Osteoporosis living in older adults

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin zamanla zayıflayıp kolayca kırılabilir hale geldiği bir durumdur. Kemiklerin içindeki yapı tıpkı bir sünger gibidir; bu süngerin delikleri büyüdüğünde kemik daha kırılgan olur.

Evet, osteoporoz dünyada ve Türkiye'de 50 yaş üstü her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde görülen yaygın bir durumdur.

Özellikle menopoz sonrası kadınlar ve 65 yaş üstü bireyler risk altındadır. Ayrıca ailede osteoporoz öyküsü olanlar, düşük vücut kitle indeksine sahip kişiler, sigara içenler ve uzun süre kortizon benzeri ilaç kullananlar da etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle erken dönemde hiçbir belirti olmaz.
• Zamanla sırt ağrısı, boyda kısalma, kamburlaşma (kifoz) görülebilir.
• Küçük bir düşme veya hatta hapşırma gibi hafif bir travma sonrasında kemik kırılması.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sırt ve bel ağrısı (omurga kırıklarına bağlı).
• Boyda belirgin kısalma (birkaç santimetre).
• Kambur duruş (dowager's hump olarak da bilinir).
• Denge sorunları ve düşme riskinde artış.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma ile birlikte kemik yapımının yıkımdan yavaş kalması.
• Menopoz sonrası östrojen hormonunun azalması (kadınlarda kemik kaybını hızlandırır).
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği.
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, böbrek yetmezliği gibi) ve ilaçlar (kortizonlu ilaçlar gibi).

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 ve üzeri).
• Kadın cinsiyet.
• Ailede osteoporoz veya kalça kırığı öyküsü.
• Düşük vücut ağırlığı (zayıf olmak).
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi.
• Hareketsiz yaşam tarzı.
• Uzun süreli kortizon tedavisi.
• Erken menopoz (45 yaşından önce).

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve şiddetli sırt ağrısı veya düşme sonrası kırık şüphesi varsa hemen 112'yi aramalısınız.
• Bacakta uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Menopoz sonrası veya 65 yaş üstüyseniz düzenli kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) yaptırın.
• Sırt ağrısı, boy kısalması veya kamburlaşma fark ederseniz doktorunuza danışın.
• Ailenizde osteoporoz varsa veya risk faktörlerine sahipseniz doktorunuzla kemik sağlığınızı konuşun.

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi geçmişinizi ve risk faktörlerinizi değerlendirir. Fizik muayene yapar. Kesin tanı için çoğunlukla DEXA adı verilen bir kemik yoğunluğu ölçüm testi istenir.

Yapılabilecek testler

• DEXA taraması (Çift Enerjili X-ışını Absorpsiyometrisi): Omurga ve kalçadaki kemik yoğunluğunu ölçer. Ağrısız ve kısa bir testtir.
• Bazı durumlarda kan ve idrar testleri (kalsiyum, D vitamini, böbrek fonksiyonları gibi).
• Omurga kırıklarından şüpheleniliyorsa direkt röntgen.

