Sarkoidoz ile Yaşamak

Genel Bakış

Sarkoidoz, vücudun bağışıklık sisteminin normalde yabancı maddelerle savaşması gerekirken, kendi dokularına karşı anormal bir iltihap yanıtı oluşturduğu bir hastalıktır. Bu iltihap, çeşitli organlarda granülom adı verilen küçük iltihap odakları yapar. En sık akciğerlerde ve lenf düğümlerinde görülür, ancak göz, cilt, kalp ve sinir sistemi de dahil birçok organı etkileyebilir. Hastalık kişiden kişiye çok farklı seyredebilir; bazılarında hiç belirti yapmadan kendiliğinden iyileşirken, bazılarında uzun süreli bir takip gerektirebilir.

Sarkoidoz toplumda nadir görülen bir hastalık olarak kabul edilir. Dünya genelinde ortalama 100.000 kişiden 10 ila 20'sinde görülebileceği tahmin edilmektedir. Türkiye'de de görülmekle birlikte kesin sıklığı bilinmemektedir.

Sarkoidoz her yaşta ve her cinsiyette görülebilir, ancak en sık 20 ile 40 yaş arasındaki yetişkinleri etkiler. Kadınlarda erkeklerden biraz daha yaygındır. Ailesinde sarkoidoz olan kişilerde hastalığa yakalanma riski bir miktar daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kuru öksürük
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Düşük dereceli ateş
• Gece terlemeleri
• İstemsiz kilo kaybı
• Ciltte kırmızı veya mor renkli kabarık lekeler
• Eklem ağrıları ve şişliği

Çocuklarda belirtiler

• Ciltte döküntüler ve renk değişiklikleri
• Eklem iltihabı ve ağrı
• Gözlerde kızarıklık, ağrı veya ışığa hassasiyet
• Büyüme ve kilo alımında yavaşlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Akciğer belirtileri daha ön planda olabilir
• Cilt lezyonları ve göz şikayetleri sık görülebilir
• Hafıza sorunları, denge kaybı gibi sinir sistemi belirtileri ortaya çıkabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Sarkoidozun kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir.
• Uzmanlar bazı enfeksiyon etkenleri veya çevresel tetikleyicilerin bağışıklık sistemini aşırı şekilde uyardığını düşünmektedir.
• Genetik yatkınlığı olan kişilerde bu tetikleyicilere karşı anormal bir bağışıklık yanıtı gelişebilir.
• Sarkoidozun bir başka kişiye bulaşması söz konusu değildir.

Risk faktörleri

• Ailede sarkoidoz öyküsü bulunması
• Belirli etnik kökenler (örneğin İskandinav ve Afrika kökenli toplumlarda daha sık görülür)
• Madencilik, itfaiyecilik, tarım ilacı kullanımı gibi tozlu ve kimyasallara maruz kalınan meslekler
• Sigara içmek hastalığı tetiklemez ancak akciğer tutulumunu kötüleştirebilir

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız günlük aktivitelerinizi engelleyecek düzeye geldiyse
• Göğüs ağrısı veya düzensiz kalp atışı hissediyorsanız
• Görme ile ilgili herhangi bir değişiklik yaşıyorsanız
• Denge kaybı, kuvvet kaybı veya komutları anlamada güçlük çekiyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürük, yorgunluk, ateş veya kilo kaybı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Cildinizde sebebini bilmediğiniz ve geçmeyen kızarık kabartılar fark ediyorsanız
• Eklem ağrılarınız sürekli hale geldiyse
• Daha önce sarkoidoz teşhisi aldıysanız ve ilaçlarınızı düzenli kullanmıyorsanız, doktorunuzla tekrar görüşün

Tanı

Sarkoidoz tanısı koymak için hekiminiz öncelikle ayrıntılı bir öykü alacak ve fizik muayene yapacaktır. Görüntüleme testleri ve kan tahlilleri belirtileri değerlendirmede yol göstericidir. Kesin tanı, hastalığın başka nedenlerle açıklanamaması ve biyopsi adı verilen doku örneğinde granülomların gösterilmesi ile konulur.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni
• Akciğer fonksiyon testleri (üfeme testi)
• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Kan testleri (böbrek, karaciğer fonksiyonları ve iltihap belirteçleri)
• Biyopsi (iltihaplı doku veya lenf düğümünden küçük parça alınması)
• Gerekirse kalp ekokardiyografisi veya göz muayenesi

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci bazen birkaç haftayı bulabilir. Hekiminiz tutulan organları belirlemek için sizi göğüs hastalıkları, göz, kalp veya nöroloji bölümlerine yönlendirebilir. Bu süreçte endişe duymanız normaldir; ancak doğru teşhis, hastalığın seyri hakkında net bilgi verir ve tedavi planınızın kişiselleştirilmesini sağlar.

