Iron deficiency anaemia

Genel Bakış

Demir eksikliği anemisi, vücudunuzdaki demir miktarının yetersiz olduğu için kanınızın yeterince sağlıklı kırmızı kan hücresi üretemediği bir durumdur. Kırmızı kan hücreleri, vücudunuza oksijen taşıyan küçük hücrelerdir. Demir, bu hücrelerin içindeki hemoglobin adlı bir proteinin yapısında bulunur. Yeterli demir olmazsa, hemoglobin azalır ve dokularınıza yeterli oksijen ulaşamaz.

Evet, demir eksikliği anemisi çok yaygındır. Özellikle kadınlarda, hamilelerde, çocuklarda ve vejetaryen beslenenlerde daha sık görülür.

Demir eksikliği anemisi her yaşta ve cinsiyette görülebilir, ancak en çok şu grupları etkiler: doğurganlık çağındaki kadınlar (adet kanamaları nedeniyle), hamileler, bebekler ve küçük çocuklar (hızlı büyüme dönemi), yaşlılar, vejetaryen veya vegan beslenenler, kanser veya böbrek hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olanlar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik (en yaygın belirti)
• Soluk cilt, dudaklar ve tırnak yatakları
• Baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Nefes darlığı, özellikle eforla
• Kalp çarpıntısı (hızlı veya düzensiz kalp atışı)
• Ellerde ve ayaklarda soğukluk
• Kırılgan tırnaklar veya kaşık şeklinde tırnaklar
• Ağız köşelerinde çatlaklar
• Dilde şişlik veya ağrı
• Huzursuz bacak sendromu (bacaklarda rahatsız edici his ve hareket ettirme ihtiyacı)

Çocuklarda belirtiler

• Okul performansında düşüş
• Dikkat dağınıklığı ve huzursuzluk
• Sık enfeksiyon geçirme
• Büyüme ve gelişmede gerilik
• Soluk cilt ve kolay yorulma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşmelerde artış (denge sorunları nedeniyle)
• Kalp problemlerinin kötüleşmesi (kalp yetmezliği gibi)
• Kafa karışıklığı veya unutkanlık
• Azalmış fiziksel dayanıklılık

Nedenler

Ana nedenler

• Kan kaybı: Ağır adet kanaması, mide veya bağırsak ülserleri, hemoroid (basur), kanser gibi nedenlerle iç veya dış kan kaybı
• Yetersiz demir alımı: Özellikle et, balık, yumurta gibi hayvansal demir kaynaklarından zengin beslenmemek
• Demir emilim bozukluğu: Çölyak hastalığı, mide ameliyatı sonrası veya bağırsak sorunları nedeniyle demirin yeterince emilememesi
• Artan demir ihtiyacı: Hamilelik, emzirme, büyüme çağı, yoğun spor gibi durumlar

Risk faktörleri

• Kadın olmak ve doğurganlık çağında olmak
• Vejetaryen veya vegan beslenmek
• Hamilelik veya emzirme dönemi
• 12 yaş altı çocukluk dönemi (hızlı büyüme)
• Bağırsak hastalıkları (çölyak, Crohn, ülseratif kolit vb.)
• Mide asidini azaltan ilaçların (mide koruyucular) uzun süreli kullanımı
• Kronik kan kaybı (örneğin adet veya bağırsak kanaması)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma gibi acil belirtiler varsa hemen acil servise başvurun.
• Dışkıda kan veya siyah dışkı fark ederseniz.
• Ağır ve uzun süren adet kanamalarınız varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç hafta veya daha uzun süredir kendinizi yorgun, halsiz hissediyorsanız.
• Cildiniz, dudaklarınız veya tırnaklarınız soluksa.
• Nefes darlığı, baş dönmesi veya kalp çarpıntınız varsa.
• Vejetaryen besleniyorsanız veya hamileyseniz, rutin kontrollerinizi yaptırın.

Tanı

Doktorunuz tıbbi öykünüzü dinleyip fizik muayene yapacak ve kan testleri isteyecektir. Kan testleri, kırmızı kan hücrelerinizin sayısını, büyüklüğünü ve hemoglobin seviyenizi ölçer.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit, kırmızı kan hücresi sayısı)
• Serum ferritin (vücuttaki demir deposunu gösterir)
• Serum demir ve demir bağlama kapasitesi
• Gerekirse ek testler: çölyak hastalığı taraması, gaitada gizli kan testi, endoskopi gibi kanama kaynağını bulmaya yönelik testler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basittir. Kan testi sonuçları bir gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçlara göre aneminin varlığını ve şiddetini belirleyecek, ayrıca olası nedenleri araştıracaktır. Testler sırasında herhangi bir ağrı hissetmezsiniz, sadece kan alınırken kısa bir iğne batması olabilir.

