Lactose intolerance living in teenagers

Genel Bakış

Laktoz intoleransı, süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz adlı şekerin sindirilememesi durumudur. Vücudunuz laktozu parçalamak için yeterli laktaz enzimi üretmediğinde ortaya çıkar. Bu enzim eksikliği, laktoz içeren yiyecekler yendikten sonra bağırsaklarda rahatsızlığa yol açar.

Evet, laktoz intoleransı dünyada oldukça yaygındır. Özellikle Asya, Afrika, Güney Amerika ve Akdeniz kökenli kişilerde daha sık görülür. Türkiye'de de ergenler ve yetişkinler arasında yaygın bir durumdur.

Genellikle ergenlik döneminde veya genç yetişkinlikte belirtiler başlar. Laktoz toleransı yaşla birlikte azalabilir, bu nedenle gençlerde de görülmesi normaldir. Ailede laktoz intoleransı öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Süt veya süt ürünleri tükettikten 30 dakika ile 2 saat sonra şişkinlik
• Gaz ve karın ağrısı
• Kramp tarzında ağrılar
• Sulu ishal
• Bulantı, bazen kusma
• Karında guruldama

Çocuklarda belirtiler

• Daha küçük çocuklarda karın ağrısı ve huzursuzluk
• Gaz sancısına bağlı ağlama nöbetleri
• Sulu, köpüklü dışkı
• Bez bölgesinde tahriş (ishale bağlı)
• Kilo alımında yavaşlama (uzun süreli ve fark edilmezse)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde benzer belirtiler (şişkinlik, ishal) ancak bazen daha hafif olabilir
• Osteoporoz riskini artırabilecek kalsiyum eksikliği (süt ürünlerinden kaçınılırsa)
• D vitamini ve kalsiyum eksikliğine bağlı kemik ağrıları

Nedenler

Ana nedenler

• Laktaz enzimi eksikliği: Vücut, laktozu sindirmek için gerekli olan laktaz enzimini yeterince üretmez. Bu doğuştan olabilir veya zamanla azalabilir.
• Birincil laktoz intoleransı: En sık görülen tiptir. Laktaz üretimi yaşla birlikte doğal olarak azalır.
• İkincil laktoz intoleransı: Bağırsak enfeksiyonları, çölyak hastalığı, Crohn hastalığı gibi durumlar bağırsak astarına zarar vererek geçici laktoz intoleransına yol açabilir.
• Doğuştan laktoz intoleransı: Nadirdir; bebeklerde doğumdan itibaren laktaz enzimi yoktur.

Risk faktörleri

• Ailede laktoz intoleransı öyküsü
• İleri yaş (ergenlikten itibaren risk artar)
• Etnik köken (Asya, Afrika, Güney Amerika, Akdeniz kökenlilerde daha yaygın)
• Bağırsak hastalıkları (Crohn, Çölyak, gastroenterit)
• Kemoterapi veya radyoterapi gibi bağırsaklara zarar veren tedaviler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı veya kanlı ishal varsa
• Dehidratasyon belirtileri (aşırı susama, idrar yapamama, baş dönmesi)
• Yüksek ateş eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Süt ürünleri tükettikten sonra sürekli şişkinlik, gaz veya ishal oluyorsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Kilo kaybı veya büyüme geriliği fark ederseniz (gençlerde)
• Diyet değişiklikleri belirtileri geçirmiyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi ve beslenme alışkanlıklarınızı dinler. Süt ürünlerini kestikten sonra belirtilerin geçip geçmediğini gözlemlemenizi isteyebilir. Kesin tanı için basit testler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Hidrojen nefes testi: Laktoz içeren bir sıvı içtikten sonra nefesinizdeki hidrojen seviyesi ölçülür. Yüksek hidrojen, laktozun sindirilmediğini gösterir.
• Laktoz tolerans testi: Kan şekeriniz ölçülerek laktoz sindiriminin nasıl çalıştığı değerlendirilir.
• Dışkı asitliği testi: Özellikle küçük çocuklarda kullanılır. Laktoz sindirilemezse dışkıda asit artar.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle rahattır ve çoğu test ağrısızdır. Hidrojen nefes testi sırasında hafif şişkinlik olabilir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz tanıya göre size özel bir beslenme planı hazırlayacaktır.

Tedavi

Laktoz intoleransının tedavisi, laktoz alımını azaltmak veya sindirime yardımcı olmaktır. Tamamen süt ürünlerinden vazgeçmek genellikle gerekmez. Diyetinizde küçük değişiklikler yaparak belirtileri kontrol altına alabilirsiniz.

