Osteoarthritis living in older adults

Genel Bakış

Osteoartrit, eklemlerdeki kıkırdağın zamanla aşınması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Kıkırdak, kemik uçlarını kaplayan kaygan bir dokudur ve eklemlerin rahat hareket etmesini sağlar. Bu doku inceldiğinde kemikler birbirine sürtünür, ağrı, sertlik ve hareket kısıtlılığı oluşur.

Evet, osteoartrit çok yaygın bir eklem hastalığıdır. Özellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde sık görülür. Dünyada en sık rastlanan eklem rahatsızlıklarından biridir.

Osteoartrit genellikle orta yaş ve üzeri kişilerde görülür. Yaş ilerledikçe sıklığı artar. Ayrıca aşırı kilolu olanlar, eklemlerine aşırı yük bindiren işlerde çalışanlar veya daha önce eklem yaralanması geçirenlerde daha sık ortaya çıkabilir. Kadınlarda erkeklerden biraz daha yaygındır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı, özellikle hareketle artan ve dinlenmeyle azalan ağrı
• Sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemlerde sertlik (genellikle 30 dakikadan kısa sürer)
• Eklemde şişlik veya hassasiyet
• Hareket sırasında eklemden gelen kıtırdama veya sürtünme sesi
• Eklem hareket açıklığında azalma, örneğin parmakları tam bükememe veya dizi tam düzleştirememe

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ağrı ve sertlik daha belirgin olabilir, ancak bazen ağrı hissi azalabilir.
• Eklemlerde belirgin şekil bozukluğu (örneğin el parmaklarında nodüller) daha sık görülür.
• Günlük aktivitelerde (yürüme, merdiven çıkma, yemek yapma) zorluk daha yaygındır.
• Denge sorunları ve düşme riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve incelmesi
• Eklemlerin uzun yıllar boyunca tekrarlayan hareketlerle yıpranması
• Eklem yaralanmaları veya kırıklarının ilerleyen yıllarda kıkırdak hasarına yol açması

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite (eklemlere binen yükü artırır)
• Eklemlerde geçirilmiş yaralanmalar veya ameliyatlar
• Genetik yatkınlık (ailede osteoartrit öyküsü)
• Bazı meslekler (örneğin uzun süre diz çökmeyi gerektiren işler)
• Kadın olmak (özellikle menopoz sonrası)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani şişlik, kızarıklık veya ısı artışı
• Düşme veya çarpma sonrası eklemde şekil bozukluğu
• Ateş eşliğinde eklem ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrınız birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız (yürümek, merdiven çıkmak, yazı yazmak gibi)
• Ağrı nedeniyle uykunuz bölünüyorsa
• Basit önlemler (istirahat, soğuk uygulama) işe yaramıyorsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinleyerek ve fizik muayene yaparak osteoartritten şüphelenir. Genellikle ek belirtilere bakmak ve diğer hastalıkları dışlamak için görüntüleme testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Röntgen: Eklem aralığında daralma, kemik çıkıntıları (osteofit) gibi tipik değişiklikleri gösterir.
• Kan testleri: Romatoid artrit veya gut gibi diğer eklem hastalıklarını dışlamak için yapılabilir.
• Eklem sıvısı analizi: Şişlik varsa eklemden sıvı alınarak incelenebilir; bu da enfeksiyon veya gut gibi durumları ayırt eder.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sırasında doktorunuz size eklemlerinizdeki ağrı ve sertlikle ilgili sorular soracaktır. Fizik muayenede eklemlerinizi hareket ettirecek, şişlik veya hassasiyet olup olmadığını kontrol edecektir. Röntgen çekilmesi birkaç dakika sürer ve ağrısızdır. Tanı konulduktan sonra tedavi planı sizinle birlikte belirlenir.

Tedavi

Osteoartrit tedavisinin temel amacı ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonunu korumak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri, egzersiz ve gerektiğinde tıbbi yöntemlerin birleşimini içerir. Tamamen iyileştirmek mümkün olmasa da belirtiler kontrol altına alınabilir.

