Irritable bowel syndrome mixed type

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), bağırsakların düzgün çalışmaması sonucu ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Karışık tip IBS'de (IBS-M), kişide hem kabızlık hem de ishal nöbetleri dönüşümlü olarak görülür. Bağırsak hareketleri ya çok yavaş ya da çok hızlıdır, bu da dışkının kıvamında ve sıklığında değişikliklere yol açar.

Evet, irritabl bağırsak sendromu dünya genelinde oldukça yaygındır. Her 10 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Karışık tip ise IBS vakalarının yaklaşık üçte birini oluşturur.

IBS her yaşta ortaya çıkabilir, ancak genellikle 20-30 yaş arasında başlar. Kadınlarda erkeklere göre iki kat daha sık görülür. Ailede IBS öyküsü olanlarda, stresli yaşam koşullarında olanlarda ve geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp (genellikle dışkılama sonrası hafifler)
• Şişkinlik ve gaz
• Kabızlık (sert, topak dışkı, zorlanma) ile ishal (sulu, sık dışkı) arasında gidip gelme
• Dışkılama hissi geldiğinde acil tuvalete gitme ihtiyacı
• Dışkılama sonrası bağırsağın tam boşalmadığı hissi
• Dışkıda sümük (mukus) görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik (çocuklar okulda veya oyun oynarken daha çok şikayet edebilir)
• Kabızlık veya ishal nöbetleri
• İştahsızlık ve kilo alamama
• Tuvalet alışkanlıklarında ani değişiklikler

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kabızlık daha belirgin ve uzun süreli olabilir
• Karın ağrısı daha az belirgin görünebilir, ancak gaz ve şişkinlik sık yaşanır
• İlaçlar veya diğer sağlık sorunları nedeniyle belirtiler farklılaşabilir
• Kilo kaybı ve halsizlik eşlik edebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak hareketlerini düzenleyen sinirlerin aşırı duyarlı olması (bağırsak-beyin etkileşim bozukluğu)
• Bağırsaktaki yararlı bakteri dengesinin bozulması (disbiyoz)
• Bağırsak enfeksiyonları sonrası gelişen hassasiyet
• Stres, kaygı ve depresyon gibi psikolojik faktörler
• Bazı gıdalara karşı hassasiyet (örneğin laktoz, fruktoz, yapay tatlandırıcılar)

Risk faktörleri

• Ailede IBS öyküsü olması
• Genç yaş (20-30'lu yaşlar)
• Kadın olmak
• Geçirilmiş şiddetli bağırsak enfeksiyonu (örneğin gıda zehirlenmesi)
• Yoğun stres, travma veya ruhsal sağlık sorunları
• Bazı ilaçlar (antibiyotikler, ağrı kesiciler gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkınızda kan varsa veya dışkı rengi siyah veya katran gibi görünüyorsa
• Geceleri sizi uyandıran karın ağrısı veya ishal yaşıyorsanız
• Açıklanamayan kilo kaybınız varsa
• Şiddetli kusma, ateş, titreme gibi belirtiler varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, kabızlık veya ishal gibi belirtiler 3 aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Belirtiler haftada en az bir kez ortaya çıkıyorsa
• Yaşam kalitenizi etkiliyorsa (işe, okula gitmekte zorlanma, sosyal hayattan kaçınma)

Tanı

IBS tanısı genellikle hastanın şikayetlerinin dinlenmesi ve fizik muayene ile konur. Doktor, 'Rome IV' kriterlerini kullanarak son 3 ayda haftada en az bir kez karın ağrısı yaşandığını ve dışkılama sıklığı/kıvamında değişiklikler olduğunu sorgular. Başka hastalıkları ekarte etmek için bazı tetkikler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, çölyak hastalığı testi, CRP gibi iltihap göstergeleri)
• Dışkı testleri (parazit, bakteri, gizli kan)
• Solunum testi (laktoz, fruktoz intoleransı için)
• Kolonoskopi (özellikle 50 yaş üstünde veya ailede kolon kanseri öyküsü varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuza şikayetlerinizi ayrıntılı bir şekilde anlatmanız önemlidir. Muayene ve tetkikler birkaç hafta sürebilir. Tanı konulduktan sonra size uygun bir tedavi planı oluşturulacaktır. IBS karışık tip için özel bir test yoktur; tanı genellikle diğer nedenler elendikten sonra konur.

