Obstetric cholestasis

Genel Bakış

Obstetrik kolestaz, hamilelik sırasında karaciğerin safra akışının yavaşlaması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Safra, karaciğerde üretilen ve yağların sindirimine yardımcı olan bir sıvıdır. Bu durumda safra asitleri kanda birikerek kaşıntıya ve diğer belirtilere yol açar. Genellikle hamileliğin son üç ayında başlar ve doğumdan sonra kendiliğinden geçer.

Obstetrik kolestaz nadir görülen bir durumdur. Her 1000 hamilelikte yaklaşık 1-2 kadını etkiler. Ancak bazı ülkelerde (örneğin Şili, İskandinav ülkeleri) daha sık görülebilir.

Hamile kadınları etkiler, özellikle hamileliğin son döneminde (genellikle 28. haftadan sonra). Ailesinde obstetrik kolestaz öyküsü olanlar, çoğul gebelik yaşayanlar (ikiz, üçüz) ve daha önce tüp bebek tedavisi görenlerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı: Genellikle avuç içleri ve ayak tabanlarında başlar, geceleri artar.
• Kaşıntıya bağlı olarak ciltte kızarıklık veya çizgiler oluşabilir (döküntü yoktur).
• Yorgunluk ve halsizlik.
• Koyu renkli idrar.
• Açık renkli dışkı.
• Sarılık (göz akında ve ciltte sararma) – bazen görülür.

Çocuklarda belirtiler

• Bu durum sadece hamile kadınlarda görülür, çocuklarda görülmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bu durum sadece hamile kadınlarda görülür, yaşlı yetişkinlerde görülmez.

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelik sırasında yükselen hormonların (özellikle östrojen) karaciğerdeki safra akışını yavaşlatması.
• Genetik yatkınlık: Ailede obstetrik kolestaz öyküsü olanlarda risk artar.
• Safra asitlerinin taşınmasında rol oynayan genlerdeki değişiklikler.

Risk faktörleri

• Daha önceki hamileliklerde obstetrik kolestaz geçirmek.
• Ailede obstetrik kolestaz öyküsü (anne, kız kardeş).
• Çoğul gebelik (ikiz, üçüz).
• Tüp bebek tedavisi ile gebe kalmak.
• Karaciğer hastalığı öyküsü (örneğin safra yolu tıkanıklığı, siroz).
• Bazı ilaçlar (doktor kontrolünde değerlendirilmelidir).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hamilelik sırasında şiddetli kaşıntı başlarsa, özellikle avuç içi ve ayak tabanlarında.
• Kaşıntıya sarılık eşlik ediyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hamilelik takiplerinde kaşıntı şikayeti olursa mutlaka doktora bildirilmelidir.
• Daha önce obstetrik kolestaz geçirmiş kadınlar, yeni hamileliklerinde erken haftalarda doktora başvurmalıdır.

Tanı

Doktor, şikayetlerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Tanıyı kesinleştirmek için kan testleri istenir. Safra asitleri seviyesi ölçülür. Ayrıca karaciğer fonksiyon testleri yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (serum safra asitleri düzeyi): Tanı için en önemli testtir.
• Karaciğer fonksiyon testleri (ALT, AST, GGT gibi).
• Ultrason (safra kesesi ve karaciğerin görüntülenmesi, diğer nedenleri ekarte etmek için).

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kaşıntınızı ve diğer belirtilerinizi değerlendirecektir. Kan testleri için bir tüp kan alınır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Ultrason rahat bir işlemdir, herhangi bir ağrıya neden olmaz. Tanı konulduktan sonra düzenli takip ve tedavi planı yapılır.

Tedavi

Tedavinin temel amacı kaşıntıyı hafifletmek ve anne ile bebeğin sağlığını korumaktır. Doğumdan sonra durum genellikle kendiliğinden düzelir. Bu nedenle tedavi, hamilelik süresince belirtileri kontrol altına almaya ve bebeğin doğum zamanlamasını planlamaya odaklanır.

