Mumps orchitis

Genel Bakış

Kabakulak orşiti, kabakulak virüsünün neden olduğu bir enfeksiyon sonrası testislerin (erbezlerinin) iltihaplanmasıdır. Kabakulak genellikle çocukluk çağında görülen bulaşıcı bir hastalıktır ve bazı durumlarda ergenlik sonrası erkeklerde testisleri etkileyebilir. Bu durum, testislerde şişlik, ağrı ve hassasiyete yol açar.

Kabakulak orşiti, aşılama oranlarının düşük olduğu bölgelerde daha sık görülür. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın aşılama programı sayesinde kabakulak vakaları azalmış olsa da, aşılanmamış veya eksik aşılı bireylerde hala görülebilir.

Kabakulak orşiti en sık ergenlik çağındaki ve genç yetişkin erkeklerde görülür. Çocukluk döneminde kabakulak geçirenlerde orşit nadirdir; çünkü testisler henüz olgunlaşmamıştır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Testislerden birinde veya her ikisinde ani başlayan şişlik
• Testislerde ağrı ve hassasiyet
• Skrotumda (testis torbasında) kızarıklık ve sıcaklık hissi
• Yüksek ateş (38°C ve üzeri)
• Baş ağrısı, kas ağrıları ve halsizlik
• Bulantı veya kusma

Çocuklarda belirtiler

• Kabakulak orşiti çocuklarda çok nadirdir; çocuklarda kabakulak daha çok tükürük bezlerinde şişlikle seyreder.
• Eğer çocukta testis şişliği olursa, genellikle hafif seyreder ve kendiliğinden geçebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Erişkinlerde kabakulak orşiti daha şiddetli olabilir.
• Ateş daha yüksek ve ağrı daha belirgin olabilir.
• Her iki testisin de etkilenme olasılığı daha yüksektir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kabakulak virüsü (paramyxovirüs ailesi) enfeksiyonu sonrasında bağışıklık sisteminin testis dokusuna saldırması.
• Virüs vücuda solunum yoluyla girer, tükürük bezlerinde çoğalır ve kan yoluyla testislere ulaşır.
• Ergenlik sonrası testis dokusunun virüse karşı daha duyarlı olması.

Risk faktörleri

• Kabakulak aşısı yaptırmamış olmak
• Kabakulak salgını olan bir bölgede bulunmak
• Bağışıklık sistemi zayıf olan bireyler (örneğin kemoterapi görenler)
• Ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Testislerde ani ve şiddetli ağrı
• Testis şişliği ile birlikte yüksek ateş (38.5°C üzeri)
• İdrar yaparken yanma veya kanama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Testislerde hafif şişlik ve ağrı varsa, ancak ateş yoksa 1-2 gün içinde doktora görünmek yeterlidir.
• Kabakulak tanısı almışsanız ve testislerinizde hafif bir rahatsızlık hissediyorsanız, doktorunuzla planlı bir kontrol randevusu alabilirsiniz.

Tanı

Doktor, öncelikle hastanın öyküsünü dinler ve fizik muayene yapar. Kabakulak geçirip geçirmediğinizi ve aşı durumunuzu sorgular. Testislerinizi elle muayene ederek şişlik, hassasiyet ve kızarıklığı değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kabakulak virüsüne karşı antikor varlığına bakılır (IgM ve IgG).
• İdrar testi: İdrar yolu enfeksiyonunu dışlamak için.
• Ultrason (skar ultrasonu): Testislerin kan akışını ve yapısını değerlendirmek için kullanılır, testis torsiyonunu ekarte etmek önemlidir.

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis genellikle muayene ve kan testleri ile kolayca konur. Ultrason işlemi ağrısızdır ve genital bölgeye jel sürülerek yapılır. Tanı konulduktan sonra doktorunuz tedavi seçeneklerini sizinle paylaşacaktır.

Tedavi

Kabakulak orşiti tedavisinde temel amaç belirtileri hafifletmek ve komplikasyonları önlemektir. Virüsün kendisine yönelik özel bir ilaç yoktur; tedavi destekleyicidir. Çoğu hasta birkaç hafta içinde iyileşir.

