz daha yüksektir. Doğum sonrası da düzenli tansiyon takibi yaptırmanız ve sağlıklı yaşam tarzına devam etmeniz önemlidir. İyi bir takiple hem siz hem de bebeğiniz sağlıklı bir şekilde bu süreci atlatabilirsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı – Gebe Bilgilendirme Sınıfı · Türkiye geneli
• Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) · Türkiye geneli

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.