Lactose intolerance living in older adults

Genel Bakış

Laktoz intoleransı, vücudun süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz adlı şekeri sindirememesi durumudur. Bu, ince bağırsakta yeterli laktaz enzimi üretilmediğinde ortaya çıkar. Laktoz sindirilemediğinde bağırsaklarda fermente olarak gaz, şişkinlik ve ishal gibi sorunlara yol açar.

Evet, özellikle yetişkinlerde yaygındır. Dünya nüfusunun yaklaşık %65-70'inde laktoz sindirim kapasitesi yaşla birlikte azalır. Türkiye'de de sıkça görülen bir durumdur.

Genellikle 2-3 yaşından sonra laktaz üretimi doğal olarak azalmaya başlar. Bu nedenle yetişkinlerde, özellikle 40 yaş üstü kişilerde daha sık ortaya çıkar. Ailede laktoz intoleransı öyküsü olanlarda, bağırsak enfeksiyonu geçirenlerde veya çölyak gibi bağırsak hastalığı olanlarda daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın şişkinliği ve gaz
• Kramp tarzında karın ağrısı
• Sulu ishal (özellikle laktoz tüketiminden 30 dakika-2 saat sonra)
• Mide bulantısı, bazen kusma
• Guruldayan sesler (borborigmi)

Çocuklarda belirtiler

• Beslendikten kısa süre sonra ishal
• Kusma
• Huzursuzluk ve ağlama nöbetleri
• Kilo alamama veya yavaş kilo alımı
• Gaz sancısına bağlı bacakları karına çekme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kronik ishal veya kabızlık (bazen değişen barsak alışkanlıkları)
• Şişkinlik ve gaz şikayetleri daha belirgin olabilir
• Besinlerden yeterli kalsiyum alamamaya bağlı kemik erimesi (osteoporoz) riski artabilir
• Yorgunluk ve halsizlik (vitamin ve mineral emilim bozukluğuna bağlı)

Nedenler

Ana nedenler

• Vücutta yeterli miktarda laktaz enzimi üretilmemesi
• Yaşlanmaya bağlı olarak laktaz üretiminin doğal olarak azalması (birincil laktoz intoleransı)
• Bağırsak enfeksiyonu, çölyak hastalığı veya Crohn gibi durumlar sonucu laktaz üreten hücrelerin hasar görmesi (ikincil laktoz intoleransı)
• Doğuştan laktaz eksikliği (nadir, genetik)

Risk faktörleri

• Ailede laktoz intoleransı öyküsü
• Yaş (40 yaş üstü daha yaygın)
• Bağırsak enfeksiyonu geçirmek (özellikle rotavirüs ishali)
• Çölyak hastalığı veya Crohn hastalığı gibi bağırsak hastalıkları
• Radyoterapi veya kemoterapi sonrası bağırsak hasarı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı
• Kanlı ishal veya kusma
• Yüksek ateş (38°C ve üzeri)
• Susuzluk belirtileri (idrar yapamama, halsizlik, baş dönmesi)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Süt ürünleri yedikten/ içtikten sonra sürekli şişkinlik, gaz veya ishal oluyorsanız
• Laktoz intoleransı şüphesiyle beslenmenizi sınırlıyorsanız (beslenme yetersizliği riski)
• Ailede osteoporoz öyküsü varsa ve kalsiyum alımınızdan endişeleniyorsanız
• Belirtiler hafif olsa da günlük yaşamınızı etkiliyorsa