Tedavi

Sarkoidoz tedavisi kişiye özeldir. Belirtiler hafifse ve organlarda önemli bir hasar yoksa, doktorunuz düzenli takip ile yetinebilir. Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa veya kalp, göz, sinir sistemi gibi hassas organlarda iltihap varsa, ilaç tedavisi başlanır. Tedavinin amacı iltihabı kontrol altına almak, organ hasarını önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve dengeli beslenin
• Yeterince uyumaya çalışın ve dinlenmeye zaman ayırın
• Sigara içiyorsanız bırakmak için aile hekiminizden veya sigara bırakma polikliniklerinden destek alın
• Stresle baş etmek için yürüyüş, nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Kontrollerinizi ve ilaç kullanımınızı aksatmayın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz iltihabı baskılamak veya bağışıklık sistemini yatıştırmak için bazı ilaçlar önerebilir. İlaçların adı, dozu ve süresi mutlaka hekiminiz tarafından belirlenmelidir. Kendi kararınızla ilaç eklemeyin, çıkarmayın veya doz değiştirmeyin. Sağlık güvencesi ve erişim konusunda eczacınıza veya sağlık kuruluşuna danışabilirsiniz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarkoidozun genellikle cerrahi tedavisi gerekmez. Ancak kalp ritim bozukluğu gelişen nadir hastalarda kalp pili takılması, gözde katarakt gibi durumlarda ise cerrahi işlemler önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sarkoidoz ile yaşarken yorgunluk sık görülen bir eşlikçidir. Enerjinizi gün içinde dengeli kullanın; kendinizi zorlamadan aktivitelerinizi planlayın. Vücudunuzu dinlemek, hastalığın iniş çıkışlarını yönetmenize yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• İyi havalandırılan ortamlarda bulunun
• Ağır toz, duman ve kimyasal maddelerden uzak durun
• Cilt lezyonlarını korumak için güneş koruyucu kullanın
• Doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırın
• Aldığınız tüm takviyeleri ve bitkisel ürünleri doktorunuza bildirin

Diyet ve egzersiz

Sarkoidoz için özel bir diyet yoktur, ancak bol sebze ve meyve içeren, işlenmiş gıdalardan uzak bir beslenme bağışıklık sistemini destekler. Doktorunuzun onayladığı düzeyde düzenli yürüyüş veya yüzme gibi hafif egzersizler, nefes kapasitesini ve kas gücünü korur. Egzersize yavaş başlayın ve nefes darlığı artarsa ara verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, belirsizlik ve üzüntü hissettirebilir. Bu duygular duruma verilen doğal bir tepkidir. Ancak bu hisler uzun süre devam eder, günlük işlerinizi engeller veya umutsuzluk yaşarsanız, lütfen doktorunuzla paylaşın. Eğer kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleriniz olursa, derhal 112 Acil Servis'i veya en yakın sağlık kuruluşunu arayın.

Önleme

Sarkoidozu önlemenin kesin bir yolu bilinmemektedir, çünkü hastalığın kesin nedeni tam olarak aydınlatılamamıştır. Genel sağlığınızı korumak, bağışıklık sisteminizi dengeli tutmak ve sigara dumanından kaçınmak en doğru yaklaşımdır.

Aşılar

Sarkoidoz hastaları grip ve zatürre gibi rahatsızlıklarda daha ağır seyirlerle karşılaşabilir. Bu nedenle doktorunuz size grip ve zatürre aşılarını önerebilir. Aşı olmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sarkoidoz için topluma yönelik tarama testleri önerilmemektedir. Ancak aile bireylerinde sarkoidoz olan veya açıklanamayan belirtiler yaşayan kişilerin, bir sağlık kuruluşunda değerlendirme yaptırması erken tanı açısından faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer dokusunda iltihap nedeniyle kalıcı yara izi (fibrozis) gelişebilir
• Gözlerde katarakt, glokom veya görme kaybı oluşabilir
• Böbrek taşları ve böbrek fonksiyonlarında bozulma görülebilir
• Kalp ritim bozuklukları ve kalp kası iltihabı ortaya çıkabilir
• Sinir sistemi tutulumuna bağlı yürüme güçlüğü, denge kaybı veya felç gelişebilir

Uzun vadeli görünüm

Sarkoidozun seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Hastaların büyük bir kısmında belirtiler birkaç yıl içinde kendiliğinden geriler ve kalıcı hasar bırakmaz. Tedaviye ihtiyaç duyan hastalarda ise ilaçlar iltihabı başarıyla kontrol edebilir. Kronik ve ilerleyici seyreden az sayıda hastada düzenli takip ve tedavi ile yaşam kalitesi önemli ölçüde korunur. Herkesin deneyimi farklıdır; doktorunuzla işbirliği içinde kalmak ve kontrollerinizi aksatmamak size en iyi yol haritasını sağlayacaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.