Lactose intolerance

Genel Bakış

Laktoz intoleransı, vücudun süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz adlı şekeri tam olarak sindirememesi durumudur. Bu, laktozu parçalayan laktaz enziminin yeterince üretilmemesinden kaynaklanır ve süt ürünleri tüketildiğinde sindirim sorunlarına yol açar.

Evet, laktoz intoleransı oldukça yaygındır. Türkiye’de de birçok kişi bu durumu yaşar. Özellikle yetişkinlerde ve bazı etnik gruplarda daha sık görülür.

Laktoz intoleransı her yaşta ortaya çıkabilir, ancak çocukluktan sonra daha sık görülür. Ayrıca Afrika, Asya ve Güney Amerika kökenli kişilerde daha yaygındır. Erken doğan bebeklerde ve ince bağırsak hasarına yol açan hastalığı olan kişilerde de risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şişkinlik
• İshal
• Karın krampları
• Mide bulantısı
• Süt ürünü yedikten 30 dakika ile 2 saat sonra başlayan rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Süt ürünü tükettikten sonra karın ağrısı
• Gaz ve şişkinlik
• Sulu ishal
• Huzursuzluk ve ağlama
• Kilo alamama veya yavaş kilo alımı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Benzer sindirim şikayetleri (şişkinlik, gaz, ishal)
• Süt ürünlerinden kaçınmaya bağlı beslenme yetersizlikleri (kalsiyum eksikliği)
• Yaşla birlikte semptomların daha belirgin hale gelmesi

Nedenler

Ana nedenler

• Laktaz enziminin yetersiz üretimi (genetik faktörler nedeniyle vücut yeterli laktaz üretemez)
• İnce bağırsak hasarı (örneğin çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, bağırsak enfeksiyonları sonrası)
• Doğuştan laktaz eksikliği (nadiren görülür, bebeklerde sütle beslenmeyi zorlaştırır)

Risk faktörleri

• Yaş (yaş ilerledikçe laktaz üretimi azalır)
• Etnik köken (Asya, Afrika, Güney Amerika kökenlilerde daha yaygın)
• Erken doğum (prematüre bebeklerde laktaz üretimi zamanla başlar)
• İnce bağırsağı etkileyen hastalıklar
• Bazı kanser tedavileri (kemoterapi, radyoterapi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı veya kusma
• Susuzluk belirtileri (ağız kuruluğu, idrar yapamama, baş dönmesi)
• Dışkıda kan görülmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Süt ürünleri tükettikten sonra sık sık şişkinlik, gaz veya ishal yaşıyorsanız
• Bu belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Çocuğunuzda süt ürünleri sonrası huzursuzluk veya büyüme geriliği fark ederseniz

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi ve beslenme alışkanlıklarınızı dinler. Şüphelenirse bazı testler isteyebilir. Tanı genellikle süt ürünlerini bir süre kesip belirtilerin düzelip düzelmediğini gözlemlemekle başlar.

Yapılabilecek testler

• Hidrojen nefes testi (laktoz içtikten sonra nefesteki hidrojen ölçülür)
• Laktoz tolerans testi (laktoz içtikten sonra kan şekeri ölçülür)
• Dışkı asitliği testi (özellikle çocuklarda kullanılır)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basittir. Doktorunuz sizden bir süre laktoz içeren besinleri kesmenizi ve belirtilerinizi kaydetmenizi isteyebilir. Testler genellikle birkaç saat sürer ve sonuçlarla birlikte size özel bir beslenme planı oluşturulur.

Tedavi

Laktoz intoleransının tedavisi yoktur, ancak belirtiler beslenme değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Amaç, laktoz alımını sınırlayarak sindirim rahatsızlığını önlemek ve yeterli beslenmeyi sağlamaktır.

Evde kişisel bakım

• Süt ve süt ürünlerini azaltmak veya laktozsuz alternatifleri tercih etmek
• Az miktarda laktoz içeren besinleri deneyerek tolerans seviyenizi öğrenmek
• Laktozsuz süt, yoğurt, peynir gibi ürünleri kullanmak
• Yemeklerle birlikte küçük porsiyonlar halinde süt ürünü tüketmek (bu sindirimi kolaylaştırabilir)
• Laktaz enzimi takviyeleri kullanmak (eczaneden alınabilir, doktorunuza danışarak)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, laktozdan kısıtlı beslendiğinizde eksik kalabilecek kalsiyum ve D vitamini gibi besin öğeleri için takviye önerebilir. Ayrıca, altta yatan bir bağırsak hastalığı varsa onun tedavisini planlar. İlaç olarak laktaz enzimi içeren damla veya kapsüller reçetesiz satılabilir, ancak kullanmadan önce mutlaka doktor veya eczacınıza danışın.

Bu durumla yaşamak

Laktoz intoleransı ile yaşamak, beslenmenize biraz dikkat etmenizi gerektirir. Market alışverişlerinde etiketleri okuyarak laktoz içeren maddeleri tanıyabilir, evde laktozsuz alternatifler kullanabilirsiniz. Dışarıda yemek yerken garsona süt, krema, peynir gibi malzemeleri sormaktan çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Laktozsuz süt, soya sütü, badem sütü gibi bitkisel alternatifleri deneyin
• Yoğurt ve sert peynirler genellikle daha az laktoz içerir, deneyerek toleransınızı ölçün
• Yemeklerinizi laktozsuz tariflerle hazırlayın
• Seyahat ederken yanınızda laktozsuz atıştırmalıklar bulundurun

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmeye özen gösterin. Kalsiyum ihtiyacınızı yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli), badem, tofu, kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel sütler ve portakal suyu ile karşılayabilirsiniz. Düzenli egzersiz genel sağlığınız için faydalıdır, özel bir kısıtlama yoktur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bazen süt ürünlerini kısıtlamak sosyal ortamlarda zorluk çıkarabilir veya yemek yeme kaygısına neden olabilir. Bu durumun yaygın olduğunu ve yönetilebilir olduğunu unutmayın. Gerekirse bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Önleme

Laktoz intoleransı genetikse önlenemez. Ancak semptomların şiddetini azaltmak için beslenme alışkanlıklarınızı düzenleyebilirsiniz. Altta yatan bağırsak hastalıkları tedavi edilirse bazen laktoz toleransı düzelebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği (kemik erimesi riskini artırabilir)
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizlikleri
• Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği
• Sürekli ishal nedeniyle susuzluk

Uzun vadeli görünüm

Laktoz intoleransı ciddi bir sağlık sorunu değildir. Doğru beslenme düzenlemeleri ile çoğu kişi rahat bir hayat sürer. Vücudunuzu dinleyerek, hangi besinleri ne kadar tolere edebildiğinizi öğrenirseniz, laktozdan tamamen uzak durmak zorunda kalmazsınız.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.