Trakeostomi ile Yaşam

Genel Bakış

Trakeostomi, nefes borusunun (trakea) ön tarafına açılan küçük bir deliktir. Bu deliğe takılan bir tüp sayesinde kişi, burun ve ağız yerine bu delikten nefes alabilir. Bu durumla yaşayan kişiler, bu tüpün bakımını öğrenerek normal bir hayat sürdürebilirler.

Trakeostomi, yoğun bakım ünitelerinde veya solunum sorunu yaşayan hastalarda ihtiyaç duyulabilen bir uygulamadır. Tüm hastalarda yaygın olmasa da, sağlık çalışanları bu durumu iyi bilir.

Her yaştan insanda görülebilir; bebekler, çocuklar, yetişkinler ve yaşlılar trakeostomi gereksinimi duyabilir. Sebep, doğuştan bir sorun, ağır bir enfeksiyon veya bir kaza olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya hırıltılı solunum
• Tüpün tıkanması nedeniyle nefes almada zorluk
• Boğazda veya tüpün çevresinde ağrı ya da rahatsızlık
• Öksürük veya fazla balgam
• Tüpün etrafında kızarıklık veya akıntı

Çocuklarda belirtiler

• Bebeğin veya çocuğun huzursuz olması ve ağlaması
• Beslenme sırasında zorlanma veya öksürme
• Solunum seslerinde değişiklik
• Cildin soluklaşması veya mavimsi görünümü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç karışıklığı veya uyku hali
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş veya titreme
• Tüpün bakımına uyum sağlayamama belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Solunum yollarının tıkanması (örneğin tümör veya yabancı cisim)
• Ciddi enfeksiyonlar nedeniyle solunum destek ihtiyacı
• Boyun veya göğüs travması
• Nörolojik hastalıklara bağlı yutma ve solunum güçlüğü
• Doğuştan hava yolu anormallikleri

Risk faktörleri

• Uzun süreli solunum cihazına bağlı kalma
• Baş ve boyun bölgesine yönelik cerrahi veya radyasyon tedavisi
• Kronik akciğer hastalığı
• Yatağa bağlı olma ve hava yolunu koruyamama durumu

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tüp tıkanması veya yerinden çıkması durumunda hemen 112'yi arayın.
• Solunum güçlüğü veya kanama varsa acil servise başvurun.
• Ateş, titreme veya kötü kokulu akıntı varsa aynı gün sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Trakeostomi tüpünün değişimi için belirlenen kontrol randevularına gidin.
• Bakım eğitimlerine katılın ve aile üyelerini de bilgilendirin.
• Yılda en az bir kez doktorunuzla genel kontrol yaptırın.

Tanı

Trakeostomi açılmasına karar vermek için doktor, hastanın tıbbi öyküsünü alır, solunum durumunu değerlendirir ve çeşitli testler yapar. Genellikle bu karar, hastanın nefes almasını güvence altına almak amacıyla planlanır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve solunum seslerinin dinlenmesi
• Kan oksijen düzeyini ölçen nabız oksimetresi
• Akciğer röntgeni veya bilgisayarlı tomografi (CT)
• Bronkoskopi (hava yolunu incelemek için kameralı bir tüp kullanılması)

Randevunuzda neler beklenir

Trakeostomi işlemi, hastanın durumuna göre planlanan bir cerrahi işlemdir. İşlem sonrasında hastanede birkaç gün bakım gerekebilir. Sağlık ekibi, size ve ailenize tüpün temizliği ve bakımı konusunda eğitim verir.

Tedavi

Trakeostomi tedavi değil, solunumun sürdürülmesi için bir hava yolu açma yöntemidir. Tedavinin temel amacı, altta yatan hastalığa göre solunumu desteklemek ve tüpün bakımını doğru şekilde yapmaktır. Bakım, tüpün temizliği, nemlendirme ve enfeksiyonu önleme gibi önlemleri içerir.

Evde kişisel bakım

• Tüpün çevresini her gün temizleyin ve kuru tutun.
• Tüpün içini doktorunuzun önerdiği sıklıkta temizleyin.
• Bol sıvı içerek hava yolundaki salgıların yumuşamasını sağlayın.
• Öksürük ve derin nefes egzersizlerini doktorunuzun önerdiği şekilde yapın.
• Tüpün nemini korumak için doktorunuzun önerdiği nemlendirici yöntemleri kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tüpün bakımında kullanılacak solüsyonları, nemlendirici filtreleri ve salgıların emilmesi için aspirasyon cihazlarını önerebilir. Gerekirse enfeksiyonu önlemek için antibiyotik gibi ilaçlar reçete edilebilir. İlaç adları ve dozları mutlaka doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Trakeostomi açılması genellikle cerrahi bir işlemdir. Tüp geçiciyse, altta yatan hastalık düzeldiğinde kapatılabilir. Kalıcıysa, yaşam boyu bakım gerekir. Tüpün değiştirilmesi veya kapatılması gibi işlemler mutlaka sağlık ekibi tarafından yapılmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Trakeostomi tüpüyle konuşmak zor olabilir; bazı kişiler parmakla tüpün kapağını kapatarak konuşur. Bu yeteneği geliştirmek için bir dil ve konuşma terapistinden yardım alabilirsiniz. Yaşamı kolaylaştıran birçok yardımcı cihaz ve destek seçeneği bulunmaktadır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Kalabalık ve havasız ortamlarda maske kullanın.
• Seyahat öncesi doktorunuza danışın ve bakım malzemelerinizi yanınıza alın.
• Düzenli uyku ve dinlenmeye özen gösterin.
• Aile üyelerine de tüpün temizliği ve acil müdahale konusunda eğitim verin.

Diyet ve egzersiz

Yutma sorununuz yoksa normal beslenebilirsiniz. Ancak bazı kişilerde yutma zorluğu olabilir. Bu durumda doktorunuz veya diyetisyeniniz size yumuşak beslenme önerebilir. Fiziksel aktivite yapabilirsiniz; ancak yüzme ve su sporlarında doktor onayı şarttır, çünkü suyun nefes borusuna kaçma riski vardır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Trakeostomi ile yaşamak, özellikle konuşma ve görünümle ilgili endişelere yol açabilir. Üzüntü, kaygı veya öfke hissetmek normaldir. Bu duyguları bir psikolog veya psikiyatristle görüşerek paylaşmak faydalı olabilir. Gerekirse doktorunuz destek almanız için sizi yönlendirecektir.

Önleme

Trakeostomi genellikle önlenebilir bir durum değildir çünkü altta yatan hastalığın tedavisiyle ilgilidir. Ancak tüp bakımına uyulduğunda enfeksiyon ve diğer komplikasyonlar büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, solunum yolu enfeksiyonu riskini azaltarak trakeostomi bakımını kolaylaştırabilir. Aşılar hakkında doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Trakeostomi ile takip edilen hastaların düzenli kontrol muayeneleri, olası komplikasyonların erken fark edilmesini sağlar. Rutin kontrollerinizi aksatmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tüpün tıkanması nedeniyle solunum durması
• Trakeostomi çevresinde deri enfeksiyonu ve yara oluşumu
• Yara dokusu nedeniyle hava yolunun daralması
• Tüpün yanlış bakımı nedeniyle kanama
• Yutma ve beslenme sorunları

Uzun vadeli görünüm

Trakeostomi ile yaşamak zorlu olabilir; ancak doğru bakım, düzenli doktor kontrolleri ve destekle birçok kişi günlük hayatına devam eder. İlk zamanlarda bakım yorucu gelebilir, ama zamanla bunu öğrenirsiniz. Yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.