Parkinson Hastalığı ile Yaşamak: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketleri kontrol eden bölümünü etkileyen, zamanla ilerleyen bir sinir sistemi hastalığıdır. Bu hastalıkta beynin 'dopamin' adı verilen bir kimyasal maddeyi üreten hücreleri yavaş yavaş hasar görür. Dopamin, hareketlerin düzgün ve koordineli olmasını sağlar. Eksikliği titreme, kas sertliği ve hareketlerde yavaşlama gibi belirtilere yol açar.

Parkinson hastalığı, genellikle 60 yaş üstü kişilerde görülmekle birlikte daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir. Dünyada milyonlarca insanı etkileyen, nispeten sık rastlanan bir hastalıktır.

Parkinson hastalığı en sık 60 yaş sonrası erkeklerde görülür, ancak kadınlar da etkilenebilir. Ailesinde Parkinson öyküsü olan kişilerde risk biraz daha yüksektir. Çocuklarda ve genç yetişkinlerde çok nadirdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halinde ortaya çıkan titreme (genellikle el, kol veya bacakta)
• Kaslarda sertlik ve tutukluk
• Hareketlerde yavaşlama (bradikinezi)
• Denge sorunları ve düşme eğilimi
• Yürüyüşte küçük adımlar ve kolların sallanmaması
• Yüz ifadesinin donuklaşması (maske yüz)
• Konuşma sesinin kısılması ve tekdüze olması
• El yazısının küçülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Parkinson hastalığı çocuklarda çok nadirdir. Görülürse genellikle genetik geçişlidir.
• Belirtiler arasında kas sertliği, yavaş hareketler ve denge sorunları olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha belirgin olabilir ve günlük yaşamı daha fazla etkileyebilir.
• Denge sorunları daha sık görülür ve düşme riski artar.
• Bunama (demans) gibi ek sorunlar da ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Parkinson hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir.
• Beyinde dopamin üreten hücrelerin yavaş yavaş kaybıyla ilişkilidir.
• Genetik faktörler ve çevresel etkenlerin (örneğin bazı kimyasallar) rol oynadığı düşünülmektedir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (60 yaş üstü)
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü
• Erkek cinsiyet
• Bazı genetik mutasyonlar
• Uzun süreli bazı kimyasallara (örneğin pestisitler) maruz kalma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum başlığında sayılan belirtilerden biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Doktorunuzun verdiği ilaçları kullanmanıza rağmen belirtileriniz hızla kötüleşiyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Titreme, kas sertliği, yavaşlama gibi yeni belirtiler fark ederseniz bir nöroloji uzmanına başvurun.
• Daha önce tanı konduysa, düzenli kontrollerinizi aksatmayın.
• İlaçlarınızda herhangi bir yan etki veya değişiklik olursa doktorunuza danışın.

Tanı

Parkinson hastalığını teşhis etmek için belirli bir test yoktur. Nöroloji uzmanı, hastanın semptomlarını ve tıbbi öyküsünü dinleyerek fiziksel ve nörolojik bir muayene yapar. Tanı genellikle klinik bulgulara dayanır.

Yapılabilecek testler

• Detaylı nörolojik muayene (hareket, denge, refleksler, kas gücü)
• Beyin görüntüleme (MR veya BT) – diğer hastalıkları dışlamak için
• Bazı durumlarda DAT-SPECT taraması (dopamin aktivitesini değerlendiren özel bir görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis sürecinde doktorunuz size çeşitli hareketler yaptırabilir, yürüyüşünüzü gözlemleyebilir ve bir dizi soru sorabilir. Tanı koymak zaman alabilir çünkü benzer belirtilere sahip başka durumları elemek gerekir. Endişelerinizi doktorunuzla açıkça paylaşmanız önemlidir.

Tedavi

Parkinson hastalığının tam bir tedavisi olmamakla birlikte, belirtileri yönetmek ve yaşam kalitesini artırmak için birçok seçenek vardır. Tedavi kişiye özeldir ve zamanla değişebilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yoga, tai chi gibi denge ve esnekliği artıran aktiviteler)
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Düşmeleri önlemek için evde güvenlik önlemleri almak (tutunma barları, kaymaz zeminler)
• Stres yönetimi ve yeterli uyku
• Doktor kontrolünde ilaçları düzenli kullanmak

Tıbbi tedaviler

Tedavide ilaçlar, fizik tedavi, konuşma terapisi ve mesleki terapi gibi yöntemler kullanılır. İlaçlar beyindeki dopamin seviyesini artırmaya veya etkisini taklit etmeye yardımcı olur. Fizik tedavi hareket kabiliyetini korumaya, konuşma terapisi ise ses ve yutma sorunlarına yöneliktir. Doktorunuz yaşınıza, belirtilerinize ve genel sağlık durumunuza göre en uygun tedavi planını belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre Parkinson hastalarında, ilaçlara yanıt yetersiz olduğunda veya ciddi yan etkiler geliştiğinde, derin beyin stimülasyonu (DBS) adı verilen bir cerrahi yöntem düşünülebilir. Bu yöntem, beyindeki belirli bölgelere yerleştirilen elektrotlar yoluyla sinyalleri düzenler. Cerrahi her hasta için uygun değildir; karar nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanları tarafından birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson hastalığı ile yaşarken günlük rutinlerinizi hastalığa göre uyarlamanız gerekebilir. Sabahları ilaçlarınızı almak, egzersiz yapmak ve dinlenmek için zaman ayırmak önemlidir. Yorgunluk sık görülür, bu nedenle gün içinde kısa aralar vermek faydalı olabilir. Düşme riskine karşı evde düzenlemeler yapmak (halıları sabitlemek, banyoya tutunma barları taktırmak) güvenliğinizi artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fiziksel aktiviteyi günlük yaşamın bir parçası haline getirin
• Hobiler ve sosyal aktivitelerle zihninizi ve bedeninizi aktif tutun
• Uyku düzeninize dikkat edin, yorgunluk belirtileri kötüleştirebilir
• Alkol ve sigaradan kaçının
• Doktorunuzla düzenli iletişim halinde olun

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar tüketmek kabızlığı önlemeye yardımcı olur (Parkinson'da yaygın bir sorundur). Bol su için. Egzersiz olarak yürüyüş, yoga, dans veya yüzme gibi aktiviteler denge ve esnekliği korur. Bir fizyoterapist size özel bir program hazırlayabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı depresyon, anksiyete ve umutsuzluk gibi duygusal sorunlara yol açabilir. Bu normaldir ve yalnız değilsiniz. Duygusal değişimlerinizi doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz. Aklınıza kendinize zarar verme düşüncesi gelirse lütfen hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun veya 112'yi arayın.

Önleme

Parkinson hastalığını tamamen önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Sağlıklı yaşam tarzı (düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme, stresten uzak durma) riski azaltmaya yardımcı olabilir ancak kesin koruma sağlamaz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve kırık riskinin artması
• Yutma güçlüğüne bağlı beslenme sorunları ve zatürre
• Hareket kısıtlılığı nedeniyle günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık
• Depresyon ve sosyal izolasyon
• Zamanla demans (bunama) gelişme riski

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığı yavaş ilerleyen bir hastalıktır ve birçok kişi tanı aldıktan sonra uzun yıllar boyunca aktif bir yaşam sürdürebilir. Tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Her hastanın seyri farklıdır. Umutlu olmak ve gerekli desteği almak çok önemlidir. Araştırmalar devam etmektedir, yeni tedaviler umut vadetmektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.