Osteoporosis living in adults

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zayıflayıp kırılgan hale geldiği bir durumdur. Kemikleriniz, tıpkı bir sünger gibi içi delikli bir yapıya sahiptir; osteoporozda bu delikler büyür ve kemik yoğunluğu azalır. Bu, kemiklerin normalden daha kolay kırılmasına yol açar.

Evet, osteoporoz dünya genelinde çok yaygındır. Türkiye'de de özellikle 50 yaş üstü kadınlarda sıkça görülür. Sağlık Bakanlığı verilerine göre her üç kadından biri ve her beş erkekten biri osteoporoz riski altındadır.

Osteoporoz en çok yaşlı yetişkinleri, özellikle menopoz sonrası kadınları etkiler. Ancak bazı ilaçlar, hastalıklar veya genetik faktörler nedeniyle genç yetişkinlerde ve hatta çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporozun erken evrelerinde genellikle hiçbir belirti yoktur.
• Zamanla sırtta veya belde ağrı
• Boyda kısalma (zamanla kamburlaşma)
• Hafif bir düşme veya çarpma sonrası kemik kırılması (örneğin kalça, omurga veya el bileği)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz nadirdir, ancak görüldüğünde belirtiler şunları içerebilir:
• Sebepsiz yere ortaya çıkan kemik ağrıları
• Boyda beklenenin altında büyüme
• Hafif travmalarla bile kolay kemik kırılması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sırt ve bel ağrısı, genellikle omurga kırığına bağlı
• Zamanla kamburlaşma (kifoz)
• Boyda belirgin kısalma (birkaç santimetre)
• Denge sorunları ve düşme riskinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik yoğunluğunun yaşla birlikte doğal olarak azalması
• Menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesi (kadınlarda)
• Testosteron seviyesinin düşmesi (erkeklerde)
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, tiroid sorunları) ve ilaçlar (kortizon türü ilaçlar)

Risk faktörleri

• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Kadın olmak, özellikle menopoz sonrası
• Ailede osteoporoz öyküsü olması
• Düşük vücut kilosu veya zayıf yapılı olmak
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Uzun süreli kortizon türü ilaç kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli sırt ağrısı yaşıyorsanız
• Hafif bir düşme sonrası bile olsa, kırık şüphesi varsa (şişlik, morarma, hareket kısıtlılığı)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Menopoza girmişseniz veya 65 yaşın üzerindeyseniz, düzenli kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmak için doktorunuza danışın.
• Ailenizde osteoporoz öyküsü varsa, risk değerlendirmesi yaptırın.
• Düşme veya kırık riskinizi artıran bir ilaç kullanıyorsanız, doktorunuzla düzenli kontroller yapın.

Tanı

Doktorunuz, tıbbi geçmişinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirdikten sonra fizik muayene yapar. Kesin tanı için kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) istenir. Bu test, genellikle kalça ve omurga bölgesindeki kemik yoğunluğunu ölçer ve ağrısızdır.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) - en yaygın tanı yöntemi
• Kan testleri (kalsiyum, D vitamini, tiroid hormonları gibi değerler)
• Kırık riskini değerlendirmek için FRAX skoru hesaplaması
• Gerekirse omurga röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

