Portal Hipertansiyon ile Yaşam

Genel Bakış

Portal hipertansiyon, karın bölgesindeki ana toplardamar olan portal venin içindeki kan basıncının normalden yüksek olmasıdır. Bu damar, sindirim organlarından gelen kanı karaciğere taşır. Basınç yükseldiğinde, kan karaciğere düzgün giremez ve çevredeki damarlarda birikerek çeşitli sorunlara yol açabilir.

Portal hipertansiyon, toplumda nadir görülen bir durum değildir; özellikle karaciğer sirozu olan kişilerin önemli bir kısmında ortaya çıkar. Sirozun evresine göre görülme sıklığı değişir.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık orta ve ileri yaşlarda, özellikle kronik karaciğer hastalığı olan kişilerde ortaya çıkar. Alkol kullanımı, hepatit B ve C enfeksiyonları ve yağlı karaciğer hastalığı en önemli nedenler arasındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişlik ve sıvı birikimi (asit)
• Bacaklarda ödem
• Yemek borusu varislerine bağlı kanama (kahve telvesi gibi kusma veya siyah dışkı)
• Halsizlik ve iştahsızlık
• Kilo kaybı
• Ciltte ve gözlerde sarılık
• Kolay kanama veya morarma

Çocuklarda belirtiler

• İştahsızlık
• Gelişme geriliği
• Karında şişlik
• Burun kanaması
• Büyümede gecikme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Halsizlik
• Unutkanlık ve zihinsel bulanıklık
• Denge sorunları
• Karın şişliği
• İlaçlara karşı hassasiyetin artması

Nedenler

Ana nedenler

• Siroz (karaciğerin yaygın hasar görmesi ve sertleşmesi)
• Hepatit B ve C enfeksiyonları
• Alkole bağlı karaciğer hastalığı
• Karaciğer yağlanması
• Portal ven içinde kan pıhtısı (tromboz)

Risk faktörleri

• Fazla alkol tüketimi
• Kronik viral hepatit
• Obezite ve insülin direnci
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Bazı otoimmün hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Acil belirtilerden herhangi birini yaşarsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce karaciğer hastalığı teşhisi konduysa ve yeni belirtiler ortaya çıktıysa veya mevcut belirtiler kötüleşiyorsa en kısa sürede doktorunuza görünün.

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleriyle portal ven içindeki basıncı dolaylı olarak değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (karaciğer fonksiyon testleri)
• Karın ultrasonografisi
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Endoskopi (yemek borusu ve mide varislerini görmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç gün sürebilir. Endoskopi rahatsız edici olabilir, ancak işlem sırasında hafif sedasyon verilir. Karaciğer biyopsisi nadir durumlarda gerekebilir; bu işlemde küçük bir doku örneği alınır.

Tedavi

Tedavinin amacı portal basıncı düşürmek, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, altta yatan nedene ve hastalığın evresine göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Tuzu azaltmak
• Alkolden tamamen kaçınmak
• Düzenli doktor kontrolüne gitmek
• Sigara içmemek
• Sağlıklı kiloyu korumak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz portal basıncı azaltmak ve kanama riskini önlemek için ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar kan damarlarını rahatlatır veya vücuttaki fazla sıvıyı atılmasına yardımcı olur. Ayrıca varislerden kanamayı durdurmak için endoskopik bantlama gibi işlemler yapılabilir. İlaç seçimi ve dozajı mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve endoskopik tedaviler yetersiz kalırsa, karaciğer nakli veya TİPS (karaciğer içi portal şant) adı verilen bir girişimsel işlem gündeme gelebilir. Karaciğer nakli, ileri evre karaciğer hastalığında en etkili seçenektir.

Bu durumla yaşamak

Günlük hayatınızı portal hipertansiyonla yaşamak, düzenli kontroller ve bazı yaşam tarzı değişiklikleri gerektirir. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile önerilen kontrolleri aksatmayın. İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolden ve sigaradan kaçının
• Düzenli uyuyun
• Stres yönetimine önem verin
• Evde güvenli bir ortam yaratın (düşmeleri önlemek için)
• Aşılarınızı yaptırın (grip, zatürre, hepatit)

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu azaltmak ve protein dengesini korumak önemlidir. Hafif yürüyüşler gibi düzenli egzersiz yapabilirsiniz, ancak ağır kaldırmaktan ve yorucu aktivitelerden kaçının. Beslenme planı için bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi iyi hissetmediğinizde güvendiğiniz birine veya bir psikoloğa açılmaktan çekinmeyin. Gerekirse doktorunuzdan psikolojik destek isteyin.

Önleme

Portal hipertansiyonun en sık nedeni olan sirozun ilerlemesi, altta yatan nedene bağlı olarak kısmen önlenebilir. Alkol kullanmamak, hepatit aşılarını yaptırmak, sağlıklı beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak riski azaltır.

Aşılar

Hepatit A ve B aşıları, karaciğer sağlığını korumada önemlidir. Ayrıca grip ve zatürre aşıları, karaciğer hastalığı olanlarda enfeksiyon komplikasyonlarını önlemek için önerilebilir. Aşı takvimi için doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Ailede karaciğer hastalığı öyküsü veya kronik hepatit enfeksiyonu varsa, düzenli kan testleri ve karın ultrasonu ile takip gerekebilir. Tarama yaptırma kararı doktorunuz tarafından verilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yemek borusu veya mide varislerinden kanama
• Karında sıvı birikmesi (asit)
• Peritonit (karın zarı iltihabı)
• Hepatik ensefalopati (karaciğerin toksinleri temizleyememesi sonucu kafa karışıklığı)
• Karaciğer yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Portal hipertansiyon ciddi bir durumdur, ancak düzenli takip ve uygun tedaviyle birçok kişi uzun yıllar kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Tedavinin başarısı büyük ölçüde altta yatan hastalığa ve yaşam tarzı değişikliklerine uyuma bağlıdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.