Pituitary adenoma awareness

Genel Bakış

Hipofiz adenomu, beyninizin alt kısmında bulunan hipofiz bezinde oluşan iyi huylu (kanser olmayan) bir tümördür. Hipofiz bezi, vücudun birçok önemli hormonunu üretir ve bu tümör hormon dengesini bozabilir ya da yakındaki sinirlere (görme siniri gibi) baskı yapabilir.

Hipofiz adenomları, tüm beyin tümörlerinin yaklaşık %10-15'ini oluşturur. Ancak birçok küçük adenom belirti vermediği için gerçek sayının daha yüksek olduğu düşünülmektedir.

Hipofiz adenomları her yaşta görülebilir, ancak en sık 30-50 yaş arası yetişkinlerde teşhis edilir. Kadınlarda ve erkeklerde eşit sıklıkta olabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Baş ağrısı (sürekli veya şiddetli olabilir)
• Görme sorunları: Özellikle yan görüş kaybı (tünel görüşü), bulanık görme veya çift görme
• Adet düzensizlikleri veya adetin kesilmesi (kadınlarda)
• Süt üretimi olmayan dönemde memelerden süt gelmesi (her iki cinsiyette)
• Cinsel istekte azalma, iktidarsızlık (erkeklerde)
• Aşırı yorgunluk, halsizlik
• Kilo alımı veya kilo kaybı
• Yüz, el ve ayaklarda büyüme (akromegali)
• Yüksek tansiyon, diyabet gibi metabolik sorunlar

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy kısalığı) veya aşırı büyüme
• Erken yaşta ergenlik (kızlarda 8 yaşından önce, erkeklerde 9 yaşından önce belirtiler)
• Ergenliğin gecikmesi
• Görme bozuklukları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Görme kaybı (sıklıkla fark edilmeyebilir)
• Yorgunluk, halsizlik
• Düşük tansiyon, baş dönmesi (adrenal yetmezlik belirtisi)
• Kemik erimesi (osteoporoz) riskinde artış

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemektedir. Çoğu hipofiz adenomu kendiliğinden (sporadik) oluşur.
• Nadir durumlarda genetik sendromlarla ilişkili olabilir (örneğin MEN1, Carney kompleksi, McCune-Albright sendromu).

Risk faktörleri

• Ailede hipofiz adenomu veya genetik sendrom öyküsü (MEN1 gibi) riski artırabilir.
• Çevresel faktörler veya radyasyona maruziyet olası risk faktörleri arasında sayılsa da net kanıt yoktur.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani şiddetli baş ağrısı veya görme kaybı durumunda hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli halsizlik, tansiyon düşüklüğü, bayılma gibi adrenal kriz belirtilerinde acil tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Uzun süreli baş ağrıları, görme sorunları, adet düzensizlikleri gibi kalıcı belirtileriniz varsa
• Ailede hipofiz adenomu veya ilgili genetik hastalık öyküsü varsa
• Hormon testlerinizde (kan tahlillerinde) anormallik olduğu söylendiğinde

Tanı

Hipofiz adenomu tanısı genellikle belirtiler ve görüntüleme yöntemleriyle konur. Doktorunuz hikayenizi dinler, fizik muayene yapar ve bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Beyin ve hipofiz bezinin detaylı görüntüsü alınır, kontrast madde kullanılabilir.
• Kan testleri: Hipofiz hormon düzeylerine (büyüme hormonu, prolaktin, ACTH, TSH, FSH, LH) ve hedef organ hormonlarına (tiroid, böbreküstü bezi, cinsiyet hormonları) bakılır.
• Görme alanı testi: Göz sinirlerine baskı olup olmadığını değerlendirmek için.
• Bazı durumlarda 24 saatlik idrar testi veya tükürük testi gibi ek hormon testleri yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle bir endokrinoloji (hormon hastalıkları) uzmanı tarafından yönetilir. MR çekimi sessiz ve ağrısızdır, yaklaşık 30-45 dakika sürer. Kan testleri aç karnına yapılabilir. Tanı konulduktan sonra gerekirse bir beyin sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanına yönlendirilebilirsiniz.

