Orchitis

Genel Bakış

Orşit, testislerin (erkek üreme bezlerinin) iltihaplanmasıdır. Genellikle bir enfeksiyon nedeniyle oluşur. Tek veya iki testisi birden etkileyebilir. İltihap, testislerde şişlik, ağrı ve hassasiyete yol açar.

Orşit, erkeklerde görülen yaygın bir durum değildir, ancak özellikle genç erişkinlerde ve kabakulak geçirenlerde daha sık rastlanır.

Orşit her yaştan erkeği etkileyebilir, ancak en sık 15-30 yaş arasındaki genç erkeklerde ve 45 yaş üstü yetişkinlerde görülür. Kabakulak orşiti genellikle ergenlik sonrası erkeklerde ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir veya iki testiste şişlik
• Testislerde ağrı ve hassasiyet
• Testislerde sıcaklık hissi
• Kasık bölgesinde ağrı
• Ateş
• Bulantı ve kusma
• İdrar yaparken yanma veya ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle kabakulak enfeksiyonuna bağlı gelişir.
• Testislerde şişlik ve kızarıklık
• Ağrı nedeniyle yürümede zorluk
• Ateş ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erkeklerde idrar yolu enfeksiyonlarına bağlı orşit daha sık görülebilir.
• Şişlik ve ağrıya ek olarak idrar yaparken zorlanma
• Ateş ve genel halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Bakteriyel enfeksiyonlar: Çoğunlukla idrar yolu veya prostat enfeksiyonlarından yayılan bakteriler (örneğin E. coli).
• Viral enfeksiyonlar: En sık neden kabakulak virüsüdür. Diğer virüsler (örneğin, Coxsackie virüsü) de nadiren orşite yol açabilir.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE): Bel soğukluğu (gonore) ve klamidya gibi enfeksiyonlar da orşite neden olabilir.

Risk faktörleri

• Kabakulak geçirmemiş olmak veya aşı yaptırmamış olmak
• Korunmasız cinsel ilişki
• Birden fazla cinsel partner
• İdrar yolu enfeksiyonu geçmişi
• Prostat enfeksiyonu
• Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar (örneğin HIV)
• Sonda kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli testis ağrısı (testis torsiyonu ihtimali)
• Testiste hızla büyüyen şişlik
• Yüksek ateş ve titreme
• İdrar yapamama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Testislerde hafif şişlik veya rahatsızlık
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon belirtileri (akıntı, yara)
• Kabakulak sonrası testislerde ağrı
• Bir haftadan uzun süren idrar yaparken yanma

Tanı

Doktor, öncelikle hastalık öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Testisleri elle muayene ederek şişlik, hassasiyet ve kızarıklık olup olmadığını kontrol eder. Ayrıca genel sağlık durumunuzu değerlendirmek için ateşinizi ölçer ve kasık bölgesini inceler.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili: Enfeksiyon belirtilerini (bakteri, iltihap hücreleri) görmek için.
• Kan testleri: Enfeksiyon göstergelerine (örneğin beyaz kan hücresi sayısı) bakmak ve kabakulak gibi virüsleri tespit etmek için.
• Ultrason (testis görüntüleme): Testislerin ve çevre dokuların ayrıntılı görüntüsünü almak, şişliğin orşit mi yoksa testis torsiyonu mu olduğunu ayırt etmek için.
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testleri: Gerekli görülürse, idrar veya sürüntü örneği alınarak yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle rahatsız edici olabilir çünkü testisler hassastır, ancak işlem kısa sürer. Ultrason sırasında kasık bölgenize jel sürülür ve bir prob ile görüntü alınır, ağrısızdır. Sonuçlar genellikle birkaç saat veya gün içinde çıkar.

Tedavi

Orşit tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotikler, viral enfeksiyonlarda ise dinlenme ve ağrıyı hafifletici önlemler uygulanır. Tedavi genellikle evde sürdürülür, ancak ağır vakalarda hastaneye yatış gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin ve yatakta dinlenin.
• Şişliği azaltmak için testislerin üzerine (bir bezle sarılı) soğuk kompres uygulayın.
• Testisleri yukarıda tutacak şekilde dar bir iç çamaşırı veya atletik destek (süspansuar) kullanın.
• Doktorun önerdiği ağrı kesicileri kullanın (reçetesiz satılan ağrı kesiciler hakkında doktorunuza danışın).
• Bol su için ve beslenmenize dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Bakteriyel orşitte doktor, enfeksiyonu temizlemek için antibiyotik tedavisi başlatır. Antibiyotikler genellikle ağız yoluyla alınır, ancak ciddi enfeksiyonlarda damar yoluyla (intravenöz) verilebilir. Viral orşitte antibiyotikler etkili değildir; tedavi semptomları hafifletmeye yöneliktir. Ağrı ve ateş için uygun ağrı kesiciler, şişlik için anti-enflamatuar ilaçlar önerilebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara bağlı orşitte, eşin de tedavi edilmesi gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren gerekir. Apse (iltihap dolu kesecik) oluşursa cerrahi drenaj yapılabilir. Testis torsiyonu şüphesi varsa acil ameliyat gerekir.

Bu durumla yaşamak

Orşit tedavisi sırasında günlük aktivitelerinizi sınırlamanız gerekebilir. İlk birkaç gün yatak istirahati önerilir. Ağrı ve şişlik azaldıkça normal aktivitelere dönülebilir. Tam iyileşme birkaç hafta sürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tedavi boyunca cinsel ilişkiden kaçının.
• Bol sıvı tüketin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Stresten kaçınmak için gevşeme teknikleri uygulayın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak bağışıklık sistemini desteklemek için dengeli beslenmek önemlidir. Meyve, sebze, tam tahıllar ve yeterli protein alın. Aşırı egzersizden kaçının; iyileşme sürecinde hafif yürüyüşler yapabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Orşit, özellikle kısırlık endişesi nedeniyle kaygı ve strese yol açabilir. Bu duygular normaldir. Doktorunuzla endişelerinizi paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya destek grubuna yönlendirilebilirsiniz.

Önleme

Bazı orşit türlerini önlemek mümkündür. Kabakulak aşısı (MMR aşısı), kabakulak orşitini önlemede etkilidir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için kondom kullanımı ve düzenli taramalar önemlidir. İdrar yolu enfeksiyonlarının erken tedavisi de orşit riskini azaltır.

Aşılar

Kabakulak aşısı (MMR - Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık) önerilir. Sağlık Bakanlığı aşı takviminde yer almaktadır.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur, ancak cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski olan kişilerin düzenli olarak test yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Testislerde apse (iltihap toplanması) oluşumu
• Testis dokusunda hasar ve küçülme (atrofi)
• Kısırlık (infertilite) - özellikle iki testis de etkilenmişse
• Kronik (uzun süreli) testis ağrısı
• Enfeksiyonun diğer organlara yayılması (nadir)

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile orşit genellikle tamamen iyileşir. Çoğu erkek herhangi bir kalıcı sorun yaşamaz. Kabakulak orşiti sonrası kısırlık riski düşüktür, ancak iki testis de etkilenmişse risk artar. Tedaviye rağmen iyileşme olmazsa veya komplikasyon gelişirse, doktorunuz alternatif tedaviler önerecektir. Unutmayın, sağlık sorunlarınızı doktorunuzla paylaşmak en doğru yoldur.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Üroloji Klinikleri · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.