Evde kişisel bakım

• Laktoz içeren yiyecek ve içecekleri sınırlayın. Az miktarda süt ürününe toleransınız olabilir; deneyerek öğrenin.
• Laktozsuz süt, yoğurt ve peynir gibi alternatifleri tercih edin. Bu ürünler marketlerde yaygın olarak bulunur.
• Süt ürünlerini yemeklerle birlikte tüketin; bu sindirimi kolaylaştırabilir.
• Probiyotik içeren yiyecekler (laktozsuz yoğurt gibi) bağırsak sağlığınıza yardımcı olabilir.
• Kalsiyum ve D vitamini alımınızı ihmal etmeyin. Laktozsuz süt, badem sütü, yeşil yapraklı sebzeler, tofu gibi kaynaklardan kalsiyum alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz laktoz sindirimine yardımcı olmak için laktaz enzimi içeren damla, tablet veya kapsüller önerebilir. Bunları süt ürünlerini tüketmeden önce almak gerekir. Ayrıca, altta yatan bir bağırsak hastalığı varsa (ikincil intolerans durumunda), asıl hastalığın tedavisi de laktoz toleransını düzeltebilir. İlaç isimleri vermiyoruz; doktorunuz size en uygun ürünü tavsiye edecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Laktoz intoleransı için cerrahi bir tedavi yoktur. Diyet ve yaşam tarzı değişiklikleri yeterlidir.

Bu durumla yaşamak

Laktoz intoleransı ile yaşamak başlangıçta zor görünebilir, ancak kısa sürede hangi yiyeceklerin size rahatsızlık verdiğini öğrenirsiniz. Etiket okuma alışkanlığı edinin – süt tozu, peynir altı suyu, laktoz gibi terimleri arayın. Dışarıda yemek yerken garsona laktozsuz seçenekler olup olmadığını sorun. Zamanla bu durum günlük hayatınızın doğal bir parçası haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Beslenme günlüğü tutarak hangi miktarlarda laktoza toleransınız olduğunu keşfedin.
• Okulda veya arkadaş ortamında yanınızda laktozsuz atıştırmalıklar taşıyın.
• Süt ürünlerini tamamen bırakmak yerine porsiyon kontrolü yapın.
• Kalsiyum ve D vitamini takviyesi gerekebileceğini unutmayın; doktorunuza danışın.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenmeye özen gösterin. Laktozsuz süt ürünleri, badem sütü, soya sütü, yeşil sebzeler, baklagiller kalsiyum açısından zengindir. Egzersiz yapmak genel sağlığınızı iyileştirir, ancak yoğun egzersizden hemen önce laktoz içeren gıdalar tüketmekten kaçının (ishal riski).

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Laktoz intoleransı olan bazı gençler, arkadaş ortamında farklı yemek yemek zorunda kaldıkları için utanç veya endişe hissedebilir. Bu durum sosyal kaygıya yol açabilir. Unutmayın ki bu yalnızca bir sindirim farklılığıdır ve birçok kişide görülür. Kendinizi rahat hissettiren yiyecekleri seçmekten çekinmeyin.

Önleme

Birincil laktoz intoleransı genetik olduğu için tamamen önlenemez. Ancak belirtileri yönetmek ve ikincil nedenleri (bağırsak enfeksiyonları gibi) tedavi etmek mümkündür. Sağlıklı bağırsak florası için probiyotiklerden yararlanabilirsiniz.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Sadece belirtileriniz varsa doktora başvurmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalsiyum ve D vitamini eksikliğine bağlı kemik erimesi (osteoporoz) riski
• Büyüme ve gelişme geriliği (gençlerde yeterli kalsiyum alınmazsa)
• Uzun süreli ishal ve karın ağrısı nedeniyle yaşam kalitesinde düşüş
• Sosyal ve psikolojik etkiler (yemek yeme kaygısı)

Uzun vadeli görünüm

Laktoz intoleransı olan gençler, doğru beslenme alışkanlıkları ve gerekirse laktaz takviyesi ile sağlıklı, aktif bir yaşam sürebilir. Belirtiler genellikle hafifler ve çoğu kişi küçük miktarlarda laktoza tolerans geliştirebilir. Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacınızı alternatif kaynaklarla karşılamanız yeterlidir. Bu durum hayatınızı kısıtlamaz; sadece biraz uyum gerektirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.