Tedavi

IBS karışık tip tedavisinin amacı belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; bir kişide işe yarayan yöntem başka birinde işe yaramayabilir. Tedavi planında beslenme alışkanlıkları, egzersiz, stres yönetimi ve gerektiğinde ilaçlar yer alır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak yemek yiyin, aşırı yağlı, baharatlı veya işlenmiş gıdalardan kaçının
• Lifli gıdaları kademeli olarak artırın (kepekli tahıllar, sebzeler, meyveler)
• Gaz yapıcı gıdaları (kuru baklagil, soğan, lahana gibi) sınırlayın
• Kafein, alkol ve asitli içecekleri azaltın
• Yeterli miktarda su için (günde 8-10 bardak)
• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite)
• Stres yönetimi için derin nefes, meditasyon veya yoga deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre çeşitli ilaçlar önerebilir. Örneğin, karın ağrısı ve kramplar için spazm çözücüler, ishal kontrolü için bağırsak hareketlerini yavaşlatan ilaçlar, kabızlık için posa takviyeleri veya bağırsak hareketlerini uyarıcı ilaçlar kullanılabilir. Ayrıca bağırsak florasını düzenlemek için probiyotikler önerilebilir. Bazı durumlarda düşük doz antidepresanlar ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir. İlaçları doktor kontrolünde kullanmak önemlidir; asla kendi başınıza ilaç başlamayın veya doz değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS karışık tip için cerrahi bir tedavi yoktur. Bağırsak ameliyatları belirtileri daha da kötüleştirebilir. Sadece IBS'ye bağlı olmayan başka bir hastalık (örneğin tıkanma, fıtık) varsa cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

IBS karışık tip ile yaşamak bazen zorlayıcı olabilir, ancak belirtileri yönetmek için yapabilecekleriniz var. Tuvalet ihtiyacının ne zaman geleceğini bilememek kaygı yaratabilir. Bu nedenle bulunduğunuz yerlerde tuvalete kolay erişiminiz olduğundan emin olun. Bir belirti günlüğü tutarak hangi yiyeceklerin, durumların veya stresin sizi tetiklediğini öğrenebilirsiniz. Aileniz ve arkadaşlarınızla durumunuz hakkında konuşmak, anlayış görmenizi sağlayabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemeye çalışın
• Yavaş yiyin, lokmalarınızı iyice çiğneyin
• Akşam yemeğinden sonra en az 2-3 saat bekleyerek yatın
• Stresli durumlardan kaçınmak için sınırlar koyun
• Uyku düzeninize özen gösterin (günde 7-9 saat uyku)
• Sigarayı bırakın, alkol tüketimini azaltın

Diyet ve egzersiz

Beslenme IBS yönetiminde çok önemlidir. Düşük FODMAP diyeti (fermente olabilen şekerlerden fakir beslenme) birçok kişide belirtileri azaltır. Bu diyeti bir diyetisyen eşliğinde uygulamak daha güvenlidir. Ayrıca yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi orta şiddette egzersizler bağırsak hareketlerini düzenlemeye yardımcı olur. Egzersiz sırasında yeterli su içmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS, özellikle karışık tip kontrol edilemez gibi hissedilebilir. Bu da kaygı, utanç ve sosyal izolasyona yol açabilir. Ruhsal sağlığınızı korumak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi yöntemler IBS belirtilerini azaltmada etkili olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

IBS karışık tipi tamamen önlemek mümkün değildir, çünkü genetik ve çevresel birçok faktör rol oynar. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, stresten uzak durma ve bağırsak enfeksiyonlarına karşı hijyen kurallarına dikkat etmek riski azaltabilir. Belirtileri tetikleyen faktörlerden kaçınarak atakları önlemek mümkündür.

Aşılar

IBS'yi önleyen bir aşı yoktur. Ancak bağırsak enfeksiyonlarından korunmak için hijyen kurallarına uymak (elleri yıkamak, güvenli gıda tüketmek) önemlidir. Gerekirse rotavirüs aşısı gibi aşılar, bazı bağırsak enfeksiyonlarına karşı koruyabilir.

Tarama programları

IBS için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailenizde kolon kanseri veya iltihaplı bağırsak hastalığı varsa doktorunuz belirli aralıklarla kolonoskopi önerebilir. Belirtileriniz tipik IBS'den farklıysa (örneğin kilo kaybı, gece belirtileri) erken tanı için tetkikler yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur) gelişme riski artar, özellikle uzun süreli kabızlıkta
• Yaşam kalitesinde belirgin düşüş (iş, okul, sosyal hayatta zorlanma)
• Beslenme bozukluklarına bağlı vitamin/mineral eksiklikleri
• Anksiyete ve depresyon gibi ruhsal sağlık sorunları
• Bağırsak tıkanıklığı veya karın zarı iltihabı gibi ciddi durumlar (çok nadir)

Uzun vadeli görünüm

IBS karışık tip, uzun süreli (kronik) bir durumdur ancak tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler genellikle kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi zamanla hangi tetikleyicilerden kaçınması gerektiğini öğrenir ve daha rahat bir hayat sürer. Düzenli doktor takibi ve destek almak çok önemlidir. Unutmayın, IBS başka bir ciddi hastalığa dönüşmez ve kanser riskini artırmaz. Uygun yönetimle siz de belirtilerinizi azaltabilir ve daha kaliteli bir yaşam sürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.