DEXA taraması yaklaşık 10-15 dakika sürer. Üzerinize bir önlük giymeniz istenir ve cihazın yatağına uzanırsınız. Hiçbir ağrıya neden olmaz. Doktorunuz sonuçları sizinle paylaşır ve T-skoru adı verilen bir değerle kemik yoğunluğunuzu değerlendirir. Skor ne kadar düşükse, osteoporoz riski o kadar yüksektir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisini içerir. Doktorunuz size en uygun tedavi planını belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak ağırlık taşıyan egzersizler yapın (yürüyüş, merdiven çıkma, dans gibi).
• Güçlendirici egzersizler (direnç bantları veya hafif ağırlıklar) kaslarınızı güçlendirir ve dengeyi artırır.
• Beslenmenize dikkat edin: kalsiyum açısından zengin besinler (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler) tüketin.
• D vitamini seviyenizi kontrol ettirin ve yeterli güneş ışığı alın. Gerekirse doktorunuzun önerdiği D vitamini takviyesini kullanın.
• Sigara içiyorsanız bırakın, alkol tüketimini sınırlayın.
• Evde düşme riskini azaltın: kaygan zeminlere dikkat edin, banyoya tutacaklar taktırın, iyi aydınlatma sağlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik kaybını yavaşlatmak veya kemik oluşumunu artırmak için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar arasında bifosfonatlar, hormon tedavileri veya biyolojik ajanlar bulunur. Her ilacın farklı yararları ve yan etkileri vardır. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir. İlaçları düzenli kullanmanız ve doktorunuzla kontrollerinizi aksatmamanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için cerrahi gerekmez. Ancak osteoporoza bağlı bir kırık oluştuğunda (özellikle kalça kırığı), ameliyat gerekebilir. Kalça kırıklarında parça yerine yerleştirilebilir veya protez takılabilir. Omurga kırıklarında ise kifoplasti adı verilen bir işlemle kemik çimentosu enjekte edilerek ağrı azaltılabilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşam, günlük aktivitelerinizi etkileyebilir ancak uygun önlemlerle bağımsızlığınızı koruyabilirsiniz. Ağır kaldırmaktan, ani dönme hareketlerinden kaçının. Denge sorunlarınız varsa baston veya yürüteç kullanın. Evinizdeki halıları sabitleyin, elektrik kablolarını toplayın. Düşme riskini en aza indirmek için ayakkabılarınızın kaymaz tabanlı olmasına dikkat edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif egzersizler yapın (yoga, tai chi gibi denge artırıcı aktiviteler iyidir).
• Beslenmenize kalsiyum ve D vitamini ekleyin. Gerekirse doktorunuzun önerisiyle takviye kullanın.
• Düzenli uyuyun ve stresten kaçının. Stres, kemik sağlığını dolaylı yoldan etkileyebilir.
• Doktorunuzla düzenli kontrollerinizi yapın ve gerekli görüntüleme testlerini ihmal etmeyin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenizde yeterli kalsiyum ve D vitamini aldığınızdan emin olun. Kalsiyum için süt ürünleri, badem, susam, tofu, yeşil yapraklı sebzeler (lahana, brokoli) tüketin. D vitamini için haftada birkaç kez 15-20 dakika güneş ışığı alın. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma, dans, hafif ağırlık kaldırma ve denge çalışmaları önerilir. Yüzme gibi yorucu olmayan aktiviteler de faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz tanısı almak, kırık korkusu ve gelecek kaygısına yol açabilir. Sürekli ağrı veya hareket kısıtlılığı moralinizi bozabilir. Bu duygular normaldir. Duygularınızı aileniz, arkadaşlarınız veya bir psikologla paylaşın. Unutmayın, osteoporoz yönetilebilir bir durumdur ve birçok kişi uygun tedaviyle aktif bir yaşam sürer. Kendinizi izole etmeyin, sosyal aktivitelere katılmaya devam edin.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemese de, riskinizi azaltmak için yapabileceğiniz çok şey vardır. Genç yaşlardan itibaren kemiklerinizi güçlendirmeye başlayın. Yeterli kalsiyum ve D vitamini alın, düzenli egzersiz yapın, sigara içmeyin ve alkolü sınırlayın. Menopoz sonrası kadınlar için düzenli kemik yoğunluğu taramaları önerilir.

Aşılar

Osteoporozun kendisi için bir aşı yoktur. Ancak, özellikle yaşlı yetişkinlerde düşme ve kırık riskini azaltmak için grip ve zatürre aşıları yaptırmak önemlidir. Bu aşılar hakkında aile hekiminize danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemiklerin kolay kırılması (kalça, omurga, el bileği en sık kırılan bölgelerdir)
• Omurga kırıklarına bağlı boy kısalması ve kamburlaşma
• Kronik sırt ve bel ağrısı
• Hareket kısıtlılığı ve bağımsızlık kaybı
• Kalça kırığı sonrası uzun süreli yatağa bağımlı kalma riski

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Erken teşhis, uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kemik kaybını yavaşlatmak, hatta durdurmak mümkündür. Birçok kişi uygun bakımla kırıkları önleyebilir, aktif ve bağımsız bir yaşam sürebilir. Unutmayın, sağlıklı alışkanlıklar edinmek için hiçbir zaman geç değildir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Osteoporoz Vakfı (IOF) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Osteoporoz Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Osteoporoz Bilgilendirme ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.