Evde kişisel bakım

• Yatak istirahati yapın ve ağır aktivitelerden kaçının.
• Testislerinizi desteklemek için sıkı bir iç çamaşırı veya atletik destek (süspansiyon) kullanabilirsiniz.
• Şişliği azaltmak için testis bölgesine 15-20 dakika boyunca soğuk kompres uygulayın (buz torbasını doğrudan cilde koymayın, bir bez arasına sarın).
• Bol sıvı tüketin ve ateşinizi düzenli olarak ölçün.
• Ağrı ve ateş için doktorunuzun önereceği ağrı kesicileri kullanabilirsiniz. Reçetesiz satılan ilaçlar hakkında eczacınıza danışın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı kontrol altına almak için nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) önerebilir. Ateş yüksekse ateş düşürücüler verilebilir. Nadiren şiddetli vakalarda kısa süreli kortikosteroid tedavisi düşünülebilir. Antibiyotikler virüse etki etmez, sadece ikincil bakteriyel enfeksiyon varsa kullanılır. Size uygun tedaviyi mutlaka doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kabakulak orşiti için cerrahi tedavi genellikle gerekmez. Ancak testis torsiyonu şüphesi varsa veya apse oluşumu gibi bir komplikasyon gelişirse cerrahi müdahale yapılabilir. Bu durumlar nadirdir.

Bu durumla yaşamak

Kabakulak orşiti genellikle 1-2 hafta içinde iyileşir. Bu süreçte dinlenmeye özen gösterin. Testislerdeki şişlik ve ağrı birkaç hafta sürebilir, ancak giderek azalacaktır. İyileşme döneminde cinsel aktiviteden kaçınmak gerekebilir; doktorunuz size ne zaman normale dönebileceğinizi söyleyecektir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hastalık sırasında ve sonrasında bol su için.
• Yeterli uyuyun ve stresten uzak durun.
• Sigara ve alkolden kaçının, çünkü bunlar iyileşmeyi geciktirebilir.
• İyileştikten sonra düzenli egzersize yavaşça dönün.

Diyet ve egzersiz

Hastalık döneminde hafif ve besleyici gıdalar tüketin. Çorba, yoğurt, meyve gibi kolay sindirilen yiyecekler iyi gelir. Ağır yağlı ve baharatlı yiyeceklerden kaçının. Egzersiz olarak yalnızca yürüyüş gibi hafif aktiviteler yapabilirsiniz; testis bölgesini zorlayacak hareketlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Testislerde şişlik ve ağrı endişe yaratabilir. Özellikle ergenlik döneminde bu durum utanç veya kaygıya neden olabilir. Ayrıca ileride kısırlık riski ile ilgili kaygılar duyabilirsiniz. Unutmayın, kabakulak orşiti sonrası kısırlık nadirdir ve çoğu erkek normal bir aile hayatına devam edebilir. Duygusal olarak zorlanıyorsanız bir psikolog veya destek hattından yardım alabilirsiniz. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı psikolojik destek hatları bulunmaktadır.

Önleme

Kabakulak orşitini önlemenin en etkili yolu kabakulak aşısı olmaktır. Aşı aynı zamanda kızamık ve kızamıkçığa karşı da korur (KKK aşısı). Türkiye'de Sağlık Bakanlığı çocuklara 12. ay ve 4-6 yaşta olmak üzere iki doz KKK aşısı yapmaktadır. Erişkinlerde aşılanmamış veya eksik aşılı bireylerin bir doz aşı olması önerilir.

Aşılar

Kabakulak aşısı (KKK aşısı) canlı zayıflatılmış bir aşıdır ve oldukça etkilidir. Aşı sayesinde kabakulak ve buna bağlı orşit vakaları büyük ölçüde azalmıştır. Aşı hakkında daha fazla bilgi için aile hekiminize veya sağlık ocağınıza başvurabilirsiniz.

Tarama programları

Kabakulak orşiti için özel bir tarama testi yoktur. Ancak kabakulak geçiren ergen veya yetişkin erkeklerde testislerin düzenli olarak kontrol edilmesi önerilir. Ağrı veya şişlik fark edilirse hemen doktora gidilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Testislerde kalıcı hasar (testis atrofisi – testisin küçülmesi)
• Kısırlık (nadir, yaklaşık %10-15 oranında görülür)
• Kronik testis ağrısı
• İkincil bakteriyel enfeksiyon (apse oluşumu)

Uzun vadeli görünüm

Kabakulak orşiti genellikle iyi seyirlidir. Çoğu hasta uygun dinlenme ve semptom yönetimi ile 1-2 hafta içinde iyileşir. Uzun vadeli komplikasyonlar nadirdir. Ergenlik sonrası geçirilen kabakulak orşitinde kısırlık riski olsa da, bu oran düşüktür ve bir testis sağlam kaldığı sürece doğurganlık genellikle korunur. Erken tanı ve tedavi ile prognoz oldukça iyidir. Umutsuzluğa kapılmamak ve doktorunuzun önerilerine uymak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.