Lactose intolerance living in children

Genel Bakış

Laktoz intoleransı, vücudun süt ve süt ürünlerinde bulunan bir şeker türü olan laktozu sindirememesidir. Bunun nedeni, ince bağırsakta laktozu parçalamaya yardımcı olan bir enzim olan laktazın yeterince üretilmemesidir. Bu durum, laktoz tüketildiğinde şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve ishal gibi sorunlara yol açar.

Evet, laktoz intoleransı dünya genelinde oldukça yaygındır. Özellikle Akdeniz, Asya ve Afrika kökenli toplumlarda daha sık görülür. Türkiye'de de sık rastlanan bir durumdur.

Her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla 2 yaşından sonra belirginleşir. Ailede laktoz intoleransı öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir. Ayrıca bağırsak enfeksiyonu geçiren veya erken doğan bebeklerde de geçici olarak ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gaz
• Karın ağrısı veya kramp
• İshal (sulu dışkı)
• Mide guruldaması
• Bazen mide bulantısı

Çocuklarda belirtiler

• Süt veya süt ürünü yedikten sonra huzursuzluk, ağlama
• Bezlerde sık ve sulu dışkı
• Büyümede yavaşlama (uzun süreli ve fark edilmezse)
• Kusma (bazı çocuklarda)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kemik erimesi riski artabilir çünkü süt tüketimi azalabilir.
• Karın rahatsızlığı, şişkinlik ve ishal benzerdir.

Nedenler

Ana nedenler

• Primer (birincil) laktoz intoleransı: Vücut yaşlandıkça laktaz enzimi üretimi doğal olarak azalır. En sık neden budur ve genetik yatkınlıkla ilgilidir.
• Sekonder (ikincil) laktoz intoleransı: Bağırsak enfeksiyonu, çölyak hastalığı veya bağırsak iltihabı gibi durumlar nedeniyle laktaz üretimi geçici olarak azalır. Çocuklarda sık görülür.
• Konjenital (doğuştan) laktoz intoleransı: Çok nadirdir, bebek doğduğundan itibaren laktaz üretimi yoktur.

Risk faktörleri

• Ailede laktoz intoleransı öyküsü
• Belirli etnik kökenler (Akdeniz, Asya, Afrika kökenlilerde daha yaygın)
• Erken doğum (prematüre bebeklerde laktaz üretimi tam gelişmemiş olabilir)
• Bağırsak hastalıkları (örneğin: gastroenterit, çölyak, Crohn hastalığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli ishal veya susuzluk belirtileri varsa hemen 112'yi arayın.
• Çocukta yüksek ateş eşlik ediyorsa
• Kanlı ishal varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Süt ürünleri tükettikten sonra düzenli olarak şişkinlik, gaz veya ishal oluyorsa
• Çocuğunuzun büyümesi yaşıtlarına göre yavaşsa
• Ailede laktoz intoleransı varsa ve çocuğunuzda benzer belirtiler görüyorsanız

Tanı

Doktor önce çocuğun şikayetlerini dinler, aile öyküsünü alır ve fizik muayene yapar. Tanıyı doğrulamak için genellikle birkaç test kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Nefes testi (hidrojen nefes testi): Çocuğa laktoz içirilir ve nefesindeki hidrojen seviyesi ölçülür. Laktoz sindirilemezse hidrojen artar.
• Dışkı asit testi: Özellikle küçük bebeklerde kullanılır, dışkıda laktik asit aranır.
• Eliminasyon diyeti: Birkaç gün süt ve süt ürünleri kesilir, belirtilerin kaybolup kaybolmadığı gözlenir. Sonra laktoz tekrar verilerek belirtilerin geri gelip gelmediği kontrol edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle çocuğa rahatsızlık vermez. Nefes testi sırasında çocuk bir süre hareket etmeden durmalıdır, ancak bu kısa sürelidir. Doktorunuz size test öncesi ne yapmanız gerektiğini anlatacaktır.

Tedavi

Laktoz intoleransının kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtiler beslenme düzenlemeleri ile kontrol altına alınabilir. Ana amaç, çocuğun yeterli kalsiyum ve besin almasını sağlarken, rahatsızlık veren süt ürünlerinden kaçınmaktır. Doktorunuz çocuğunuzun ihtiyacına uygun bir plan yapacaktır.

