İleostomi ile Yaşamak

Genel Bakış

İleostomi, ince bağırsağınızın en alt bölümünün (ileum) karın duvarına cerrahi olarak açılan bir delikten (stoma) dışarı alınmasıdır. Dışkı bu açıklıktan karın üzerine takılan özel bir torbaya akar. Bu açıklık kalıcı ya da geçici olabilir; geçici olduğunda bağırsaklar iyileştikten sonra ikinci bir ameliyatla yeniden doğal yoluna bağlanabilir.

Kesin sayısı bilinmemekle birlikte, her yıl binlerce kişi bağırsak hastalıkları nedeniyle ileostomi ameliyatı geçirmektedir. Sağlık Bakanlığı, bu kişilere özel stoma bakım hizmetlerini yaygınlaştırmaktadır.

İleostomi, kalın bağırsak kanseri, ülseratif kolit, Crohn hastalığı, ailevi bağırsak hastalıkları veya doğumsal bozukluklar nedeniyle her yaşta ortaya çıkabilir. Yetişkinlerde ve çocuklarda, yaşamın her döneminde görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İleostomiden gelen dışkı miktarında, kıvamında veya renginde belirgin değişiklik (kanlı, katran gibi siyah, yada çok sulu)
• Stoma çevresinde kızarıklık, rahatsızlık, yanma veya kaşıntı
• Stomanın delik kısmından sarkma, şişme veya mavimsi renk değişimi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda stoma çevresinde tahriş ve döküntü, dışkı miktarında belirgin artış veya azalma, karnın aşırı şişmesi gibi durumlar anne babalar tarafından dikkatle izlenmelidir.
• Bebek bezine benzer şekilde özel stoma torbaları kullanılır; cilt bakımına yetişkinlerden daha fazla özen gösterilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda cilt değişiklikleri ve yetersiz sıvı alımına bağlı susuz kalma riski daha fazladır. Bu nedenle stoma çevresinin ve dışkı kıvamının düzenli kontrolü önemlidir.
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarını etkileyen ilaçlar kullanılıyorsa, doktor takibi ihmal edilmemelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kalın bağırsak veya makat kanseri nedeniyle bağırsağın ve makat bölgesinin cerrahi olarak çıkarılması
• Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi iltihaplı bağırsak hastalıkları
• Bağırsak yaralanmaları, bağırsak delinmesi veya bağırsak damarlarının tıkanmasına bağlı doku ölümü

Risk faktörleri

• Kalın bağırsak kanseri gelişme riskini artıran ileri yaş, aile öyküsü, sigara içmek ve işlenmiş et ağırlıklı beslenme
• Kronik iltihaplı bağırsak hastalığı tanısı
• Önceden geçirilmiş pelvik veya bağırsak bölgesi ameliyatları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Stoma çevresindeki ciltte hızla yayılan ağrılı kızarıklık veya doku hasarı
• Stomadan gelen dışkının kurşuni/siyah olması veya sürekli gelen kan
• Yüksek ateş ve stoma bölgesinde şiddetli ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Stomanın boyut, renk ve şeklindeki değişiklikler
• Torbayı değiştirirken stoma deliğinden dışarı doğru büyüyen (sarkan) doku fark edilmesi
• İleostomi ile ilgili beslenme, egzersiz, seyahat veya sosyal yaşam sorularınız olduğunda

Tanı

İleostomi bir hastalık değil; altta yatan bağırsak hastalığının tedavisi sırasında yapılan bir ameliyat sonucudur. Ameliyat öncesinde doktor, hastalığın tanısı için çeşitli tetkikler yapar ve ameliyat kararı verilir. Ameliyat sonrasında stoma bölgesi stoma bakım hemşiresi ve doktor tarafından düzenli olarak değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Kolonoskopi: bağırsak içinin kamera ile görüntülenmesi
• Biyopsi: bağırsaktan küçük bir doku parçası alınarak patolojik inceleme
• Tomografi veya MR: bağırsak ve çevre dokuların ayrıntılı görüntülenmesi

Randevunuzda neler beklenir

Ameliyat sonrası hastanede genellikle birkaç gün kalırsınız; bağırsakların çalıştığını görmek için stoma çıkışı izlenir. Stoma bakım hemşiresi size torba değişimini ve çevresini temiz tutmayı gösterir. İlk haftalarda stoma boyutu küçülür ve dışkı kıvamı değişebilir; bu normaldir.

Tedavi

İleostominin asıl yönetimi, stoma bakımı ve yeni yaşam alışkanlıklarıdır. Altta yatan hastalığın (kanser, iltihaplı bağırsak hastalığı vb.) tedavisi ayrıca devam eder. Geçici ileostomilerde ikinci bir ameliyatla bağırsak yeniden doğal yoluna bağlanabilir.

