Immune thrombocytopenia

Genel Bakış

Bağışıklık trombositopenisi (ITP), bağışıklık sisteminizin yanlışlıkla kendi kan pulcuklarınıza (trombosit) saldırdığı bir kan hastalığıdır. Trombositler kanamanızı durdurmaya yardımcı olur. Bu hastalıkta trombosit sayısı düşer, bu nedenle kolay morarma ve kanama olabilir.

ITP nadir görülen bir hastalıktır. Her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 3-5'inde görülür.

Her yaşta ve cinsiyette görülebilir. Çocuklarda daha sık görülür ve genellikle bir enfeksiyondan sonra ortaya çıkar. Yetişkinlerde ise daha çok kronik (uzun süreli) seyreder.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte küçük kırmızı veya mor noktalar (peteşi)
• Kolay ve sık morarma
• Burun veya diş eti kanaması
• Uzun süren kesik kanamaları
• Ağır adet kanamaları

Çocuklarda belirtiler

• Genellikle bir viral enfeksiyondan 1-4 hafta sonra aniden başlar.
• Morarma ve peteşiler sık görülür.
• Çoğu çocuk 6 ay içinde iyileşir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde daha yavaş başlar ve kronikleşme eğilimi vardır.
• Kanama belirtileri daha belirgin olabilir.
• Yorgunluk ve halsizlik sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla trombositlere saldırması (otoimmün reaksiyon)
• Bazen viral enfeksiyonlar (örneğin suçiçeği, hepatit) tetikleyebilir.
• Nadiren bazı ilaçlar veya aşılar (genel olarak) bağışıklık yanıtını değiştirebilir.

Risk faktörleri

• Çocuklarda viral enfeksiyon geçirmek
• Otoimmün hastalıkları olanlar (örneğin lupus)
• Bağışıklık sistemi zayıf olanlar
• Ailede otoimmün hastalık öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Açıklanamayan morarmalar veya kanamalar fark ederseniz.
• Kanama kontrol edilemiyorsa veya şiddetliyse.
• Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif morarmalar veya peteşiler varsa doktorunuza danışın.
• Kan tahlili yaptırmak ve trombosit sayınızı öğrenmek için aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve kan testleri ister. Kesin tanı için tam kan sayımı ve trombosit sayısına bakılır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (CBC) – trombosit düzeyini gösterir.
• Periferik yayma – mikroskopla kan hücrelerine bakılır.
• Bağışıklık testleri – ITP'yi diğer hastalıklardan ayırmak için.
• Kemik iliği biyopsisi (nadiren) – diğer nedenleri elemek için.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için koldan bir örnek alınır, ağrısızdır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz tanıyı koyduktan sonra tedavi planı oluşturacaktır.

Tedavi

Tedavi, trombosit sayınıza, kanama belirtilerinize ve yaşınıza göre değişir. Amaç kanamayı önlemek ve trombosit sayısını güvenli seviyeye çıkarmaktır. Birçok kişi tedavi olmadan da iyileşebilir.

Evde kişisel bakım

• Kanama riskini artıracak sporlardan (boks, güreş) kaçının.
• Diş fırçalarken yumuşak fırça kullanın, diş ipini dikkatli çekin.
• Ağrı kesici olarak aspirin veya ibuprofen içeren ilaçları kullanmayın (doktorunuza danışın).
• Kesik ve yaralanmaları hemen temizleyin ve baskı uygulayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar önerebilir. Kortikosteroid gibi ilaçlar ilk seçenek olabilir. Trombosit sayısını artırmak için bazı ilaçlar kullanılır. Şiddetli durumlarda damardan bağışıklık globülini (IVIG) verilebilir. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz sizin için en uygun olanını belirleyecektir. Asla kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, ilaçlara yanıt alınamayan ve hayatı tehdit eden kanamaları olan hastalarda dalak ameliyatı (splenektomi) düşünülebilir. Dalak, trombositlerin parçalandığı organdır. Ameliyat kararı doktor ekibi tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

ITP ile yaşamak, trombosit sayınızı düzenli kontrol ettirmek ve kanama belirtilerine dikkat etmek demektir. Çoğu kişi normal bir hayat sürdürebilir. Kanama riskine karşı önlem almak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tırnaklarınızı kısa tutun ve cildinizi kesmekten kaçının.
• Ev kazalarına karşı dikkatli olun (keskin aletler, kaygan zemin).
• Spor yaparken koruyucu ekipman kullanın.
• Doktorunuzla birlikte aşı takviminizi güncelleyin (canlı aşılar önerilmeyebilir).

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmek bağışıklık sisteminizi destekler. Özel bir diyet gerekmez. Egzersiz yapabilirsiniz, ancak çarpışma riski olan sporlardan kaçının. Yürüyüş, yüzme gibi düşük riskli aktiviteler iyidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve strese neden olabilir. Endişelerinizi doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Aileniz ve arkadaşlarınızdan destek isteyin.

Önleme

ITP'nin kesin bir önleme yöntemi yoktur. Bağışıklık sistemini güçlü tutmak ve enfeksiyonlardan korunmak genel sağlık için önemlidir, ancak hastalığı engellemez.

Aşılar

Bazı aşıların (örneğin kızamık-kabakulak-kızamıkçık) çok nadiren ITP'yi tetikleyebileceği düşünülür, ancak bu risk çok düşüktür ve aşıların faydası riskten fazladır. Aşı takviminizi doktorunuza danışarak uygulayın.

Tarama programları

ITP için rutin bir tarama testi yoktur. Genellikle belirtiler ortaya çıktığında veya başka bir nedenle yapılan kan testlerinde tesadüfen fark edilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İç kanama (en ciddisi beyin kanamasıdır, ancak çok nadir)
• Kronik yorgunluk ve kansızlık (anemi) riski
• Hayat kalitesinde düşüş (sürekli kanama endişesi)

Uzun vadeli görünüm

ITP'li çoğu insan, özellikle çocuklar, tedaviyle veya tedavisiz tamamen iyileşir. Yetişkinlerde kronikleşme olasılığı daha yüksektir ancak uygun tedavi ile trombosit sayısı güvenli seviyede tutulabilir ve normal bir yaşam sürülebilir. Umut verici gelişmeler vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.