Tanı

Doktor öncelikle belirtilerinizi ve beslenme alışkanlıklarınızı dinler. Fizik muayene yapar ve aile geçmişinizi sorgular. Şüphelenilirse tanıyı kesinleştirmek için birkaç test kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Laktoz nefes testi: Laktoz içeren bir sıvı içtikten sonra nefesteki hidrojen seviyesi ölçülür. Yüksek hidrojen laktozun tam sindirilmediğini gösterir.
• Laktoz tolerans testi: Laktoz içtikten sonra kan şekeriniz ölçülür. Kan şekerinde yükselme olmaması emilim bozukluğunu işaret eder.
• Dışkı asit testi (özellikle bebeklerde): Sindirilmeyen laktoz asit oluşturur, dışkıda asit seviyesi ölçülür.
• Endoskopi ve biyopsi: Nadiren, bağırsak hücrelerinde laktaz enzim düzeyini ölçmek için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle bir gastroenteroloji (sindirim sistemi) uzmanı tarafından yürütülür. Laktoz nefes testi sırasında yaklaşık 2-3 saat boyunca nefes örnekleri vermeniz gerekir. Test öncesi 12-24 saat boyunca laktoz içeren yiyeceklerden uzak durmanız istenebilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Laktoz intoleransının kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtiler diyet ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Amaç laktoz alımını azaltmak ve beslenme yetersizliklerini önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Süt ve süt ürünlerini az miktarda tüketmeyi deneyin; çoğu kişi bir bardak sütü bile tolere edemezken, yoğurt veya peynir daha az laktoz içerir.
• Laktozsuz veya düşük laktozlu süt ürünlerini tercih edin (marketlerde bulunur).
• Sütü yemeklerle birlikte tüketin, böylece sindirimi yavaşlar ve belirtiler azalabilir.
• Küçük porsiyonlar halinde süt ürünü tüketerek toleransınızı test edin.
• Yeterli kalsiyum almak için laktozsuz süt, badem sütü, soya sütü, yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli), kalsiyumla güçlendirilmiş ekmek veya tahıllar tüketin.
• Probiyotik takviyeler (yoğurt, kefir) bazen yardımcı olabilir, ancak herkeste işe yaramaz.
• Belirtilerinizi takip etmek için bir günlük tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, belirtilerinizi hafifletmek için laktaz enzimi içeren damla veya kapsül şeklinde ürünler önerebilir. Bu ürünler süt ürünü tüketmeden hemen önce alınır. Ayrıca kanıtlanmamış olsa da bazı probiyotik preparatları faydalı olabilir. Kalsiyum ve D vitamini takviyesi gerekirse doktor tavsiyesiyle kullanılır. Asla kendi başınıza ilaç başlamayın — doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Laktoz intoleransı için cerrahi tedavi gerekmez. Sadece altta yatan başka bir hastalık (örneğin fıtık veya tıkanıklık) varsa cerrahi uygulanabilir, bu da laktoz intoleransıyla ilgili değildir.

Bu durumla yaşamak

Laktoz intoleransıyla yaşamak, biraz planlama gerektirir. Market alışverişinde etiket okumak önemlidir çünkü laktoz sadece süt ürünlerinde değil, ekmek, işlenmiş et, hazır çorba, soslar ve ilaçlarda da bulunabilir. Kendi yemeklerinizi evde hazırlamak en güvenlisidir. Dışarıda yemek yerken garsona laktoz intoleransınız olduğunu söyleyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yemek günlüğü tutarak hangi yiyeceklerin sizi rahatsız ettiğini belirleyin.
• Laktoz miktarını kademeli olarak artırarak tolerans sınırınızı keşfedin.
• Kalsiyum açısından zengin besinleri diyetinize ekleyin (konserve somon, badem, lahana, kalsiyum takviyeli tahıllar).
• D vitamini seviyenizi kontrol ettirin, gerekirse doktor tavsiyesiyle takviye kullanın.

Diyet ve egzersiz

Kemik sağlığı için kalsiyum ve D vitamini çok önemlidir. Laktozsuz süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, badem, susam ve kalsiyumla güçlendirilmiş yiyecekleri tercih edin. Düzenli yürüyüş, ağırlık kaldırma gibi kemikleri güçlendiren egzersizler yapın. Egzersiz ayrıca sindirimi düzenler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Laktoz intoleransı yaygın olmasına rağmen, sürekli şişkinlik, gaz ve ishal utanç verici olabilir ve sosyal yaşamı etkileyebilir. Bu durum kaygı veya yeme bozukluklarına yol açmamalıdır. Kendinize karşı nazik olun, bir diyetisyen veya psikolog desteği alın.

Önleme

Laktoz intoleransını tamamen önlemek mümkün değildir, özellikle yaşa bağlı azalma doğal bir süreçtir. Ancak ikincil intoleransı önlemek için bağırsak enfeksiyonlarından korunmak, çölyak gibi hastalıkları erken tedavi ettirmek önemlidir. Sağlıklı bağırsak florası için probiyotik besinler tüketmek de yardımcı olabilir.

Aşılar

Laktoz intoleransını önleyen bir aşı yoktur. Ancak bağırsak enfeksiyonlarına yol açan rotavirüs aşısı bebeklerde önerilir, bu da ikincil laktoz intoleransı riskini azaltabilir.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Sadece belirtileriniz varsa test yapılır. Ailede laktoz intoleransı olması sizi riskli yapar, ancak test yaptırmak için belirtileri beklemeniz yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalsiyum eksikliği ve buna bağlı kemik erimesi (osteoporoz)
• D vitamini eksikliği ve kemik yumuşaması (osteomalazi)
• Büyüme ve gelişme geriliği (çocuklarda)
• Kronik ishale bağlı sıvı ve elektrolit kaybı
• Beslenme yetersizliği sonucu halsizlik, yorgunluk, saç dökülmesi

Uzun vadeli görünüm

Laktoz intoleransı ciddi bir hastalık değildir. Diyet düzenlemeleriyle neredeyse tüm belirtiler kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi az miktarda laktozu tolere edebilir. Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacına dikkat edildiğinde kemik sağlığı korunabilir. Doğru bilgi ve yönetimle tamamen normal bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.