Peripheral arterial disease overview

Genel Bakış

Periferik arter hastalığı (PAD), bacaklarınızdaki veya kollarınızdaki atardamarların daralması veya tıkanmasıdır. Bu durum, kaslarınıza ve dokularınıza yeterli kan gitmemesine neden olur. En sık bacaklarda görülür.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kişilerde yaygındır. Her 10 kişiden 1'inde görülebilir. Ancak birçok kişi belirti hissetmez.

Sigara içenler, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterolü olanlar, aşırı kilolu veya hareketsiz yaşayanlar ve 50 yaş üstü kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya merdiven çıkarken bacak kaslarında kramp benzeri ağrı veya yorgunluk (klodikasyon). Dinlenince geçer.
• Bacaklarda veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Etkilenen bacakta sağlıklı bacaktan daha soğuk hissetme
• Ayak veya bacakta soluk, mavimsi renk değişikliği
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma, yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Periferik arter hastalığı çocuklarda nadirdir. Çocuklarda görülürse genellikle başka bir hastalık nedeniyle olur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bacak ağrıları daha sık ve şiddetli olabilir.
• Dinlenirken de bacakta veya ayakta ağrı olabilir (kritik bacak iskemisi).
• Yürüme mesafesi giderek kısalabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Atardamar iç yüzeyinde plak adı verilen yağ, kolesterol ve diğer maddelerin birikmesi sonucu damar daralır veya tıkanır.

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Obezite (aşırı kilo)
• Hareketsiz yaşam
• Ailede PAD, kalp krizi veya felç öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani ağrı, soğukluk, renk değişikliği varsa hemen 112'yi arayın.
• Bacakta iyileşmeyen bir yara varsa acilen doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürüyüşle gelen tekrarlayan bacak ağrılarınız varsa
• Bacaklardan birinin diğerinden belirgin soğuk olduğunu fark ederseniz
• Ayak tırnaklarınızda kalınlaşma veya saç dökülmesi gibi belirtiler varsa

Tanı

Doktorunuz şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Bacaklarınızı kontrol eder, nabızlarınızı alır. Tanıyı doğrulamak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ankle-Brakiyal İndeks (ABİ): Ayak bileği ve kol tansiyonunun karşılaştırıldığı basit bir test.
• Doppler ultrason: Kan akışını görüntüleyen bir ses dalgası testi.
• Anjiyografi: Damarların röntgenle görüntülenmesi (genellikle ileri durumlarda).

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır. ABİ testi sırasında bileklerinize tansiyon aleti ve prob uygulanır. Ultrason sırasında jel sürülür ve bacak görüntülenir. Sonuçlar genellikle aynı gün çıkar.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri kontrol altına almak, bacak kaybını önlemek ve kalp krizi-felç riskini azaltmaktır. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerekirse girişimsel işlemleri içerir.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak: En önemli adımdır.
• Düzenli yürüyüş: Günde 30-40 dakika yürümek kan dolaşımını artırır.
• Ayak bakımı: Ayaklarınızı nemli tutun, sıkmayan ayakkabılar giyin, yaraları kontrol edin.
• Sağlıklı beslenme: Düşük yağlı, düşük tuzlu, bol sebzeli bir diyet uygulayın.
• Sağlıklı kiloda kalmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz genellikle kan akışını artıran ilaçlar, kanın pıhtılaşmasını önleyen ilaçlar (antiplatelet ilaçlar), kolesterolü düşüren statin tipi ilaçlar ve tansiyonu kontrol altına alan ilaçlar önerebilir. Ayrıca şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi sıkı takip etmeniz istenir. İlaçları doktorunuzun önerdiği şekilde kullanmalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlar yetersiz kaldığında, şiddetli daralma veya tıkanma varsa anjiyoplasti (balonla damarı genişletme) veya bypass (damar köprüleme) ameliyatı gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızda düzenli yürüyüş yaparak kan akışınızı artırabilirsiniz. Ağrı hissederseniz durup dinlenin, ardından devam edin. Ayaklarınızı sıcak tutun ama doğrudan sıcak su torbası veya ısıtıcı kullanmaktan kaçının (hassasiyet azalabilir).

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigarayı tamamen bırakmak
• Alkolü sınırlamak
• Stresi yönetmek (yoga, meditasyon)
• Düzenli doktor kontrollerini aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein (tavuk, balık, baklagil) tüketin. Tuz ve doymuş yağ miktarını azaltın. Günde en az 30 dakika tempolu yürüyüş yapabilirsiniz. Başlangıçta rahat mesafede yürüyüp ağrı başladığında durun, iyileştikçe mesafeyi artırın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı ve depresyona yol açabilir. Bunu yaşamak normaldir. Duygularınızı ailenizle veya bir sağlık uzmanıyla paylaşın. Ayrıca bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sigara içmemek, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek, tansiyon, kolesterol ve kan şekerini kontrol altında tutmak riski azaltır. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek en etkili yoldur.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (örneğin 50 yaş üstü sigara içenler veya diyabet hastaları) düzenli aralıklarla doktor kontrolü önerilir. Aile hekiminize danışarak gerekli testleri yaptırabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kritik bacak iskemisi: Dinlenirken bile ağrı ve bacakta yaralar oluşur.
• Kangren (doku ölümü) ve bacak kaybı (ampütasyon)
• Kalp krizi ve felç riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedaviyle PAD kontrol altına alınabilir. Çoğu kişide belirtiler azalır, yürüme mesafesi artar ve ciddi komplikasyonlar önlenir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları yaşam kalitenizi büyük ölçüde artırabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.