Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon ile Yaşamak

Genel Bakış

Pulmoner arteriyel hipertansiyon (PAH), akciğerlere giden kan damarlarının daralması ve sertleşmesiyle oluşan nadir bir hastalıktır. Bu durum, kalbin akciğerlere kan pompalamak için daha fazla çalışmasına neden olur ve zamanla kalbi yorar. Halk arasında 'akciğer tansiyonu' olarak da bilinir.

PAH nadir görülen bir hastalıktır. Normal tansiyon hastalığından çok daha az yaygındır ve özel bir tedavi planı gerektirir.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 30-60 yaş arasındaki kadınları etkiler. Ailede PAH öyküsü, bağ dokusu hastalıkları ve doğuştan kalp hastalıkları riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı, özellikle efor sırasında
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma hissi
• Baş dönmesi veya bayılma
• Çarpıntı
• Ayak bilekleri ve bacaklarda şişlik
• Ciltte veya dudaklarda mavimsi renk (morarma)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde beslenme güçlüğü ve yeterli kilo alamama
• Çocuklarda oyun oynarken çabuk yorulma
• Nefes alırken zorlanma ve hızlı nefes alıp verme
• Aşırı huzursuzluk veya uykuya eğilim

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Mevcut kalp veya akciğer hastalıklarına bağlı belirtilerle karışabilir
• Bayılma atakları daha belirgin olabilir
• Bacaklarda ve ayaklarda şişlik daha sık görülür
• Günlük aktivitelerde hızla ilerleyen nefes darlığı

Nedenler

Ana nedenler

• Nedeni bilinmeyen (idiyopatik) PAH
• Genetik mutasyonlar (ailevi PAH)
• Bağ dokusu hastalıkları (skleroderma, lupus gibi)
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Karaciğer sirozu
• HIV enfeksiyonu
• Bazı iştah kesici ilaçlar ve uyarıcı maddeler (önerilmez)

Risk faktörleri

• Ailede PAH öyküsü olması
• Kadın olmak
• Bağ dokusu hastalığı tanısı bulunması
• Bazı reçeteli veya reçetesiz ilaçların kötüye kullanılması
• Doğuştan kalp deliği gibi kalp anomalileri

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız giderek artıyorsa
• Göğüs ağrınız, bayılma veya şiddetli baş dönmesi yaşıyorsanız
• Günlük aktivitelerinizi yapamayacak kadar yorgunsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni başlayan veya giderek kötüleşen nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Bacaklarda veya ayaklarda şişlik
• Çarpıntı veya göğüste rahatsızlık hissi

Tanı

PAH tanısı, belirtilerin değerlendirilmesi, fizik muayene ve çeşitli testler sonucunda konur. Genellikle kalp ve akciğer uzmanlarının birlikte çalışması gerekir. Kesin tanı için sağ kalp kateterizasyonu adı verilen özel bir işlem yapılır.

Yapılabilecek testler

• Elektrokardiyografi (EKG) – kalbin elektriksel aktivitesini ölçer
• Ekokardiyografi – kalbin ultrasonla görüntülenmesi
• Sağ kalp kateterizasyonu – kesin tanıyı koyan işlem
• Akciğer röntgeni
• Solunum fonksiyon testleri
• Kan testleri ve oksijen ölçümü
• Altı dakika yürüme testi – egzersiz kapasitesini değerlendirir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Sağ kalp kateterizasyonu sırasında ince bir tüp damardan kalbe ilerletilir ve akciğer atardamarındaki basınç ölçülür. Bu işlem özel bir merkezde, uzman hekim tarafından yapılır.

Tedavi

PAH tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. Tedavi planı hastalığın nedenine ve şiddetine göre kişiye özel hazırlanır.

Evde kişisel bakım

• Sigara içmeyin ve sigara dumanına maruz kalmayın
• Doktorunuza danışarak hafif egzersizler yapın
• Diyetinizde tuzu azaltın
• Ağır kaldırmaktan ve aşırı ıkınmaktan kaçının
• Grip, zatürre ve COVID-19 aşılarınızı yaptırın
• Belirtilerinizi günlük olarak takip edin ve değişiklikleri doktorunuza bildirin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz; damarları genişleten ilaçlar, kan sulandırıcılar, idrar söktürücüler ve oksijen tedavisi gibi çeşitli seçenekleri değerlendirebilir. Bu ilaçlar ağızdan, cilt altına, damardan veya solunum yoluyla uygulanabilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna yalnızca uzman hekim karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisinin yetersiz kaldığı ileri evrelerde akciğer nakli veya atriyal septostomi adı verilen girişimsel işlemler düşünülebilir. Bu seçenekler, yalnızca deneyimli merkezlerde dikkatle değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızı planlarken enerjinizi iyi yönetin. Gerektiğinde dinlenmek, aktivitelerinizi kısa aralıklara bölmek ve nefes darlığı hissedince durmak önemlidir. Rutin takip randevularınızı aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve zararlı maddelerden tamamen uzak durun
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Yüksek rakımlı bölgelerde uzun süre kalmaktan kaçının
• Uçak yolculuğu öncesinde doktorunuza danışın
• Hamilelik planlarınızı mutlaka doktorunuzla görüşün

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu azaltmak ve aşırı sıvı tüketmemek önemlidir. Hafif yürüyüşler, nefes egzersizleri ve ev içi aktiviteler genellikle güvenlidir. Ancak egzersiz programına başlamadan önce mutlaka doktorunuzdan onay alın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve depresyon yaratabilir. Duygularınızı aileniz ve arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Kendinize zarar verme düşünceleriniz olursa veya kriz anında kendinizi kötü hissederseniz, hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

PAH'ın birçok nedeni tamamen önlenemez. Ancak altta yatan hastalıkların erken tedavisi, riskli maddelerden kaçınma ve düzenli kontroller, hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir.

Aşılar

Grip, zatürre ve COVID-19 aşıları, akciğer enfeksiyonlarını önleyerek PAH hastaları için önemlidir. Aşı takviminizi Sağlık Bakanlığı önerileri doğrultusunda doktorunuzla planlayın.

Tarama programları

Ailede PAH öyküsü veya bağ dokusu hastalığı gibi risk faktörleri varsa, belirtiler olmasa bile düzenli kalp ve akciğer kontrolleri önerilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sağ kalp yetmezliği (kalbin sağ tarafının zayıflaması)
• Kalp ritim bozuklukları (aritmiler)
• Akciğerde kan pıhtıları
• Beyne yeterince oksijen gitmemesi
• Bayılma ve düşmelere bağlı yaralanmalar

Uzun vadeli görünüm

PAH tam olarak iyileştirilemeyen bir hastalık olsa da, günümüzdeki tedavilerle belirtiler kontrol altına alınabilir, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir. Düzenli doktor takibi ve tedaviye bağlılık, sonuçları büyük ölçüde iyileştirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.