Yemek Borusu Varisleriyle Yaşam

Genel Bakış

Yemek borusundaki (özofagus) damarların genişlemesi durumudur. Bu genişlemiş damarlar, çoğunlukla karaciğerin ilerlemiş hastalığına (siroz) bağlı olarak oluşur. Damarlar balon gibi şişer ve yırtıldıklarında hayatı tehdit eden kanamalara yol açabilir.

Türkiye'de ve dünyada siroz hastalarının yaklaşık yarısında zamanla yemek borusu varisleri gelişebilir. Sirozun en önemli komplikasyonlarından biridir.

Genellikle karaciğer sirozu olan bireyleri etkiler. Alkol kullanımı, kronik viral hepatit B veya C gibi karaciğeri etkileyen hastalığı olanlarda daha sık görülür. Birçok farklı yaş grubunda ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti vermez, bu yüzden birçok hasta teşhisi rutin kontrol sırasında öğrenir.
• Bazı kişilerde hafif yutma güçlüğü, mide yanması veya göğüste dolgunluk hissi olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Belirtileri erişkinlerle benzerdir; çocuklarda da altta yatan karaciğer hastalığına bağlı olarak görülür. Kanama varsa kan kusma ve siyah dışkı gibi bulgular ortaya çıkar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda damar duvarları daha kırılgan olabilir ve eşlik eden başka hastalıklar nedeniyle kanama riski artabilir. Düzenli takip bu riski kontrol altında tutmaya yardımcı olur.

Nedenler

Ana nedenler

• Siroz: Karaciğerin ilerlemiş, yaygın hasarı ve yara dokusu oluşması.
• Portal hipertansiyon: Karaciğere kan taşıyan ana damar (portal ven) içindeki basıncın artması.

Risk faktörleri

• Alkol kullanımı
• Kronik hepatit B veya C enfeksiyonu
• Yağlı karaciğer hastalığı
• Otoimmün karaciğer hastalıkları
• Kalıtsal (genetik geçişli) karaciğer hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan acil belirtilerden herhangi biri varsa, özellikle kan kusma veya siyah dışkı gözleniyorsa, hiç vakit kaybetmeden 112 acil servisi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Siroz tanınız varsa ve daha önce yemek borusu varisi açısından endoskopi yaptırmadıysanız, doktorunuzla bu konuyu görüşün.

Tanı

Yemek borusu varisleri genellikle üst gastrointestinal sistem endoskopisi adı verilen bir yöntemle teşhis edilir. Bu işlemde ucu kameralı ince bir boru ağızdan yemek borusuna ilerletilerek damarlar doğrudan görüntülenir.

Yapılabilecek testler

• Üst gastrointestinal endoskopi
• Karaciğer ultrasonu ve elastografi (karaciğer sertliği ölçümü)
• Kan testleri (karaciğer fonksiyonları, kan sayımı)
• Bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme gibi ileri görüntüleme yöntemleri

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi genellikle sedasyon adı verilen hafif uyku hali altında yapılır ve yaklaşık 15-20 dakika sürer. İşlem sonrası birkaç saat gözlem altında kaldıktan sonra genellikle aynı gün evinize dönebilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, varislerin kanamasını önlemek ve eğer kanama olmuşsa hızla müdahale ederek hastanın hayatını korumaktır. Tedavi planı; varislerin büyüklüğüne, kanama riskine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli olarak gidin.
• Alkolü tamamen bırakın.
• Karaciğere zarar verebilecek ilaçları kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
• Tuz tüketimini azaltın; yüksek tuz vücutta su tutarak damar basıncını artırabilir.
• Kabızlığı önleyin, ıkınmaktan kaçının.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, karaciğere gelen ana damardaki basıncı düşürmeye yöneliktir. Bu amaçla kullanılan ilaçlar doktor tarafından reçete edilir ve kişiye özel dozda düzenlenir. Kanama riski yüksek olan varislerde endoskopik bant ligasyonu (varis üzerine lastik bant takılması) gibi işlemler uygulanabilir. Kanama gelişirse damar içi ilaçlar, kan nakli ve endoskopik müdahale gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda, özellikle tekrarlayan kanamalarda TIPS adı verilen ve karaciğere giden damara ince bir tüp (stent) yerleştirilen bir yöntem uygulanabilir. İleri derecede karaciğer yetmezliği varsa karaciğer nakli en kalıcı tedavi seçeneği olabilir.

Bu durumla yaşamak

Düzenli takip bu hastalıkla yaşamın en önemli parçasıdır. Doktorunuz varislerin durumuna göre size bir kontrol planı verecektir. Bu plana uymanız, olası kanamaları önlemede hayat kurtarıcıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tuz alımını azaltın ve doktorunuzun önerdiği beslenme düzenine sadık kalın.
• Alkol kullanmaktan kaçının.
• Ağır kaldırma, ıkınma gibi karın içi basıncı artıran aktivitelerden kaçının.
• Düzenli uyuyun ve kaygınızı yönetmek için nefes egzersizi gibi rahatlama yöntemleri deneyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde taze sebze, meyve, tam tahıllı gıdalar ve doktorunuzun önerdiği ölçüde protein bulundurun. Tuz ve işlenmiş gıdalar yerine sade, doğal besinleri tercih edin. Yürüyüş gibi hafif egzersizler genel sağlığınız için faydalıdır; ancak ağır ve zorlayıcı aktivitelerden kaçınınız. Beslenme konusunda bir diyetisyenden kişisel plan alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ciddi bir durumla yaşamak kaygı ve korku yaratabilir. Özellikle kanama riskine bağlı olarak hastalar moral bozukluğu yaşayabilir. Bu duyguları normal kabul edin; doktorunuzla veya bir psikologla görüşmek, bu zorluklarla başa çıkmanıza yardımcı olabilir.

Önleme

Yemek borusu varislerini önlemenin en iyi yolu altta yatan karaciğer hastalığını önlemek veya yavaşlatmaktır. Alkol kullanmamak, sağlıklı beslenmek ve hepatit B 'ye karşı aşı olmak bu açıdan önemlidir.

Aşılar

Hepatit B aşısı, karaciğer hastalığına ve dolayısıyla varis oluşumuna karşı korunmada etkili bir yöntemdir. Aşı durumunuzu aile hekiminizden veya sağlık kuruluşunuzdan öğrenebilirsiniz.

Tarama programları

Siroz tanısı olan hastalarda, varislerin erken tespiti için düzenli olarak endoskopi yapılması önerilir. İlk endoskopide varis saptanmadıysa doktorunuz uygun aralıklarla tekrar kontrol etmenizi isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Varis çatlaması ve ciddi iç kanama
• Kan kaybına bağlı şok
• Karaciğer yetmezliğinin kötüleşmesi
• Karın içinde sıvı birikimi (asit) veya enfeksiyon

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmezse ve kanama gelişirse risk ciddidir. Ancak günümüzde düzenli takip, endoskopik müdahaleler ve altta yatan hastalığın yönetimi sayesinde kanama riski büyük ölçüde azalmıştır. Pek çok kişi uygun tedaviyle uzun yıllar sağlıklı ve üretken bir yaşam sürdürmektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.