Tedavi

Hipofiz adenomunun tedavisi tümörün boyutuna, hormon salgılayıp salgılamadığına ve belirtilere bağlıdır. Tedavi seçenekleri arasında izlem (takip), ilaç tedavisi, cerrahi müdahale ve radyoterapi (ışın tedavisi) yer alır. Amaç tümörü kontrol altına almak, hormonları normale döndürmek ve belirtileri gidermektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanın, doz değişikliği yapmayın.
• Belirtilerinizde değişiklik olursa (örneğin yeni baş ağrısı, görme bozukluğu) hemen doktorunuza bildirin.
• Sağlıklı beslenme, yeterli uyku ve stresten uzak durma genel sağlığınıza iyi gelir.

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi: Bazı adenom türlerinde (özellikle prolaktin salgılayan) doktorunuz hormon üretimini azaltan ve tümör boyutunu küçülten ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar düzenli kullanıldığında etkilidir. Diğer hormon fazlalıklarını kontrol altına almak için de ilaçlar kullanılabilir. Cerrahi olmayan tedavi seçeneği olarak radyoterapi (ışın tedavisi) de uygulanabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale genellikle tümör görme sinirine baskı yapıyorsa, hızla büyüyorsa veya ilaç tedavisine yanıt vermiyorsa düşünülür. Çoğu hipofiz adenomu, burun içinden girilerek yapılan endoskopik transsfenoidal cerrahi ile çıkarılır.

Bu durumla yaşamak

Hipofiz adenomu teşhisi konduktan sonra düzenli takip çok önemlidir. Hormon dengesizliği varsa doktorunuzun önerdiği hormon replasman tedavisini (eksik hormonları yerine koyma) aksatmamalısınız. Günlük yaşamınızda enerji seviyenize dikkat edin, yorulduğunuzda dinlenin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga, meditasyon gibi rahatlama yöntemleri yardımcı olabilir.
• Düzenli uyuyun, uyku düzeninize özen gösterin.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Belirtilerinizi takip edin, doktorunuzla düzenli iletişimde olun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenme genel sağlığınızı destekler. Özel bir diyet gerekmez, ancak kilo kontrolü ve kan şekeri dengesi önemlidir. Düzenli hafif egzersiz (yürüyüş gibi) enerjinizi artırabilir. Aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hipofiz adenomu teşhisi kaygı yaratabilir. Hormonal değişiklikler ruh halinizi etkileyebilir. Kendinizi üzgün, endişeli veya yorgun hissederseniz, bunu doktorunuzla paylaşın. Psikolojik destek almak ve hasta destek gruplarına katılmak faydalı olabilir.

Önleme

Hipofiz adenomlarının çoğu için bilinen bir önleme yöntemi yoktur. Genetik yatkınlık dışında önlenebilir bir nedeni olmadığı düşünülmektedir.

Tarama programları

Ailesinde MEN1 gibi genetik sendrom olan kişilerde düzenli kontroller önerilebilir. Genel toplumda tarama önerilmez.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme sinirine baskı nedeniyle kalıcı görme kaybı
• Hormon fazlalığına bağlı olarak diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı, kemik erimesi
• Hormon eksikliğine bağlı olarak adrenal yetmezlik (hayatı tehdit edebilir), tiroid yetmezliği, cinsel işlev bozuklukları
• Nadiren tümörün ani kanaması (pituiter apopleksi) acil müdahale gerektirir

Uzun vadeli görünüm

Hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu iyi huyludur ve tedavi edilebilir. Uygun tedavi ile birçok hasta normal bir yaşam sürebilir. Erken tanı ve düzenli takip komplikasyon riskini azaltır. Tedavi sonrası hormon seviyeleri normale dönebilir ve belirtiler kaybolabilir. Umutlu olmak için her neden vardır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.