Evde kişisel bakım

• Eklemleri zorlamaktan kaçının, ancak tamamen hareketsiz kalmayın (hareket kıkırdak sağlığı için önemlidir).
• Ağrılı eklemlere soğuk veya sıcak uygulayın (örneğin sıcak duş, soğuk kompres).
• Fazla kilonuz varsa kilo verin: her 1 kg kilo kaybı dize binen yükü yaklaşık 4 kg azaltır.
• Egzersiz yapın: yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düşük etkili aktiviteler eklemleri güçlendirir.
• Destekleyici ekipman kullanın: baston, dizlik veya uygun ayakkabılar eklem yükünü azaltabilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı hafifletmek için ağızdan alınan veya ekleme sürülen ilaçlar önerebilir. Bunlar arasında basit ağrı kesiciler, nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (iltihap gidericiler) veya kremler yer alabilir. Ayrıca eklem içine uygulanan kortikosteroid enjeksiyonları geçici rahatlama sağlayabilir. Bazı durumlarda hyaluronik asit benzeri kayganlaştırıcı enjeksiyonlar da kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir. İlaçların yan etkileri hakkında mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diğer tedavilere rağmen ağrı geçmiyorsa ve günlük yaşamınız ciddi şekilde etkileniyorsa, doktorunuz eklem protezi ameliyatını (örneğin diz veya kalça protezi) önerebilir. Bu ameliyat, hasarlı eklemin yapay bir eklemle değiştirilmesidir. Ameliyat kararı doktorunuzla birlikte, yaşınız, genel sağlık durumunuz ve ihtiyaçlarınız dikkate alınarak verilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoartritle yaşamak, günlük aktivitelerinizi planlamayı gerektirebilir. Ağrınızın yoğun olduğu zamanlarda dinlenmeye özen gösterin. Ev içi düzenlemeler (örn. alçak raflara eşya koymak, banyoda tutacak kullanmak) işlerinizi kolaylaştırabilir. Kendinizi zorlamayın, ancak hareket etmeyi tamamen bırakmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite önerilir).
• Sigara içmeyin (sigara eklem sağlığını olumsuz etkiler).
• Uygun pozisyonda oturun ve kalkın, ağır kaldırmaktan kaçının.
• Stres yönetimi tekniklerini (meditasyon, derin nefes) deneyin.
• Yeterli ve dengeli uyuyun, sert bir yatak eklem ağrısını azaltabilir.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme, kilo kontrolüne yardımcı olur ve genel sağlığı destekler. Omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz gibi), antioksidanlar (meyve ve sebzeler) iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. D vitamini ve kalsiyum kemik sağlığı için önemlidir. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme, bisiklet ve hafif germe hareketleri eklemleri korur ve kasları güçlendirir. Bir fizyoterapist size özel egzersiz programı hazırlayabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoartrit, sürekli ağrı ve hareket kısıtlılığı nedeniyle üzüntü, kaygı veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir ve yalnız olmadığınızı unutmayın. Duygularınızı aileniz veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, ruh sağlığı fiziksel sağlık kadar önemlidir. Kendinizi kötü hissediyorsanız lütfen bir sağlık profesyoneline başvurun.

Önleme

Osteoartrit tamamen önlenemez, ancak risk faktörlerini azaltarak ortaya çıkışını geciktirebilir veya ilerlemesini yavaşlatabilirsiniz. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, eklem yaralanmalarından kaçınmak ve doğru duruş alışkanlıkları edinmek en önemli önleyici adımlardır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde ilerleyici şekil bozukluğu (örneğin el parmaklarında eğrilik)
• Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı nedeniyle günlük yaşam aktivitelerinin zorlaşması
• Kas güçsüzlüğü ve düşme riskinde artış
• Uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı eklem sertliği ve kas erimesi

Uzun vadeli görünüm

Osteoartrit yaşam boyu süren bir durumdur, ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu insan ağrısız veya hafif ağrılı bir şekilde günlük yaşamına devam edebilir. Eklem hasarı ilerlese bile modern tedavi yöntemleri sayesinde yaşam kalitesi korunabilir. Önemli olan erken teşhis ve düzenli takiptir. Umutlu olun, osteoartrit ile sağlıklı ve aktif bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.