Measles complications awareness

Genel Bakış

Kızamık, virüslerin neden olduğu çok bulaşıcı bir hastalıktır. Genellikle ateş, öksürük ve döküntü ile kendini gösterir. Ancak bazı kişilerde ciddi komplikasyonlara (ek sorunlara) yol açabilir. Bu yazıda kızamığın olası ciddi sonuçlarına dikkat çekiyoruz.

Türkiye'de aşılama oranlarının yüksek olması sayesinde kızamık eskisi kadar sık görülmemektedir. Ancak aşılanmamış kişiler arasında zaman zaman salgınlar (birden fazla kişinin aynı anda hastalanması) olabilmektedir.

Kızamık, özellikle aşı olmamış çocuklar, yetişkinler, bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler ve hamile kadınlar için risklidir. Herkes kızamığa yakalanabilir, ancak komplikasyonlar en çok 5 yaşından küçük çocuklarda, 20 yaşından büyük erişkinlerde ve beslenmesi yetersiz olan kişilerde görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş (38,5°C veya üzeri)
• Kuru öksürük
• Burun akıntısı veya tıkanıklığı
• Gözlerde kızarıklık ve sulanma (konjonktivit)
• Ağız içinde küçük beyaz noktalar (Koplik lekeleri)
• Kızarık, yaygın döküntü (genellikle yüzden başlayarak vücuda yayılır)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler daha ağır seyredebilir.
• Kulak iltihabı (orta kulak enfeksiyonu)
• Şiddetli ishal ve kusma
• Zatürre (akciğer enfeksiyonu) riski artar.
• Havale (ateşli nöbet) görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde kızamık daha şiddetli seyredebilir.
• Yüksek ateş daha uzun sürebilir.
• Zatürre ve karaciğer iltihabı (hepatit) gibi komplikasyonlar daha sık görülür.
• Beyin iltihabı (ensefalit) riski erişkinlerde daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kızamık, paramiksovirüs ailesinden bir virüsün neden olduğu bir enfeksiyondur.
• Virüs, enfekte bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya yayılır ve solunum yoluyla bulaşır.
• Kızamık hastalığı geçiren bir kişi, döküntü ortaya çıkmadan 4 gün önce ve döküntü çıktıktan 4 gün sonrasına kadar bulaşıcıdır.

Risk faktörleri

• Kızamık aşısı yaptırmamış olmak
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (örneğin kanser, HIV veya uzun süreli steroid kullanımı)
• Yetersiz beslenme, özellikle A vitamini eksikliği
• Kalabalık ortamlarda yaşamak veya seyahat etmek
• 5 yaşından küçük olmak veya 20 yaşından büyük olmak
• Hamilelik

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acilen arayın' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Şiddetli baş ağrısı, boyun sertliği, bulanık görme veya nöbet gibi beyin iltihabı belirtileri varsa
• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kızamık belirtileri (ateş, öksürük, döküntü) başladıysa ve durum ağır değilse, bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kızamıklı biriyle temas ettikten sonra koruyucu tedavi için en kısa sürede doktorunuza danışın.
• Aşı takviminde eksik olan çocuklar veya yetişkinler için aşı dozlarını tamamlatmak üzere aile hekiminizi ziyaret edin.

Tanı

Kızamık tanısı genellikle tipik belirtilere (ateş, öksürük, döküntü) bakılarak konur. Doktorunuz ayrıca ağız içindeki Koplik lekelerini kontrol edebilir. Tanıyı kesinleştirmek için bazen laboratuvar testleri yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (kızamık antikorlarını veya virüsün genetik materyalini araştırmak için)
• Boğaz veya burun sürüntüsü (virüs kültürü veya PCR testi)
• İdrar testi (nadiren kullanılır)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuza gittiğinizde size belirtilerinizi, seyahat geçmişinizi ve aşı durumunuzu soracaktır. Fizik muayene yapacak ve gerekli testler için örnek alacaktır. Tanı konulduktan sonra, başkalarına bulaştırmamak için evde izolasyon önerilebilir.

