Osteoarthritis of the hands

Genel Bakış

El osteoartriti, ellerinizdeki eklemlerde kıkırdak denilen kaygan dokunun zamanla aşınması sonucu ortaya çıkar. Bu aşınma kemiklerin birbirine sürtünmesine, ağrıya, sertliğe ve şişliğe neden olur. En sık parmak uçlarındaki eklemlerde ve başparmak tabanında görülür.

Evet, oldukça yaygındır. 50 yaş üstü kişilerde görülme sıklığı artar.

En sık orta yaş ve üzeri kadınları etkiler. Ayrıca el eklemlerine aşırı yük bindiren meslekler (örneğin, terzilik, müzisyenlik) veya geçirilmiş el yaralanmaları olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklemlerde ağrı, özellikle hareket ettirince veya nesneleri kavrayınca artar.
• Sabahları veya dinlenmeden sonra eklemlerde sertlik hissi.
• Parmak eklemlerinde şişlik veya kemiksi çıkıntılar.
• Kavrama gücünde azalma, eşyaları düşürme.
• Hareket kısıtlılığı, parmakları tam bükememe veya açamama.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoartrit nadirdir. Ancak görülürse genetik nedenler veya doğuştan gelen eklem sorunlarına bağlı olabilir. Belirtiler yetişkinlerle benzerdir: eklem ağrısı, şişlik, hareket kısıtlılığı.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler genellikle daha ileridir. Ellerde güçsüzlük, kavanoz açma veya yazı yazma gibi günlük işlerde zorluk daha belirgindir. Ağrı dinlenmeyle geçmez, kronikleşir.

Nedenler

Ana nedenler

• Eklem kıkırdağının yaşlanma veya tekrarlayan hareketlerle yıpranması.
• Eklemlerde kıkırdak kaybı ve kemik uçlarının birbirine sürtünmesi.
• El eklemlerinde geçirilmiş kırık, çıkık gibi yaralanmalar.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak
• Ailede osteoartrit öyküsü
• Obezite (fazla kilo eklemlere binen yükü artırmasa da el eklemlerinde metabolik faktörlerle ilişkilidir)
• El eklemlerini zorlayan işler veya hobiler (dikiş, örgü, bilgisayar kullanımı)
• Geçirilmiş el yaralanmaları
• Romatoid artrit gibi eklem iltihabına yol açan başka hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ellerinizde şişlik ve kızarıklıkla birlikte yüksek ateş varsa
• Ani güç kaybı yaşıyorsanız (bir nesneyi tutamıyorsanız)
• Ağrı nedeniyle elinizi hiç kullanamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• El ağrınız veya sertliğiniz iki haftadan uzun sürüyorsa
• Günlük işlerinizi yapmakta zorlanıyorsanız
• Ellerinizde şekil bozukluğu fark ediyorsanız

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler, ellerinizi muayene eder ve gerekirse röntgen isteyebilir. Kan testleri genellikle normaldir, ancak diğer artrit türlerini dışlamak için istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (eklem hareketleri, şişlik, hassasiyet kontrolü)
• Röntgen (eklem aralığında daralma, kemik çıkıntıları görülür)
• Gerektiğinde ultrason veya MR (daha ayrıntılı görüntüleme)
• Kan testleri (iltihap belirteçleri, romatoid faktör gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle muayene ve röntgen ile konur. Doktorunuz belirtilerinizi değerlendirip tedavi seçeneklerini sizinle paylaşacaktır. Teşhis süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır.

Tedavi

Osteoartritin tamamen iyileştiren bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri yönetmek ve yaşam kalitenizi korumak için birçok seçenek vardır. Tedavi, ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonunu iyileştirmek ve ilerlemeyi yavaşlatmaya yöneliktir.

Evde kişisel bakım

• Ellerinizi dinlendirin, ancak tamamen hareketsiz bırakmayın.
• Soğuk kompres (ağrılı ve şiş ekleme 15-20 dakika uygulayın).
• Sıcak kompres veya ılık su banyosu (sabah sertliğini azaltır).
• Eklemleri zorlamayacak şekilde hafif egzersizler yapın (parmak açma kapama, sıkma bırakma).
• Kilo kontrolüne dikkat edin, fazla kilo eklemlere binen yükü artırmaz ancak genel sağlık için önemlidir.
• Eklem dostu araçlar kullanın: kalın saplı çatal-kaşık, açacaklar, kemer tokası gibi.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı azaltmak için ağızdan alınan veya cilde sürülen ilaçlar önerebilir. Ayrıca eklem içine yapılan iğneler veya fizik tedavi de düşünülebilir. Tedavi seçenekleri kişiye özel olduğundan, sizin için en uygun olanı mutlaka sağlık uzmanınıza danışarak belirleyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi çok ilerlemiş vakalarda, ağrı ve fonksiyon kaybı diğer tedavilerle kontrol altına alınamadığında düşünülür. Başparmak tabanındaki eklem için eklem protezi veya füzyon (eklemi kaynaştırma) ameliyatları yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Ellerinizde osteoartrit ile yaşamak, günlük işlerinizi yapma şeklinizi hafifçe değiştirmenizi gerektirebilir. Ağrıyı artıran aktivitelerden kaçının ve eklemlerinizi zorlamayacak yöntemler geliştirin. Örneğin, ağır poşetleri taşırken elinizi değil kolunuzu kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli hafif egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi tüm vücudu çalıştıran aktiviteler).
• Sigara içmeyin, çünkü sigara eklem sağlığını olumsuz etkiler.
• Yeterli uyuyun, dinlenmeye özen gösterin.
• Eklemlerinizi sıcak tutun, soğukta ağrı artabilir.

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar besinler tüketmek yardımcı olabilir: omega-3 açısından zengin balık, zeytinyağı, yeşil yapraklı sebzeler, meyveler. Kalsiyum ve D vitamini kemik sağlığı için önemlidir. Egzersizler arasında hafif germe, parmak egzersizleri ve el güçlendirme çalışmaları yapabilirsiniz. Aşırı zorlayıcı egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı moral bozukluğuna, özgüven kaybına ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya destek grubuna başvurabilirsiniz. Aileniz ve arkadaşlarınızdan yardım istemekten çekinmeyin.

Önleme

Osteoartrit tamamen önlenemez, ancak riski azaltmak mümkündür. El eklemlerini aşırı zorlamamak, yaralanmalardan korunmak, sağlıklı kiloda kalmak ve düzenli egzersiz yapmak koruyucu olabilir.

Aşılar

Osteoartrit için doğrudan bir aşı yoktur.

Tarama programları

Düzenli bir tarama testi yoktur. Ancak el ağrısı veya sertliği yaşarsanız erken dönemde doktora başvurmanız erken tanı ve tedaviye yardımcı olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı şekil bozukluğu (parmaklarda eğrilme, düğüm tarzı şişlikler)
• Kavrama gücünde ileri düzeyde azalma, günlük işleri yapamama
• Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı nedeniyle yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Osteoartrit ilerleyici bir hastalık olabilir, ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle belirtiler genellikle kontrol altına alınabilir. Birçok kişi el fonksiyonlarını büyük ölçüde koruyabilir ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Umutlu olmak için neden var; yeni tedavi seçenekleri gelişmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Arthritis Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Romatoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.