Evde kişisel bakım

• Soğuk su ile duş almak veya soğuk kompres uygulamak kaşıntıyı hafifletebilir.
• Bol ve rahat kıyafetler giymek, cildi tahriş etmekten kaçınmak.
• Cildi nemlendirmek için kokusuz, yumuşatıcı kremler kullanmak.
• Kaşıntıyı artırabilecek sıcak ortamlardan kaçınmak.
• Stresi azaltmaya çalışmak, gevşeme egzersizleri yapmak.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, karaciğerdeki safra asitlerini azaltmaya yardımcı ilaçlar yazabilir. Kaşıntıyı hafifletmek için antihistaminikler veya diğer ilaçlar önerilebilir. Bebeğin akciğer gelişimini hızlandırmak için doğumdan önce bazı ilaçlar verilebilir. Tüm ilaçlar doktor kontrolünde ve hamilelikte güvenli olduğu kanıtlanmış olanlar tercih edilir. İlaçların isimlerini ve dozlarını doktorunuz belirleyecektir. Kendi başınıza ilaç kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Obstetrik kolestazın kendisi için cerrahi bir tedavi gerekmez. Ancak bebeğin sağlığı için erken doğum planlanabilir (genellikle 37-38. haftalarda). Doğum şekli (normal veya sezaryen) doktorunuz tarafından duruma göre belirlenir.

Bu durumla yaşamak

Obstetrik kolestaz ile yaşarken günlük hayatınızda kaşıntı ve yorgunlukla başa çıkmanız gerekebilir. Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın. Bebeğin hareketlerini takip edin. Dinlenmeye ve stresi azaltmaya özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bol sıvı tüketin (su, bitki çayları).
• Cildinizi tahriş etmeyen, yumuşak sabunlar ve losyonlar kullanın.
• Kaşıntıyı tetikleyen yiyeceklerden kaçının (baharatlı, yağlı yiyecekler).
• Hafif egzersizler yapın (yürüyüş gibi), ancak aşırı yorulmaktan kaçının.
• Uyku düzeninize dikkat edin, yatak odanızı serin tutun.

Diyet ve egzersiz

Dengeli ve sağlıklı beslenmeye çalışın. Yağlı ve kızartılmış yiyecekler safra akışını zorlaştırabilir, bu nedenle bu tür yiyecekleri sınırlayın. Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tercih edin. Doktorunuzun önerdiği şekilde hafif egzersizler (yürüyüş, hamile yogası) yapabilirsiniz. Ancak herhangi bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Şiddetli kaşıntı ve bebeğinizle ilgili endişeler kaygı ve uykusuzluğa neden olabilir. Bu durumun geçici olduğunu ve doğumdan sonra düzeleceğini unutmayın. Duygularınızı eşinizle, ailenizle veya bir arkadaşınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Unutmayın, ruh sağlığınız da en az fiziksel sağlığınız kadar önemlidir.

Önleme

Obstetrik kolestaz tam olarak önlenemez. Ancak risk faktörlerini bilmek ve hamilelik takiplerini düzenli yaptırmak, erken teşhis ve tedavi açısından önemlidir. Daha önce obstetrik kolestaz geçirdiyseniz, yeni hamilelik planlamadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Özel bir tarama testi yoktur. Ancak hamilelik takiplerinde kaşıntı şikayeti olursa doktorunuz gerekli testleri isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bebekte erken doğum riski.
• Bebekte solunum sıkıntısı gibi doğum sonrası sorunlar.
• Nadiren, anne için K vitamini eksikliğine bağlı kanama riski.
• Bebekte düşük doğum ağırlığı.

Uzun vadeli görünüm

Obstetrik kolestaz genellikle doğumdan sonra birkaç gün içinde tamamen düzelir. Tedavi ve düzenli takip ile anne ve bebek için riskler büyük ölçüde azaltılabilir. Gelecekteki hamileliklerde tekrarlama olasılığı yüksektir, ancak bu durum iyi yönetilebilir. Çoğu kadın sağlıklı bir bebek doğurur. Umutsuzluğa kapılmayın, doğru bakım ile sonuçlar genellikle çok iyidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.