Evde kişisel bakım

• Stoma çevresini her torba değişiminde ılık su ve temiz bir bezle silip iyice kurulayın.
• Torba değiştirmeden önce ellerinizi yıkayın; torbanın yapışma yüzeyi ve deliğin boyutu stomanıza tam uyumlu olsun.
• Sızıntı ve gazı azaltmak için karbonatlı içeceklerden, pipetle içmekten ve sakız çiğnemekten kaçının.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, ileostominin kendisine değil, altta yatan hastalığa yöneliktir. Doktorunuz kanser, iltihaplı bağırsak hastalığı veya enfeksiyon varlığında kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler veya bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar planlayabilir. Stoma çevresinde mantar veya bakteriyel cilt enfeksiyonu gelişirse, yalnızca doktorun önerdiği krem veya merhem kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalıcı ileostomi, kalın bağırsağın ve makat bölgesinin tamamen çıkarıldığı durumlarda yapılır ve ek cerrahi gerekmez. Geçici ileostomi ise bağırsak iyileştikten sonra, genellikle birkaç ayın ardından küçük bir operasyonla kapatılabilir.

Bu durumla yaşamak

İleostomi ile yaşam büyük ölçüde normaldir. İlk haftalarda stoma bakımını öğrenmek zaman alabilir; ancak birkaç hafta sonra bu işlem alışkanlık haline gelir. Torbalar giysilerin altında çok belli olmaz; iş, ev, okul ve seyahat hayatınıza devam edebilirsiniz. Boşaltma ihtiyacı çoğu kişide günde birkaç kez olur ve kısa bir zaman alır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü 30 dakika yürüyüş yapın; hareket bağırsak sağlığını destekler.
• Banyo yapabilir, yüzebilirsiniz; stoma torbaları suya dayanıklıdır.
• Sık gaz veya ishal yaşarsanız, doktorunuza danışmadan reçetesiz ilaç kullanmayın; beslenme düzeninizi birlikte gözden geçirin.

Diyet ve egzersiz

Yemekleri yavaş yemek, lokmaları iyi çiğnemek ve az az sık yemek gazı azaltır. Bol su, ayran, çorba gibi sıvıları gün içine yayarak tüketin. İlk dönemlerde kabuklu yemişler, mısır, kereviz gibi çiğnenmeden geçebilecek besinleri çok az deneyin; sorun yaşarsanız bir diyetisyenden yardım alın. Ağır kaldırmak gibi karın içi basıncını çok artıran egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İleostomi, beden algısı, dışkılama kontrolü ve ilişkiler üzerinde duygusal zorluklar yaratabilir. Kendinizi üzgün, kaygılı veya öfkeli hissetmeniz normaldir. Bu duygular geçicidir; psikolog desteği almak ve diğer stoma hastalarıyla konuşmak özgüveninizi artırır.

Önleme

İleostomiyi önlemek değil, onu gerektiren hastalığı erken tanımak önemlidir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği kanser tarama programlarına katılmak, sigara içmemek, işlenmiş eti az tüketmek ve düzenli egzersiz yapmak ileostomi ihtiyacını azaltabilir.

Aşılar

İleostomi nedeniyle özel bir aşı zorunluluğu yoktur. Ancak bağırsak fonksiyonları etkilendiğinden grip ve zatürre aşılarının zamanında yapılması önerilebilir; bu konuda aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Altta yatan hastalığa göre takip yapılır. İleostomi, kanser nedeniyle yapıldıysa onkolojik takip programına uymak çok önemlidir. Doktorunuzun önerdiği aralıklarla kontrol ve taramalara devam edin.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Stoma çevresinde ciltte yanma, kaşıntı ve enfeksiyona bağlı yaralar
• Bağırsak çıkışının tıkanması; karında şiddetli ağrı, kusma ve gözle görülür şişlik
• Aşırı sıvı ve elektrolit (vücut tuzları) kaybına bağlı böbrek sorunları

Uzun vadeli görünüm

Doğru bakım ve düzenli takip ile ileostomiyle yaşayan çoğu kişi normale yakın bir hayat sürer. Birkaç ay içinde stoma bakımı alışkanlık haline gelir, iş ve sosyal yaşam yeniden düzene girer. Geçici ileostomisi olan kişilerde bağırsak iyileştikten sonra açıklık kapatılabilir; kalıcı olanlarda ise yaşam kalitesi genellikle ameliyat öncesine göre daha iyi olur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.