Randevunuzda neler beklenir

DEXA testi için özel bir hazırlık gerekmese de doktorunuz kalsiyum takviyesi almayı testten 24 saat önce durdurmanızı isteyebilir. Test yaklaşık 10-20 dakika sürer. Sonuçlar 'T-skoru' adı verilen bir değerle verilir; -2.5 ve altı osteoporoz olarak kabul edilir. Doktorunuz sonuçları sizinle ayrıntılı olarak paylaşacaktır.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu korumak ve kırıkları önlemektir. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, diyet düzenlemeleri ve ilaç tedavisini içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyumdan zengin beslenin: süt, yoğurt, peynir, badem, yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı gibi).
• D vitamini alımına dikkat edin: güneş ışığı, yumurta sarısı, balık yağı. Gerekirse doktorunuza danışarak takviye kullanın.
• Düzenli ağırlık taşıyan egzersizler yapın: yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık kaldırma (doktor izniyle).
• Denge geliştirici egzersizler (tai chi, yoga) düşmeleri önlemeye yardımcı olur.
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının.
• Evde düşme riskini azaltmak için kaymayan paspaslar, yeterli aydınlatma, banyoda tutunma barları gibi önlemler alın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatan veya kemik yapımını artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar tablet, enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanabilir. Tedaviye başlamadan önce doktorunuz sizin için en uygun seçeneği belirleyecektir. Tedavi sırasında düzenli kontroller ve kemik yoğunluğu ölçümleri yapılması gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporoz nedeniyle oluşan bazı kırıklar (özellikle kalça kırıkları) cerrahi müdahale gerektirebilir. Ameliyat genellikle kırığın onarılması veya kalça protezi yerleştirilmesini içerir. Doktorunuz ameliyatın risklerini ve faydalarını sizinle detaylıca konuşacaktır.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken günlük hayatınızda düşmeleri önlemek en önemli hedeftir. Evinizde düzenlemeler yapın, yardımcı cihazlar (baston, yürüteç) kullanmaktan çekinmeyin. Ağrılarınız varsa ilaçsız yöntemler (sıcak-soğuk uygulama, fizik tedavi) deneyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düşme riskini azaltmak için evde halıları sabitleyin, elektrik kablolarını toplayın.
• Geceleri loş ışıkta dolaşmamak için gece lambası kullanın.
• Düzenli olarak göz ve işitme kontrollerinizi yaptırın; duyu kaybı düşme riskini artırabilir.
• Denge sorunlarınız varsa fizyoterapist eşliğinde denge egzersizleri yapın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir kemik yapısı için kalsiyum ve D vitamini içeren besinleri her gün tüketmeye özen gösterin. Ayrıca protein, magnezyum ve K vitamini de kemikler için önemlidir. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta şiddette aerobik aktivite (yürüyüş gibi) ve haftada 2-3 kez güçlendirme egzersizleri yapılması önerilir. Egzersize başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz teşhisi, özellikle kırık korkusu nedeniyle kaygı, depresyon veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Duygusal destek almak için ailenizle, arkadaşlarınızla konuşun veya bir psikoloğa danışın. Unutmayın, osteoporoz yönetilebilir bir hastalıktır ve aktif bir yaşam sürmek mümkündür.

Önleme

Tamamen önlenemese de osteoporoz riskini azaltmak mümkündür. Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden uzak durma, sağlıklı vücut ağırlığını koruma gibi önlemler kemik sağlığını destekler. Özellikle genç yaşta kazanılan kemik kütlesi ileride oluşabilecek kaybı dengeleyebilir.

Tarama programları

65 yaş üstü tüm kadınlara ve 70 yaş üstü erkeklere düzenli kemik yoğunluğu taraması önerilir. Risk faktörleri olan daha genç bireylerde de doktor değerlendirmesiyle tarama yapılabilir. Sağlık Bakanlığı, özellikle menopoz sonrası kadınları tarama programlarına yönlendirmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kolayca oluşan kemik kırıkları (en sık kalça, omurga ve el bileğinde).
• Omurga kırıklarına bağlı kronik sırt ağrısı ve boy kısalması.
• Kambur duruş (kifoz) ve buna bağlı solunum ve sindirim sorunları.
• Kırık sonrası hareket kısıtlılığı, bağımlılık ve yaşam kalitesinde düşüş.
• Kalça kırıklarının ciddi sağlık sorunlarına ve hatta ölüme yol açabilme riski.

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle osteoporozun ilerlemesi yavaşlatılabilir ve kırık riski büyük ölçüde azaltılabilir. Birçok kişi osteoporozla sağlıklı, aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir. Erken teşhis ve düzenli takip, bu hastalıkla baş etmenin en önemli anahtarlarıdır. Umutlu olun, atacağınız her adım kemiklerinize iyi gelecektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.