Tedavi

Demir eksikliği anemisinin tedavisi öncelikle altta yatan nedenin bulunup düzeltilmesine ve vücuttaki demir depolarının yeniden doldurulmasına dayanır. Tedavi süresi birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir.

Evde kişisel bakım

• Demir açısından zengin besinler tüketin: kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, ıspanak, mercimek, nohut, kabak çekirdeği, kuru meyveler (kayısı, üzüm).
• C vitamini demir emilimini artırır; demirli yemeklerin yanında portakal suyu, domates, biber gibi C vitamini kaynakları tüketin.
• Çay ve kahve demir emilimini azaltır; yemeklerle birlikte değil, yemekten en az 1 saat sonra tüketin.
• Doktorunuzun önerdiği demir takviyelerini düzenli kullanın (kendi başınıza yüksek doz almaktan kaçının).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, demir eksikliğinin derecesine göre ağızdan demir takviyesi önerebilir. Takviyeler genellikle tablet veya damla formundadır. Demir emilim sorunu varsa veya şiddetli anemide damar yoluyla demir verilebilir. Tedavi süresince düzenli kan testleri yapılır. Kesin tedavi yöntemini doktorunuz belirleyecektir. Herhangi bir ilacı doktor reçetesi olmadan kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Demir eksikliği anemisinin kendisi ameliyat gerektirmez. Ancak kan kaybına neden olan bir durum (örneğin mide ülseri, bağırsak polipi, rahimde miyom) varsa, bu durumun tedavisi için cerrahi müdahale gerekebilir. Doktorunuz gerekli durumlarda bu seçeneği sizinle konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Demir eksikliği anemisi ile yaşarken yorgunluğa karşı kendinizi dinlemeli ve dinlenmeye zaman ayırmalısınız. Tedaviye başladıktan birkaç hafta sonra belirtileriniz azalmaya başlayacaktır. Günlük aktivitelerinizi yavaş yavaş artırabilirsiniz. İlaçlarınızı düzenli almayı ve doktor kontrollerinizi aksatmamayı unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli ve demirince zengin bir beslenme planı oluşturun.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Hafif egzersizler (yürüyüş gibi) yapın, ancak kendinizi çok yormayın.
• Sigara ve alkolden kaçının.
• Doktor önerisi olmadan demir takviyesi dozunu artırmayın veya başka bir takviye kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Demir açısından zengin besinleri düzenli tüketmek çok önemlidir. Hayvansal kaynaklardaki demir (hem demiri) daha iyi emilir. Bitkisel kaynaklardaki demiri (non-hem demiri) C vitamini ile birlikte alarak emilimini artırabilirsiniz. Egzersiz olarak haftada birkaç kez 20-30 dakika yürüyüş yapmak, kan dolaşımınızı düzenler ve enerji seviyenizi yükseltir. Anemik dönemde ağır egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik yorgunluk ve halsizlik, depresyon, anksiyete ve motivasyon düşüklüğüne neden olabilir. Kendinizi üzgün veya umutsuz hissederseniz, bunun anemiyle ilgili olabileceğini bilin. Tedaviyle bu duygular düzelebilir. Yine de duygusal zorlanma yaşıyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Bir miktar önlenebilir. Özellikle risk gruplarında (kadınlar, çocuklar, vejetaryenler) demir açısından zengin beslenmeye dikkat etmek, düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak ve kan kaybına yol açan durumları erken tedavi ettirmek korunmaya yardımcı olur.

Tarama programları

Rutin bir tarama (örneğin herkese kan testi yapılması) genellikle önerilmez. Ancak risk grubundakiler (hamileler, bebekler, kronik hastalığı olanlar) düzenli kan testleriyle takip edilir. Doktorunuz size uygun tarama aralığını belirleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp yetmezliği: Uzun süren anemi, kalbin daha hızlı çalışmasına neden olarak kalp kasını zayıflatabilir.
• Solunum sıkıntısı: Oksijen taşıma kapasitesindeki azalma nefes darlığını artırır.
• Enfeksiyonlara yatkınlık: Anemi bağışıklık sistemini zayıflatabilir.
• Hamilelerde erken doğum veya düşük doğum ağırlığı riski.
• Çocuklarda büyüme ve zihinsel gelişim geriliği.

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen demir eksikliği anemisi ciddi sorunlara yol açabilir, ancak uygun tedavi ile çoğu hasta tamamen iyileşir. Tedaviye başlandıktan sonra belirtiler haftalar içinde geriler ve demir depolarının dolması birkaç ay alır. Düzenli takip ve sağlıklı beslenme ile nüks önlenebilir. Anemi, umut verici bir şekilde tedavi edilebilen bir durumdur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.