Yaşlılıkta Multipl Skleroz (MS) ile Yaşamak

Genel Bakış

Multipl skleroz (MS), sinir sisteminizi etkileyen kronik bir hastalıktır. Bağışıklık sisteminiz yanlışlıkla sinirlerinizin etrafındaki koruyucu kılıfa (miyelin) saldırır. Bu, beyin ve vücut arasındaki iletişimi yavaşlatır veya engeller. Yaşlı yetişkinlerde MS genellikle daha yavaş ilerleyen bir seyir izler, ancak belirtiler zamanla birikebilir.

MS, dünya genelinde yaklaşık 2,8 milyon kişiyi etkiler. Yaşlı yetişkinlerde yeni tanı konulması nadirdir, ancak genç yaşta başlayan MS ile yaşlanan kişi sayısı artmaktadır. Türkiye'de de MS hastalarının önemli bir kısmı 50 yaş üzerindedir.

MS her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık 20-40 yaş arasında başlar. Yaşlı yetişkinlerde (60 yaş ve üzeri), ya gençken başlayan MS ile yaşlanmakta ya da nadiren ilk kez bu yaşlarda tanı konulmaktadır. Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk (halsizlik, enerji düşüklüğü)
• Uyuşma veya karıncalanma hissi
• Denge ve koordinasyon sorunları
• Görme bulanıklığı veya çift görme
• Kas güçsüzlüğü
• Mesane ve bağırsak sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha belirgin yürüme güçlüğü ve denge kaybı
• Bilişsel sorunlar (unutkanlık, dikkat dağınıklığı)
• Depresyon veya ruh hali değişiklikleri
• Kronik ağrı (özellikle bacaklarda)
• Titreme (istemsiz sallanma)
• Düşme riskinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• MS'in kesin nedeni bilinmemektedir. Bağışıklık sisteminin sinirlerin koruyucu kılıfına (miyelin) saldırdığı düşünülmektedir. Bu saldırı sonucu sinir hasarı ve skar dokusu (skleroz) oluşur.

Risk faktörleri

• Genetik yatkınlık (ailede MS öyküsü)
• D vitamini eksikliği
• Sigara içmek
• Epstein-Barr virüsü enfeksiyonu (geçmişte geçirilmişse)
• Kadın olmak
• Kuzey iklimlerinde yaşamak (güneş ışığına daha az maruz kalmak)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Birden fazla gün süren ve günlük yaşamı etkileyen yeni veya kötüleşen belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• MS tanınız varsa, düzenli nöroloji kontrollerinizi aksatmayın.
• Belirtileriniz değiştiğinde veya yeni belirtiler ortaya çıktığında doktorunuza danışın.
• Yılda en az bir kez kontrole gidin.

Tanı

MS tanısı koymak için nöroloji uzmanı ayrıntılı bir değerlendirme yapar. Belirtileriniz, tıbbi geçmişiniz ve çeşitli testler dikkate alınır. MS'in kesin bir testi yoktur; doktor diğer olasılıkları eleyerek teşhis koyar.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (refleksler, denge, kas gücü testi)
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR) – beyin ve omurilikteki lezyonları görmek için
• Beyin omurilik sıvısı incelemesi (lomber ponksiyon)
• Uyarılmış potansiyel testleri (sinir sinyallerinin hızını ölçer)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek, fizik muayene yapacak ve testleri isteyecektir. MR çektirmek için hastaneye gitmeniz gerekebilir. Lomber ponksiyon sırasında belinizden bir iğne ile az miktarda sıvı alınır; bu işlem genellikle rahatsız edici değildir. Sonuçlarınızı doktorunuz sizinle detaylıca paylaşacaktır.