Evde kişisel bakım

• Laktoz içeren yiyecek ve içecekleri (süt, yoğurt, peynir, dondurma) azaltmak veya çıkarmak
• Laktozsuz süt, yoğurt ve peynir gibi ürünleri denemek
• Yemeklerde laktoz miktarını azaltmak için küçük porsiyonlar halinde süt ürünü vermek
• Süt ürünlerini diğer yiyeceklerle birlikte tüketmek (örneğin, sütü mısır gevreği ile vermek)
• Etiket okuyarak gizli laktoz kaynaklarını (bazı ekmekler, hazır çorbalar, soslar) fark etmek

Tıbbi tedaviler

Bazı durumlarda doktor, laktoz sindirilmesine yardımcı olan enzim takviyeleri (laktaz tabletleri veya damlaları) kullanılmasını önerebilir. Bu ürünler, süt ürünleri tüketilmeden hemen önce alınır. Ayrıca, özellikle sekonder intoleransta altta yatan neden (örneğin bağırsak enfeksiyonu) tedavi edilirse laktaz üretimi düzelebilir. İlaçlar hakkında doktorunuz size en uygun seçeneği anlatacaktır; asla doktora danışmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Laktoz intoleransı için cerrahi bir müdahale gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Laktoz intoleransı olan bir çocukla yaşamak başlangıçta dikkat gerektirse de zamanla kolaylaşır. Çocuğunuzun hangi yiyeceklerin rahatsız ettiğini öğrenmek için bir beslenme günlüğü tutabilirsiniz. Okulda, arkadaş ziyaretlerinde veya dışarıda yemek yerken önceden plan yapmak faydalı olacaktır. Çocuğunuza da küçük yaşta kendini ifade etmeyi öğretin; 'Süt içemiyorum, laktoz intoleransım var' demesi özgüvenini artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Süt ürünlerinden tamamen kaçınılmıyorsa, laktoz miktarını kişisel tolerans sınırını öğrenmek
• Kalsiyum ihtiyacını karşılamak için yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli), badem, soya sütü, portakal suyu gibi alternatifleri düzenli tüketmek
• Doktorun önerisiyle kalsiyum ve D vitamini takviyesi (gerekirse) almak
• Yemekleri evde hazırlayarak içindekileri kontrol edebilmek

Diyet ve egzersiz

Diyette kalsiyum ve D vitaminine dikkat edilmelidir. Laktoz intoleransı olan çocuklar, laktozsuz süt ürünleri veya zenginleştirilmiş bitkisel sütlerle yeterli kalsiyum alabilir. Bol yeşillik, badem, tahin, kuru baklagiller de kalsiyum açısından iyidir. Egzersiz konusunda herhangi bir kısıtlama yoktur; çocuğunuz spor yapabilir, oyun oynayabilir. Egzersiz kemik sağlığını da destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bazı çocuklar arkadaşlarından farklı yemek yemek zorunda kaldıkları için üzülebilir veya kendilerini dışlanmış hissedebilir. Bu duygular normaldir. Aile olarak açık iletişim kurmak, çocuğunuzun duygularını anlamak ve ona destek olmak önemlidir. Ona bu durumun bir hastalık değil, sadece vücudunun bir özelliği olduğunu anlatın. Gerekirse okul öğretmeniyle konuşarak uygun bir ortam hazırlayabilirsiniz. Eğer üzüntü veya kaygı çocuğun günlük yaşamını etkiliyorsa, bir çocuk psikoloğundan yardım alınabilir.

Önleme

Primer (birincil) laktoz intoleransı genetik olduğu için önlenemez. Ancak sekonder intoleransta altta yatan nedeni (örneğin bağırsak enfeksiyonunu) tedavi etmek, laktoz toleransını düzeltebilir. Bunun dışında süt ürünlerini küçük miktarlarda tüketmek veya laktaz enzimi kullanmak belirtileri önlemeye yardımcı olabilir.

Aşılar

Laktoz intoleransı için özel bir aşı yoktur. Çocukluk çağı aşıları rutin takvimine uyulması genel sağlık için önemlidir.

Tarama programları

Sağlıklı çocuklarda rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailede laktoz intoleransı varsa ve çocukta belirtiler görülüyorsa, doktor test yapabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yetersiz kalsiyum alımına bağlı kemik zayıflığı (osteoporoz) ve büyüme geriliği
• Kronik ishal ve karın ağrısı nedeniyle yaşam kalitesinde düşüş
• Uzun süreli diyet kısıtlaması nedeniyle vitamin ve mineral eksiklikleri (özellikle D vitamini, kalsiyum, B12)

Uzun vadeli görünüm

Laktoz intoleransı olan çocuklar, doğru beslenme düzenlemeleri ile tamamen sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürebilir. Çoğu çocuk, süt ürünlerini tamamen bırakmaya gerek kalmadan, miktarını ayarlayarak veya laktozsuz alternatifler kullanarak rahat eder. Bu durum, çocuğun potansiyelini sınırlamaz; aksine beslenme bilincini artırabilir. Doktor ve diyetisyen iş birliği ile uzun vadede herhangi bir önemli sağlık sorunu yaşanmaz. Unutmayın, bu sadece bir sindirim farklılığıdır ve doğru yöntemlerle yönetilebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Sağlıklı Beslenme ve Diyetetik Daire Başkanlığı · Türkiye
• Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.