Oesophageal varices awareness

Genel Bakış

Yemek borusu varisleri (özofagus varisleri), yemek borusunun iç yüzeyindeki toplardamarların genişlemesidir. Bu genişleme genellikle karaciğer hastalığına bağlı olarak ortaya çıkan yüksek tansiyon (portal hipertansiyon) nedeniyle olur. Bu damarlar duvarları ince olduğu için kolayca kanayabilir; bu durum hayatı tehdit eden bir kanamaya yol açabilir.

Yemek borusu varisleri, kronik karaciğer hastalığı olan kişilerde sık görülür. Her 10 siroz hastasından yaklaşık 5'inde varis gelişir.

Bu durum, genellikle karaciğer sirozu, hepatit B veya C enfeksiyonu veya alkole bağlı karaciğer hastalığı olan kişileri etkiler. Ayrıca doğuştan gelen bazı damar hastalığı olanlarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti vermez.
• Kanama olduğunda: kusmukta parlak kırmızı kan veya kahve telvesi gibi görünen koyu kan
• Siyah, katran gibi dışkı (melena)
• Baş dönmesi, halsizlik, bayılma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da benzer belirtiler görülür; ancak çocuklarda genellikle doğuştan gelen karaciğer veya damar hastalıklarına bağlıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler benzerdir, ancak baş dönmesi ve düşme riski daha fazla olabilir.
• Kullandıkları diğer ilaçlar (örneğin kan sulandırıcılar) kanama riskini artırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğer sirozu (karaciğerin ileri derecede hasarlanması)
• Portal hipertansiyon (karaciğere giden büyük damardaki yüksek tansiyon)
• Hepatit B veya C enfeksiyonu
• Alkol bağımlılığına bağlı karaciğer hastalığı

Risk faktörleri

• Aşırı alkol tüketimi
• Hepatit B veya C enfeksiyonu
• Obezite ve yağlı karaciğer hastalığı
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Uzun süreli bazı ilaç kullanımı (doktor kontrolünde)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Kan kusma veya siyah dışkı fark ederseniz vakit kaybetmeden acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karaciğer hastalığınız varsa düzenli olarak doktor kontrolüne gidin.
• Yılda en az bir kez endoskopi yaptırmanız gerekebilir.
• Diyet ve yaşam tarzı önerileri için doktorunuza danışın.

Tanı

Tanı genellikle endoskopi adı verilen bir işlemle konur. Doktor, ince ve esnek bir kamera yardımıyla yemek borusunun içini görür ve varisleri tespit eder.

Yapılabilecek testler

• Üst gastrointestinal endoskopi (özofagogastroduodenoskopi)
• Karın ultrasonu veya bilgisayarlı tomografi (BT)
• Kan testleri (karaciğer fonksiyonları ve kan pıhtılaşma testleri)

Randevunuzda neler beklenir

Endoskopi öncesinde bir süre aç kalmanız gerekir. İşlem sırasında genellikle hafif bir sedasyon (sakinleştirici) uygulanır. İşlem birkaç dakika sürer ve hemen sonuç alınır. Doktorunuz varislerin boyutuna ve kanama riskine göre size bir tedavi planı önerecektir.

Tedavi

Tedavinin temel amacı, varislerin kanamasını önlemek ve kanama olduğunda durdurmaktır. Tedavi, varislerin büyüklüğüne ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Alkolü tamamen bırakın.
• Doktorunuzun önerdiği diyete uyun (genellikle tuzu azaltmak, protein dengesine dikkat etmek).
• Kanama belirtileri konusunda bilinçli olun ve acil durumda ne yapmanız gerektiğini öğrenin.
• Düzenli egzersiz yapın ancak ağır kaldırma gibi karın içi basıncı artıran hareketlerden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Kanama riskini azaltmak için doktorunuz beta bloker ilaç grubundan bir ilaç önerebilir. Bunlar yemek borusundaki basıncı düşürür. Ayrıca endoskopi sırasında varislerin üzerine lastik bantlar yerleştirilebilir (bant ligasyonu) veya varislere sklerozan bir madde enjekte edilebilir (skleroterapi). Bu işlemler kanamayı durdurmak veya önlemek için yapılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve endoskopik tedavilere rağmen kanama kontrol altına alınamazsa, TIPS (transjuguler intrahepatik portosistemik şant) adı verilen bir girişimsel yöntem veya nadiren cerrahi şant ameliyatı gerekebilir. Bu yöntemler karaciğerdeki yüksek basıncı azaltır.

Bu durumla yaşamak

Yemek borusu varisleriyle yaşamak, özellikle kanama riskine karşı dikkatli olmayı gerektirir. Düzenli doktor kontrolleri, sağlıklı beslenme ve alkolden uzak durmak günlük yaşamın önemli parçalarıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkolden tamamen uzak durun.
• Dengeli beslenmeye özen gösterin, tuzu azaltın.
• Hafif tempolu yürüyüş gibi düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Stresten kaçının; gevşeme teknikleri (meditasyon, derin nefes) yardımcı olabilir.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu sınırlamak (günde 2 gramdan az) önemlidir çünkü tuz karında sıvı birikimini artırabilir. Protein alımını doktorunuzun önerdiği miktarda tutun. Hafif yürüyüş gibi düzenli egzersiz kan dolaşımını düzenler, ancak ağır sporlardan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Yemek borusu varislerinin tamamen önlenmesi mümkün olmasa da, altta yatan karaciğer hastalığını kontrol altına alarak ve risk faktörlerinden kaçınarak gelişme riski azaltılabilir. Alkol kullanmamak, hepatit aşılarını yaptırmak ve sağlıklı bir kiloda kalmak en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Hepatit B aşısı, karaciğer hastalığına neden olan hepatit B enfeksiyonunu önler. Hepatit C için henüz bir aşı bulunmamaktadır, ancak bulaşma yollarına karşı dikkatli olmak önemlidir.

Tarama programları

Karaciğer sirozu tanısı almış kişilerde varislerin erken teşhisi için düzenli endoskopi yapılması önerilir. Tarama sıklığı doktor tarafından belirlenir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Varis kanaması (hayatı tehdit eden kan kaybı)
• Kan kaybına bağlı anemi (kansızlık)
• Şok ve organ yetmezliği
• Karaciğer hastalığının ilerlemesi

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile yemek borusu varisleri kontrol altına alınabilir ve kanama riski büyük ölçüde azalır. Tedaviye düzenli uyum ve sağlıklı yaşam tarzı ile birçok kişi uzun yıllar sorunsuz bir şekilde yaşayabilir. Karaciğer hastalığının ilerlemesi durumunda karaciğer nakli gerekebilir, ancak bu son seçenektir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.