Intermittent claudication

Genel Bakış

Aralıklı topallama (intermittent claudication), bacak kaslarınıza yeterince kan gitmediğinde ortaya çıkan bir durumdur. Genellikle yürürken veya egzersiz yaparken bacaklarınızda ağrı, kramp veya yorgunluk hissedersiniz. Dinlendiğinizde bu his birkaç dakika içinde geçer. Bu durum, bacak atardamarlarınızda daralma veya tıkanıklık olduğu anlamına gelir (buna periferik arter hastalığı denir).

40 yaş üstü kişilerde yaklaşık %10-15 oranında görülür. Yaş ilerledikçe sıklığı artar. Özellikle diyabet, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterolü olanlarda daha sıktır.

Genellikle 50 yaş üstü yetişkinleri etkiler. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha yaygındır. Sigara içenler, diyabet hastaları, yüksek tansiyonu veya yüksek kolesterolü olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken, merdiven çıkarken veya egzersiz yaparken bacak kaslarında (baldır, uyluk, kalça) ağrı, kramp, yanma veya sıkışma hissi.
• Dinlenince ağrının birkaç dakika içinde geçmesi.
• Ağrının hep aynı mesafeyi yürüdükten sonra başlaması (örneğin her 200 metre yürüyüşte).
• Etkilenen bacakta soğukluk hissi.
• Bacakta veya ayakta tüy dökülmesi.
• Tırnaklarda kalınlaşma.
• Bacak derisinde parlaklık ve incelme.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda aralıklı topallama çok nadirdir. Eğer görülürse genellikle doğuştan kalp hastalıkları, damar iltihabı (vaskülit) veya çok erken yaşta başlayan damar sertliğine bağlı olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir çünkü zaten hareket kısıtlılığı vardır.
• Düşme riski artabilir çünkü ağrı nedeniyle yürüyüş bozulur.
• Dinlenme halinde de bacak ağrısı (istirahat ağrısı) daha sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz – atardamarların iç yüzeyinde yağ, kolesterol ve diğer maddelerin birikerek plak oluşturması. Bu plaklar damarı daraltır ve kan akışını engeller.
• Bacak atardamarlarında pıhtı (trombüs) oluşması.
• Nadiren damar iltihabı (vaskülit) veya doğuştan damar anomalileri.

Risk faktörleri

• Sigara içmek (en önemli risk faktörü).
• Şeker hastalığı (diyabet).
• Yüksek tansiyon.
• Yüksek kolesterol.
• İleri yaş (50 yaş üstü).
• Ailede damar hastalığı öyküsü.
• Obezite.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan ve dinlenmekle geçmeyen şiddetli bacak ağrısı.
• Bacakta renk değişikliği (solukluk, morarma) veya nabız kaybı.
• Yürüyemeyecek kadar ağrı.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken bacak ağrısı fark ettiğinizde ve bu ağrı düzenli hale geldiğinde.
• Amaç: erken tanı ve tedavi ile ilerlemesini önlemek.

Tanı

Doktorunuz öncelikle size şikayetlerinizi, sigara, diyabet gibi risk faktörlerinizi sorar ve bacak nabızlarınızı kontrol eder. Ardından birkaç basit test ile tanı koyar.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol basıncı indeksi (ABI): Ayak bileğinizdeki ve kolunuzdaki tansiyon ölçülür. Bacak tansiyonu düşükse damar tıkanıklığı düşünülür.
• Renkli Doppler ultrasonografi: Damarların içine bakarak kan akışını görüntüler.
• Anjiyografi (daha ileri durumlarda): Damarlara kontrast madde verilerek röntgen çekilir, tıkanıklığın yeri ve derecesi belirlenir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle poliklinikte yapılır ve ağrısızdır. Doktorunuz size risk faktörlerinizi azaltmanız için önerilerde bulunacak ve gerekli durumlarda ilaç tedavisi veya girişimsel tedavi planlayacaktır.

Tedavi

Aralıklı topallamanın tedavisi, altta yatan damar hastalığını yavaşlatmayı ve belirtileri azaltmayı hedefler. Tedavide ilk adım yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizdir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak en önemli adımdır. Sigarayı bırakmak için doktorunuzdan veya Sağlık Bakanlığı'nın Sigarayı Bırakma Hattı'ndan destek alabilirsiniz.
• Düzenli yürüyüş egzersizleri: Günde en az 30-45 dakika, ağrı oluşana kadar yürüyün, birkaç dakika dinlenin, sonra tekrar yürüyün.
• Sağlıklı beslenme: Düşük yağlı, düşük kolesterollü, bol sebze ve meyve içeren bir diyet uygulayın.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonuz varsa vermek, bacaklara binen yükü azaltır ve damar sağlığını iyileştirir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan sulandırıcı ilaçlar, kolesterol düşürücü ilaçlar veya tansiyon ilaçları gibi ilaç tedavileri önerebilir. İlaçlar, damar tıkanıklığının ilerlemesini yavaşlatır ve pıhtı oluşumunu engeller. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Egzersiz ve ilaç tedavisine rağmen şikayetler devam ediyorsa veya dinlenme halinde ağrı, yara gibi ciddi belirtiler ortaya çıktıysa doktorunuz girişimsel tedavi seçeneklerini değerlendirebilir. Bunlar arasında balonla damar açma (anjiyoplasti) veya bypass ameliyatı yer alabilir.

Bu durumla yaşamak

Aralıklı topallama ile yaşarken yürüme mesafenizi kademeli olarak artırmak mümkündür. Ağrı başladığında durup dinlenin, geçince tekrar yürüyün. Zamanla aynı mesafeyi daha rahat yürümeye başlayabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli yürüyüş yapın.
• Ayaklarınızı temiz ve kuru tutarak yaralanmalardan koruyun (özellikle diyabet hastaları için önemli).
• Uygun ayakkabılar giyin.
• Stresten uzak durmaya çalışın.
• Düzenli doktor kontrollerine gidin.

Diyet ve egzersiz

Düşük yağlı, bol lifli, tuzu azaltılmış bir diyet önerilir. Akdeniz tipi beslenme (zeytinyağı, balık, sebze) damar sağlığına iyi gelir. Egzersiz olarak yürüyüş en etkili yöntemdir; ayrıca bisiklet veya yüzme de yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Bu duyguları yaşamanız normaldir. Destek almak için psikolog veya doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlenemese de risk faktörlerini kontrol altına alarak (sigara bırakma, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü, şeker ve tansiyon düzenlemesi) ortaya çıkması geciktirilebilir veya ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Tarama programları

Belirtisi olmayan kişilerde rutin tarama önerilmez. Ancak 65 yaş üstü, sigara içen veya diyabet hastası olan bireylerin doktorlarına danışarak anjiyo taraması (ABI) yaptırmaları faydalı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İstirahat ağrısı: bacaklar yukarı kaldırıldığında veya gece uykuda ağrı olması.
• Yara veya ülser: ayak veya bacakta iyileşmeyen yaralar.
• Kangren: doku ölümü, bacağın kesilmesine (ampütasyon) kadar gidebilir.
• İnme veya kalp krizi riski artar çünkü damar hastalığı tüm vücutta ilerler.

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi belirtilerini kontrol altına alabilir, yürüme mesafesini artırabilir ve ciddi komplikasyonları önleyebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri çok etkilidir. İlerlemiş durumlarda bile girişimsel tedaviler başarıyla uygulanmaktadır. Umutlu olmak ve adımları atmak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.