Tedavi

MS tedavisinin amacı, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve yaşa, hastalık seyrine ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre düzenlenir. Kesin tedavi yoktur, ancak yaşam kalitesini büyük ölçüde iyileştiren seçenekler vardır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi düşük etkili aktiviteler)
• Sağlıklı beslenin (bol sebze, meyve, tam tahıl; işlenmiş gıdalardan kaçının)
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın (meditasyon, derin nefes)
• Yeterli uyuyun ve dinlenmeye özen gösterin
• Sigarayı bırakın (sigara MS belirtilerini kötüleştirebilir)
• Düşmeyi önlemek için evinizde düzenlemeler yapın (tutunma barları, kaymaz paspaslar)

Tıbbi tedaviler

Doktorlar, hastalığın seyrini değiştiren tedaviler (hastalık modifiye edici tedaviler) ve belirtileri hafifletmeye yönelik ilaçlar kullanabilir. Tedavi seçeneğiniz yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre belirlenir. Ayrıca fizik tedavi, konuşma terapisi ve mesleki terapi gibi rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanabilirsiniz. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın ve herhangi bir yan etkiyi mutlaka bildirin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

MS'in kendisi için bir cerrahi müdahale yoktur. Ancak şiddetli spastisite (kas sertliği) durumlarında, bazı hastalarda beyin-omurilik sıvısı drenajı veya sinir stimülasyonu gibi girişimler düşünülebilir. Bu seçenekler çok özel durumlarda ve deneyimli merkezlerde uygulanır. Doktorunuzla görüşün.

Bu durumla yaşamak

MS ile yaşamak, günlük aktivitelerinizi planlamayı gerektirir. Yorgunluğunuz kötü olduğunda dinlenin, iyi hissettiğinizde daha fazla şey yapın. Düzenli bir rutin oluşturun. Yardım istemekten çekinmeyin; aileniz ve arkadaşlarınız size destek olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Enerjinizi korumak için önceliklerinizi belirleyin
• Isıya maruz kalmaktan kaçının (sıcak hava belirtileri artırabilir)
• Düzenli uyku alışkanlığı edinin
• Sosyal bağlantılarınızı sürdürün
• Düşme riskine karşı ev güvenliğini artırın

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet MS belirtilerini yönetmeye yardımcı olabilir. Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, zeytinyağı, balık. Egzersiz kas gücünü, dengeyi ve ruh halini iyileştirir. Yürüyüş, su egzersizleri ve hafif germe hareketleri idealdir. Bir fizyoterapist size özel program hazırlayabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

MS, üzüntü, kaygı ve stres gibi duygusal zorluklara yol açabilir. Yaşlılıkta bu duygular daha da belirginleşebilir. Depresyon belirtileri (umutsuzluk, ilgi kaybı, uyku sorunları) yaşıyorsanız mutlaka doktorunuzla konuşun. Profesyonel destek almak ve destek gruplarına katılmak faydalı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

MS'in kesin olarak önlenmesi şu an için mümkün değildir. Ancak sağlıklı yaşam tarzı seçimleri (sigara içmemek, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, yeterli D vitamini alımı) riskinizi azaltabilir. Belirtileri erken fark etmek ve tedaviye erken başlamak hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir.

Aşılar

MS hastalarının grip ve zatürre aşıları gibi rutin aşıları yaptırmaları önerilir. Aşılar genellikle güvenlidir, ancak herhangi bir aşı olmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

MS için toplum taraması önerilmez. Ancak aile öykünüz varsa ve belirtilerden endişeleniyorsanız doktorunuzla görüşün.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hastalığın daha hızlı ilerlemesi ve daha fazla sakatlık
• Tekrarlayan ataklar ve iyileşme güçlüğü
• Denge kaybına bağlı düşmeler ve kırıklar
• Enfeksiyon riskinde artış (örneğin idrar yolu enfeksiyonları)
• Depresyon ve sosyal izolasyonun derinleşmesi

Uzun vadeli görünüm

MS herkeste farklı seyreder. Yaşlı yetişkinlerde hastalık genellikle daha yavaş ilerler, ancak birikmiş hasar belirtilere yol açabilir. Uygun tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle birçok kişi kaliteli bir yaşam sürdürebilir. Yeni tedaviler sayesinde sakatlık oranları azalmaktadır. Umutlu olmak ve sağlık ekibinizle yakın çalışmak çok önemlidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Multiple Sclerosis International Federation (MSIF)
• National Multiple Sclerosis Society (ABD)

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Multipl Skleroz Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - MS Bilgi Sayfası · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.