Non coeliac gluten sensitivity

Genel Bakış

Non-çölyak gluten duyarlılığı, gluten içeren yiyecekler yedikten sonra sindirim sistemi ve vücutta rahatsızlık hissetme durumudur. Bu kişilerde çölyak hastalığı veya buğday alerjisi yoktur, ancak gluten tükettiklerinde şişkinlik, karın ağrısı, yorgunluk gibi belirtiler ortaya çıkar.

Tam olarak ne kadar yaygın olduğu bilinmemekle birlikte, çölyak hastalığına göre daha sık görüldüğü düşünülmektedir. Birçok kişi belirtileri fark etmeden gluten tüketmeye devam edebilir.

Her yaşta görülebilir, ancak yetişkinlerde, özellikle 30-50 yaş arası kadınlarda daha sık bildirilmektedir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gaz
• Karın ağrısı veya kramplar
• İshal veya kabızlık
• Yorgunluk ve halsizlik
• Baş ağrısı
• Bulanık düşünme (beyin sisi)
• Eklem ve kas ağrıları

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Büyüme geriliği
• Huzursuzluk ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sindirim sorunları (şişkinlik, ishal)
• İstenmeyen kilo kaybı
• Yorgunluk
• Besin emilim bozukluğu

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir, ancak glutenin bağırsakta iltihaplanmaya yol açması veya bağırsak florasını etkilemesi düşünülmektedir.
• Bazı kişilerde glutenin yanı sıra buğdaydaki FODMAP adı verilen diğer maddeler de belirtilere neden olabilir.

Risk faktörleri

• Ailede çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı öyküsü
• Otoimmün hastalıklara yatkınlık
• İrritabl bağırsak sendromu (IBS) gibi fonksiyonel bağırsak hastalıklarının varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli karın ağrısı veya kanlı dışkılama durumunda acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gluten tükettikten sonra sürekli tekrarlayan sindirim şikayetleriniz varsa bir aile hekimine veya dahiliye uzmanına başvurun.
• Belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa doktor muayenesi planlayın.

Tanı

Non-çölyak gluten duyarlılığı tanısı, diğer olası nedenler dışlandıktan sonra konulur. Önce çölyak hastalığı ve buğday alerjisi testleri yapılır. Bunlar negatif çıkarsa, doktor belirtileri izlemek için glütensiz bir diyet denemenizi önerebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (çölyak hastalığı için anti-doku transglutaminaz antikoru)
• Buğday alerjisi için deri testi veya kan testi
• Gerekirse üst endoskopi ve bağırsak biyopsisi (çölyak hastalığını kesin dışlamak için)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz belirtileri ve beslenme alışkanlıklarınızı ayrıntılı olarak sorgulayacak, fizik muayene yapacaktır. Tanıdan sonra glütensiz diyete yanıtınız değerlendirilir.

Tedavi

Tedavinin temeli glütensiz bir diyet uygulamaktır. Bu, buğday, arpa ve çavdar içeren tüm yiyeceklerden kaçınmayı gerektirir. Diyet değişikliği genellikle birkaç hafta içinde belirtilerde belirgin bir iyileşme sağlar.

Evde kişisel bakım

• Glutensiz besinleri seçmek için yiyecek etiketlerini dikkatlice okuyun.
• Evde glütensiz yemek pişirerek çapraz bulaşmayı önleyin.
• Diyetisyen desteği alarak dengeli ve besleyici bir glütensiz diyet planı oluşturun.
• Belirti günlüğü tutarak hangi yiyeceklerin sizi rahatsız ettiğini belirleyin.

Tıbbi tedaviler

Gluten duyarlılığını tedavi eden özel bir ilaç yoktur. Doktorunuz, belirtileri hafifletmek için probiyotikler, sindirim enzimleri veya anti-enflamatuar takviyeler önerebilir. Bunların etkinliği kişiden kişiye değişir. Herhangi bir takviye kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Bu durumla yaşamak

Glütensiz bir yaşam tarzı benimsemek ilk başta zor olabilir, ancak zamanla alışkanlık haline gelir. Market alışverişinde glütensiz ürünleri tercih etmek, dışarıda yemek yerken glutensiz seçenekleri sormak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stres yönetimi teknikleri (yoga, meditasyon) belirtileri azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yeterli uyku ve düzenli egzersiz genel sağlığı destekler.
• Sosyal etkinliklerde önceden plan yaparak glütensiz seçenekler hazırlayın.

Diyet ve egzersiz

Glütensiz bir diyet uygularken yeterli lif, vitamin ve mineral aldığınızdan emin olmak için tam tahıllı glutensiz ürünler (pirinç, mısır, kinoa, karabuğday) tüketmeye özen gösterin. Düzenli egzersiz, sindirime yardımcı olur ve stresi azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ne yiyeceğinizi düşünmek kaygı ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu durum normaldir. Kendinize zaman tanıyın ve gerektiğinde bir psikologdan destek alın.

Önleme

Non-çölyak gluten duyarlılığını önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Genetik yatkınlık söz konusu olabilir. Sağlıklı bir bağırsak florası korumak bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir.

Tarama programları

Genel tarama önerilmez. Yalnızca belirtileri olan kişilerde çölyak hastalığı ve diğer nedenler dışlandıktan sonra tanı konulur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik yorgunluk ve yaşam kalitesinde düşüş
• Besin eksiklikleri (demir, B12 vitamini, D vitamini)
• Uzun süreli diyet kısıtlamalarından kaynaklanan yeme bozuklukları riski

Uzun vadeli görünüm

Glütensiz diyete uyum sağlandığında çoğu kişi belirtilerinde belirgin iyileşme görür. Yaşam tarzı değişiklikleriyle normal, sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.