Pernicious anaemia

Genel Bakış

Pernisiyöz anemi, vücudun B12 vitaminini yeterince emememesi sonucu ortaya çıkan bir kansızlık (anemi) türüdür. Bağışıklık sisteminin midedeki özel hücrelere saldırması, B12 vitamininin emilmesi için gerekli olan 'intrinsik faktör' adlı maddenin üretimini engeller. Bu durum, kemik iliğinin sağlıklı kırmızı kan hücreleri yapmasını zorlaştırır.

Pernisiyöz anemi nispeten nadir görülen bir hastalıktır. Toplumda her 100.000 kişiden yaklaşık 3 ila 4'ünde görülür. Sıklığı yaşla birlikte artar.

Genellikle 60 yaş üstü yetişkinlerde daha sık görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Kadınlarda erkeklere oranla biraz daha yaygındır. Ayrıca, diğer otoimmün hastalıkları (örneğin tip 1 diyabet, Hashimoto hastalığı) olan kişilerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Soluk veya sarımsı bir cilt
• Nefes darlığı
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya yanma hissi
• Denge sorunları ve yürüme güçlüğü
• Unutkanlık, zihin bulanıklığı
• Çarpıntı ve göğüs ağrısı (bazen)

Çocuklarda belirtiler

• Sinirlilik ve huzursuzluk
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Dilde şişlik, kızarıklık ve ağrı (dil iltihabı)
• Yürümeye başlamada gecikme veya dengesiz yürüme
• Sık enfeksiyon geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve zihinsel yavaşlama (demans benzeri belirtiler)
• Denge kaybı ve düşme riskinde artış
• Depresyon ve ilgisizlik
• Kontrol edilemeyen titremeler
• İdrar kaçırma veya bağırsak sorunları

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin midenin iç yüzeyindeki hücrelere saldırması (otoimmün reaksiyon) sonucu 'intrinsik faktör' üretiminin durması
• İntrinsik faktör olmadan B12 vitamininin ince bağırsaktan kana emilememesi
• B12 vitamini eksikliğinin kırmızı kan hücrelerinin yapımını bozarak kansızlığa yol açması

Risk faktörleri

• Ailede pernisiyöz anemi öyküsü olması
• Diğer otoimmün hastalıklara sahip olmak (örneğin Hashimoto hastalığı, Graves hastalığı, vitiligo, tip 1 diyabet)
• Mide ameliyatı geçirmiş olmak (midenin bir kısmının alınması)
• Mide iltihabı (atrofik gastrit) bulunması
• İleri yaş (60 yaş ve üzeri)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma gibi acil belirtiler varsa
• Yeni başlayan şiddetli denge sorunları veya yürüme güçlüğü
• Kontrol edilemeyen titreme veya kasılmalar

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan yorgunluk, soluk cilt veya nefes darlığı birkaç haftadır devam ediyorsa
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya unutkanlık gibi sinir sistemi belirtileri varsa
• Dilde ağrı, kızarıklık veya tat kaybı fark ederseniz

Tanı

Pernisiyöz anemi tanısı genellikle kan testleriyle konur. Doktorunuz, B12 vitamini düzeyi, tam kan sayımı ve kanda 'intrinsik faktör antikorları' adı verilen bağışıklık sistemi maddelerini araştıracaktır.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit, MCV değerleri)
• Kan B12 vitamini düzeyi
• İntrinsik faktör antikor testi
• Pariyetal hücre antikor testi
• Gerekirse kemik iliği biyopsisi (nadiren)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Kan testleri için kolunuzdan bir tüp kan alınacaktır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Tanı netleştikten sonra doktorunuz sizinle tedavi seçeneklerini konuşacaktır.

Tedavi

Pernisiyöz aneminin tedavisinin temel amacı, vücuttaki B12 vitamini seviyesini normale döndürmek ve uzun süreli olarak korumaktır. Tedavi genellikle ömür boyu sürer ancak düzenli takip ile hastalar normal bir yaşam sürebilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrollere gitmek ve tedaviyi aksatmamak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen göstermek (B12 vitamini et, süt, yumurta gibi hayvansal gıdalarda bulunur, ancak emilim sorunu olduğu için diyet tek başına yeterli olmaz)
• Alkol tüketimini sınırlamak
• Yorgunluk hissedildiğinde dinlenmek, aşırı zorlamaktan kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Tedavinin temelini B12 vitamini takviyesi oluşturur. Bu genellikle kas içine enjeksiyon (iğne) şeklinde yapılır. Başlangıçta sık aralıklarla, daha sonra belirli aralıklarla (örneğin ayda bir) uygulanır. Bazı hastalar için yüksek doz ağızdan alınan B12 tabletleri de kullanılabilir. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, sinir sistemi hasarı gibi komplikasyonların önlenme şansı o kadar artar. İlaç ve doz kararını doktorunuz sizin durumunuza göre verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Pernisiyöz aneminin kendisi için cerrahi bir müdahale gerekmez. Ancak altta yatan bir mide rahatsızlığı (örneğin mide kanseri) nedeniyle ameliyat gerekebilir. Bu durumda doktorunuz gerekli yönlendirmeyi yapacaktır.

Bu durumla yaşamak

Düzenli tedavi sayesinde çoğu hastanın belirtileri büyük ölçüde iyileşir ve günlük yaşama uyum sağlanır. İlaçlarınızı aksatmamak ve kontrollere gitmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli uyumaya ve dinlenmeye özen gösterin
• Stresten uzak durmaya çalışın, gevşeme teknikleri kullanın
• Düzenli ama aşırı yorulmayacak şekilde egzersiz yapın (örneğin yürüyüş)
• Düşme riskine karşı evde güvenlik önlemleri alın (kaymaz paspaslar, yeterli aydınlatma)

Diyet ve egzersiz

Diyet tedavinin yerini tutmasa da, B12 vitamini içeren besinleri (kırmızı et, tavuk, balık, süt ürünleri, yumurta) düzenli tüketmek faydalı olabilir. Egzersiz, dolaşımı artırır ve yorgunluğa iyi gelir. Hafif tempolu yürüyüşler veya yoga gibi aktiviteleri deneyebilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Pernisiyöz anemi, yorgunluk ve zihinsel bulanıklık gibi belirtilerle depresyon ve kaygıya yol açabilir. Tedavi ilerledikçe bu belirtiler genellikle düzelir. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşmak size iyi gelebilir.

Önleme

Pernisiyöz anemi otoimmün bir hastalık olduğu için kesin olarak önlenemez. Ancak erken tanı ve tedavi ile kalıcı hasarların önüne geçilebilir.

Tarama programları

Risk grubundaki kişiler (örneğin mide ameliyatı geçirenler, diğer otoimmün hastalığı olanlar) düzenli kan testleri ile takip edilebilir. Herhangi bir belirti olmasa bile doktorunuz gerekli gördüğünde test yaptırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı sinir hasarı (periferik nöropati)
• Yürüme ve denge sorunları
• Bellek kaybı ve bunama benzeri durumlar
• Kalp büyümesi ve kalp yetmezliği
• Depresyon ve ruhsal sorunlar

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen pernisiyöz anemi ciddi sorunlara yol açabilir, ancak erken tanı ve düzenli tedavi ile bu sorunların çoğu önlenebilir. Tedaviye uyum gösteren hastalar normal bir yaşam sürebilir ve belirtiler genellikle iyileşir. Unutmayın, bu hastalık yönetilebilir bir durumdur ve umut verici bir seyir izler.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.