Kidney transplant overview for patients

Genel Bakış

Böbrek nakli, çalışmayan böbreklerin yerine sağlıklı bir böbreğin cerrahi olarak yerleştirilmesi işlemidir. Bu sağlıklı böbrek, canlı bir vericiden (örneğin bir aile üyesi) veya vefat etmiş bir kişiden alınabilir. Nakil sonrası kişi diyalize girmeden yaşayabilir.

Böbrek nakli, son dönem böbrek yetmezliği hastaları için standart bir tedavi olsa da herkes için uygun değildir ve yaygın değildir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı merkezlerde nakiller yapılmaktadır.

Böbrek nakli, böbrekleri tamamen iflas etmiş (son dönem böbrek yetmezliği) ve diyalize giren veya girmek üzere olan kişiler için düşünülür. Yaş sınırı olmamakla birlikte, genel sağlık durumu uygun olan her yaştan hasta değerlendirilebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli yorgunluk ve halsizlik
• Bacaklarda, ayaklarda veya ellerde şişlik (ödem)
• İdrar miktarında azalma veya idrar yaparken zorlanma
• Kusma, iştahsızlık ve bulantı
• Kaşıntılı cilt ve kas krampları

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (yaşıtlarından kısa olma)
• Kemik ağrıları ve şekil bozuklukları
• Konsantrasyon güçlüğü ve okul başarısında düşüş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Zihin karışıklığı veya unutkanlık
• Denge sorunları ve düşme riskinde artış
• Kilo kaybı ve kas erimesi

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığı (diyabet) böbrek hasarına yol açar.
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) böbrek damarlarına zarar verir.
• Glomerülonefrit denilen böbrek iltihaplanmaları.
• Polikistik böbrek hastalığı gibi genetik nedenler.

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• Kontrolsüz diyabet veya yüksek tansiyon
• Obezite
• Sigara kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Nakil sonrası yüksek ateş, şiddetli ağrı veya nefes darlığı durumunda.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Böbrek hastalığı riskiniz varsa (diyabet, tansiyon) yılda en az bir kez böbrek fonksiyon testi yaptırın.
• Böbrek yetmezliği tanısı almışsanız, nakil için merkezlere başvurun.

Tanı

Böbrek yetmezliği teşhisi kan ve idrar tahlilleri ile konulur. Nakil için uygunluk ise detaylı sağlık değerlendirmesi ve tetkiklerle belirlenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (üre, kreatinin, elektrolitler)
• İdrar tahlili
• Böbrek ultrasonu veya tomografisi
• Kalp ve akciğer fonksiyon testleri
• Doku uyumu testleri (HLA tiplemesi)

Randevunuzda neler beklenir

Nakil öncesi pek çok tetkik yapılır ve hasta eğitimi verilir. Nakil sonrası ilk günler hastanede kalınır, ardından düzenli kontrollerle takip edilirsiniz. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız önemlidir.

Tedavi

Böbrek nakli, böbrek yetmezliğinin en iyi tedavisidir. Amaç, kişinin diyalizden kurtulup normal bir hayata dönmesidir. Nakil sonrası bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar hayat boyu kullanılmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta tansiyon ve kilo takibi yapın.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak ağır kaldırmaktan kaçının.
• Böbreğe zarar verebilecek ilaçları (örn. bazı ağrı kesiciler) doktora danışmadan kullanmayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Nakil sonrası bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, vücudun yeni böbreği reddetmesini önler. Ayrıca tansiyon, şeker ve enfeksiyonlar için ilaçlar gerekebilir. İlaçlarınızı düzenli almak hayati önem taşır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek nakli cerrahi bir işlemdir. Uygun verici bulunduğunda ve sağlık durumunuz elverdiğinde planlanır. Cerrahi genellikle 3-4 saat sürer ve hasta 1 hafta kadar hastanede kalır.

Bu durumla yaşamak

Böbrek nakli sonrası genellikle normal bir hayata dönülür. İşe gitmek, seyahat etmek mümkündür. Ancak düzenli ilaç kullanımı ve kontroller aksatılmamalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol su için (günde 2-3 litre, doktorunuz önerisi kadar).
• Enfeksiyonlardan korunmak için hijyene dikkat edin.
• Güneş ışığına doğrudan maruz kalmaktan kaçının (cilt kanseri riskine karşı).

Diyet ve egzersiz

Diyetisyeninizin hazırladığı böbrek dostu bir beslenme programı uygulayın. Tuzu sınırlayın, potasyum ve fosfor dengesine dikkat edin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böbrek nakli psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Stres, kaygı veya depresyon yaşarsanız bir uzmandan yardım almaktan çekinmeyin. Aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak da iyi gelir.

Önleme

Böbrek yetmezliğinin bazı nedenleri (diyabet, yüksek tansiyon) kontrol altına alınarak böbrek hasarı önlenebilir veya geciktirilebilir. Nakil sonrası böbrek reddini önlemek için ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.

Aşılar

Nakil öncesi ve sonrası grip, zatürre ve hepatit B gibi aşılar yapılmalıdır. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Böbrek hastalığı riski taşıyan kişilerde (diyabet, tansiyon, aile öyküsü) düzenli böbrek testleri yapılmalıdır. Nakil sonrası da düzenli kontroller gereklidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği tedavi edilmezse vücutta su ve atık birikir, kalp yetmezliği, kemik hastalığı ve sinir hasarı gelişebilir.
• Diyaliz olmadan böbrek yetmezliği yaşamı tehdit eder.

Uzun vadeli görünüm

Böbrek nakli başarılı olduğunda kişi diyalizden kurtulur, daha kaliteli bir yaşam sürer. Nakil böbreğin ortalama ömrü 10-15 yıldır; iyi bakım ve ilaç uyumu ile bu süre uzayabilir. Yeniden nakil de mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.