Osteoarthritis living in adults

Genel Bakış

Osteoartrit, eklemlerdeki kıkırdağın zamanla aşınması sonucu oluşan bir eklem hastalığıdır. Kıkırdak, eklemlerin rahat hareket etmesini sağlayan kaygan dokudur. Aşındıkça kemikler birbirine sürtünür, ağrı ve sertlik oluşur.

Evet, osteoartrit oldukça yaygındır. Dünya genelinde her beş yetişkinden birini etkiler ve yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Genellikle orta yaş ve üzeri yetişkinleri, özellikle kadınları etkiler. Aşırı kilo, eklem yaralanmaları ve ailede osteoartrit öyküsü riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı (genellikle hareketle artar, dinlenmeyle azalır)
• Eklemlerde sertlik (özellikle sabahları veya hareketsizlikten sonra)
• Eklemlerde şişlik, hassasiyet
• Hareket kısıtlılığı, eklemi tam bükememe veya açamama
• Eklem hareketlerinde sürtünme veya çıtırdama sesi

Çocuklarda belirtiler

• Osteoartrit çocuklarda nadir görülür. Görüldüğünde genellikle geçirilmiş eklem yaralanmasına veya doğumsal eklem sorunlarına bağlıdır.
• Belirtiler yetişkinlerdeki gibidir: ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ağrı ve sertlik daha belirgin olabilir.
• Günlük aktivitelerde zorlanma (merdiven çıkma, yürüyüş) daha sık görülür.
• Denge sorunları ve düşme riski artabilir.
• Gece ağrısı ve uyku bozukluğu yaşanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmaya bağlı olarak eklem kıkırdağının doğal aşınması
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları (kırık, bağ yırtığı gibi)
• Ailede osteoartrit öyküsü (genetik yatkınlık)
• Aşırı kilo (eklemlere binen yükü artırır, özellikle diz ve kalçayı etkiler)
• Eklemleri zorlayan tekrarlayan hareketler veya mesleki etkenler

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın cinsiyet (menopoz sonrası risk artar)
• Obezite (fazla kilo)
• Eklem yaralanmaları veya ameliyat öyküsü
• Eklemlerin doğuştan şekil bozukluğu (örneğin kalça çıkığı)
• Diyabet, gut gibi diğer hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani başlayan şiddetli eklem ağrısı, şişlik ve kızarıklık varsa (enfeksiyon veya kırık olabilir)
• Eklemde belirgin şekil bozukluğu veya kilitlenme (takılma) olursa
• Ateşle birlikte eklem ağrısı olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrısı veya sertlik günlük yaşamınızı etkilemeye başlarsa
• Basit ağrı kesicilere rağmen ağrı geçmiyorsa veya artıyorsa
• Hareket kısıtlılığı nedeniyle işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız
• Yeni başlayan gece ağrısı uykunuzu bölüyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Eklemlerinizdeki ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve hassasiyeti değerlendirir. Genellikle röntgen filmi çekilir, çünkü osteoartritte eklem aralığının daralması ve kemik çıkıntıları görülebilir.

Yapılabilecek testler

• Röntgen (eklem aralığı daralması, kemik çıkıntıları gösterir)
• Kan testleri (romatoid artrit gibi diğer eklem iltihaplarını dışlamak için yapılabilir)
• Gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MR) (kıkırdak ve yumuşak dokuları detaylı gösterir)
• Eklem sıvısı incelemesi (iltihap veya enfeksiyon şüphesinde yapılabilir)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle poliklinikte yapılır ve birkaç saat sürer. Röntgen çekimi ağrısızdır. Doktorunuz tanıyı koyduktan sonra sizinle tedavi seçeneklerini konuşacak ve yaşam tarzı önerilerinde bulunacaktır.

Tedavi

Osteoartrit tedavisinin amacı ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonlarını korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir; genellikle ilaç dışı yöntemler (egzersiz, kilo kontrolü) ve gerekirse ilaç tedavisi bir arada kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi eklemlere az yük bindiren aktiviteler)
• Kilonuzu kontrol altında tutun (fazla kilo eklemlere binen yükü artırır)
• Eklemlerinizi zorlamaktan kaçının, ağrıyan eklemi dinlendirin
• Sıcak veya soğuk uygulama (sıcak duş, sıcak su torbası veya buz torbası) ağrıyı hafifletebilir
• Yardımcı araçlar kullanın (baston, dizlik, uygun ayakkabılar)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle krem, tablet veya ağrıyan ekleme enjeksiyon şeklinde olabilir. Fizik tedavi, eklem çevresindeki kasları güçlendirerek eklemi destekler. Bazı durumlarda eklem içine kayganlaştırıcı sıvı enjeksiyonları da yapılabilir. Tedavinin her aşamasında doktorunuzla birlikte karar vermeniz önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve diğer tedavilere rağmen ağrı devam ediyor ve günlük yaşam ciddi şekilde etkileniyorsa, doktorunuz eklem protezi (yapay eklem) ameliyatı gibi cerrahi seçenekleri değerlendirebilir. Bu karar mutlaka ortopedi uzmanı tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Osteoartrit ile yaşamak, aktivitelerinizi planlamak anlamına gelir. Ağrılı dönemlerde dinlenmeli, iyi hissettiğinizde hareket etmelisiniz. Gün içinde kısa yürüyüşler yapmak, otururken ara vermek eklemlerinizi rahatlatır. Merdiven çıkmak yerine asansör kullanmak gibi küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli hafif egzersiz (yoga, tai chi, yüzme) eklem esnekliğini korur
• Kilo kontrolü için sağlıklı beslenme alışkanlığı edinin
• Sigara içmemek (sigara eklem sağlığını olumsuz etkileyebilir)
• Uyku düzeninize dikkat edin; yan yatmak, dizlerinizin arasına yastık koymak rahatlatabilir

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar besinler tüketmek (zeytinyağı, balık, sebze, meyve) iltihabı azaltabilir. Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler kemik sağlığı için önemlidir. Egzersiz olarak düşük etkili aktiviteler önerilir: haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş, bisiklet, su içi egzersizler. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmanız önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz ve destek almak güçlenmenizi sağlar.

Önleme

Osteoartrit tamamen önlenemez, ancak riskini azaltmak ve belirtilerin başlamasını geciktirmek mümkündür. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve eklem yaralanmalarından kaçınmak en önemli önlemlerdir.

Tarama programları

Osteoartrit için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak düzenli sağlık kontrolleri sırasında eklem şikayetlerinizi doktorunuza bildirmeniz erken tanı ve tedavi için fırsat sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik ağrı nedeniyle günlük aktivitelerde kısıtlılık
• Eklemde kalıcı şekil bozukluğu
• Kas zayıflığı ve denge sorunları (düşme riski artar)
• Uyku sorunları ve yaşam kalitesinde düşüş
• İş gücü kaybı ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Osteoartrit kronik bir durumdur ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi aktif ve dolu bir yaşam sürmeye devam eder. Önemli olan eklem sağlığınıza özen göstermek ve gerektiğinde profesyonel yardım almaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.