Tedavi

Kızamık için özel bir antiviral ilaç yoktur. Tedavi, belirtileri hafifletmeye ve komplikasyonları önlemeye yöneliktir. Vücudun virüsle savaşması desteklenir. Ağır vakalarda hastanede tedavi gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin ve vücudunuzu dinleyin.
• Bol su, sıvı gıdalar (çorba, meyve suyu) tüketerek susuz kalmayı önleyin.
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun önerdiği ilaçları kullanın (çocuklarda aspirin kullanmayın).
• Döküntü kaşıntılıysa serin bir banyo veya doktorunuzun önereceği losyonlar rahatlatabilir.
• Gözlerinizi karanlık bir ortamda dinlendirin ve ışığa hassasiyet varsa gölgede kalın.
• Hastayken başkalarıyla temastan kaçının; evde kalın, maske takın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ateş ve ağrı kontrolü için uygun ilaçları önerebilir. A vitamini takviyesi, özellikle çocuklarda kızamık sonucu gelişen körlük ve ölüm riskini azaltmak için Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilmektedir. Komplikasyon gelişirse (örneğin zatürre, kulak enfeksiyonu) doktorunuz gereken antibiyotik veya diğer tedavileri düzenleyecektir. Beyin iltihabı gibi ciddi durumlarda hastanede yatarak tedavi ve destek bakımı gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

omitted

Bu durumla yaşamak

Kızamık hastalığı süresince (genellikle döküntünün ilk 4 günü civarında) bulaştırma riski yüksektir. Bu nedenle evde kalmalı, okula/işe gitmemeli ve diğer aile bireylerinden ayrı bir odada dinlenmelisiniz. Ortak eşyaları (havlu, bardak) paylaşmayın. Bol sıvı alın ve besleyici gıdalar tüketin. İyileşme birkaç hafta sürebilir; bu sürede dinlenmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hastalık süresince ağır aktivitelerden kaçının.
• Odanızı sık sık havalandırın.
• Gözlerinizi dinlendirin; parlak ışıktan kaçının.
• Ellerinizi sık sık yıkayın ve öksürürken ağzınızı dirseğinizle kapatın.

Diyet ve egzersiz

Hastalık sırasında iştahsızlık olabilir. Küçük öğünler halinde besleyici yiyecekler (çorba, yoğurt, meyve püresi) tüketin. Egzersizden kaçının. İyileştikten sonra yavaş yavaş normal aktivitelere dönün.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık, özellikle izolasyon sürecinde yalnızlık ve kaygı hissine yol açabilir. Ailenizle telefonda veya görüntülü konuşarak iletişimde kalın. Belirtilerin çoğunun geçici olduğunu ve iyileşeceğinizi unutmayın. Sürekli endişe ya da üzüntü hissederseniz bir akıl sağlığı uzmanından destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, kızamık aşısı (MMR aşısı olarak bilinir) son derece etkilidir. İki doz aşı, kızamığa karşı neredeyse yüzde 97 oranında koruma sağlar. Ayrıca hasta kişilerle temastan kaçınmak ve el hijyenine dikkat etmek de bulaşma riskini azaltır.

Aşılar

Kızamık aşısı, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında ücretsiz olarak uygulanmaktadır. İlk doz 12. ayda, ikinci doz ise 4-6 yaş arasında yapılır. 15 ay-6 yaş arası çocuklar için de yakalama aşılaması yapılabilmektedir. Erişkinlerde aşı durumu bilinmiyorsa, sağlık kuruluşundan bilgi alınabilir.

Tarama programları

Kızamık için rutin bir tarama testi yoktur. Aşı kayıtlarınızı düzenli olarak kontrol ettirmeniz ve eksik dozları tamamlatmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Zatürre (akciğer iltihabı) – en sık görülen ölümcül komplikasyon
• Orta kulak iltihabı (otitis media) – kalıcı işitme kaybına yol açabilir
• Şiddetli ishal ve susuz kalma (dehidratasyon)
• Beyin iltihabı (ensefalit) – kalıcı hasar veya ölüme neden olabilir
• Subakut sklerozan panensefalit (SSPE) – nadir görülen ama ölümcül bir beyin hastalığı, kızamıktan yıllar sonra ortaya çıkabilir
• Özellikle gebelerde düşük veya erken doğum
• Görme kaybı (kornea hasarı veya A vitamini eksikliğine bağlı)

Uzun vadeli görünüm

Kızamık geçiren çoğu kişi tamamen iyileşir. Ancak komplikasyonlar ciddi ve hatta ölümcül olabilir. Özellikle küçük çocuklar, hamileler ve bağışıklığı zayıf olan kişilerde risk daha yüksektir. Neyse ki kızamık aşısı neredeyse tam koruma sağlar. Aşı takviminize uyarak kendinizi ve sevdiklerinizi bu hastalıktan koruyabilirsiniz. Unutmayın, kızamık artık önlenebilir bir hastalıktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.