Polycystic kidney disease awareness

Genel Bakış

Polikistik böbrek hastalığı (PKBH), böbreklerinizde içi sıvı dolu keseciklerin (kistlerin) büyümesine neden olan kalıtsal bir hastalıktır. Zamanla bu kistler böbreklerin normal dokusunun yerini alarak böbreklerin büyümesine ve işlevlerini kaybetmesine yol açabilir.

Polikistik böbrek hastalığı nadir görülen bir hastalık değildir. Dünyada her 1.000 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Türkiye'de de önemli bir böbrek hastalığı nedenidir.

Hastalık hem erkekleri hem de kadınları eşit oranda etkiler. Ailede PKBH öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir. En sık erişkin yaşlarda (30-50 yaş) tanı konur, ancak çocuklarda da görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) – sık görülen ilk belirti
• Böbrek bölgesinde veya yan tarafta ağrı
• İdrarda kan görülmesi (hematüri)
• Sık idrar yolu enfeksiyonları
• Böbrek taşı oluşumu

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti olmaz; ancak bazen yüksek tansiyon veya idrar yolu enfeksiyonu görülebilir.
• Ailede PKBH varsa çocuklarda erken tanı için ultrason yapılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Böbrek yetmezliğine bağlı yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık
• Ayaklarda ve bacaklarda şişme (ödem)
• Kaşıntı, bulantı, uyku sorunları
• İdrar miktarında azalma

Nedenler

Ana nedenler

• Polikistik böbrek hastalığı genetik bir mutasyon nedeniyle oluşur. En sık görülen türü otozomal dominant polikistik böbrek hastalığı (OD-PKBH) olup ebeveynlerden çocuğa geçer.
• Daha nadir görülen otozomal resesif türü ise her iki ebeveynden de hatalı gen alınmasıyla oluşur ve genellikle çocuklukta belirti verir.

Risk faktörleri

• Ailede polikistik böbrek hastalığı öyküsü olması en önemli risk faktörüdür.
• Bazı genetik testler, hastalığa yatkınlığı belirleyebilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri ortaya çıkarsa hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ailenizde PKBH varsa ve herhangi bir belirtiniz olmasa bile düzenli kontroller için bir nefroloji uzmanına (böbrek hastalıkları doktoru) başvurun.
• Yüksek tansiyon, idrarda kan, böbrek bölgesinde ağrı gibi belirtilerden herhangi biri varsa doktorunuzla görüşün.

Tanı

Polikistik böbrek hastalığı genellikle görüntüleme yöntemleri ve aile öyküsü ile teşhis edilir. Doktorunuz ailenizde böbrek hastalığı olup olmadığını soracak ve çeşitli testler isteyecektir.

Yapılabilecek testler

• Böbrek ultrasonu: Kistleri görmek için en sık kullanılan yöntemdir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR): Daha detaylı görüntüleme için kullanılır.
• Kan ve idrar testleri: Böbrek fonksiyonlarını değerlendirmek için.
• Genetik test: Ailede net bir tanı yoksa veya hastalığın türünü belirlemek için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle bir nefroloji uzmanı tarafından konur. Ultrason sırasında böbreklerinizdeki kistlerin sayısı ve büyüklüğü değerlendirilir. Kan testleri böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığını gösterir. Tanı süreci genellikle birkaç hafta sürebilir.

Tedavi

Polikistik böbrek hastalığının kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak ve böbrek yetmezliğini geciktirmek için birçok seçenek vardır. Tedavinin temel amacı tansiyonu kontrol etmek, enfeksiyonları önlemek ve ağrıyı yönetmektir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu düzenli olarak ölçün ve doktorunuzun önerdiği hedef aralıkta tutun.
• Bol su için (günde 2-3 litre), ancak böbrek yetmezliği varsa doktorunuzun önerdiği miktarda sıvı alın.
• Tuz tüketimini azaltın; işlenmiş gıdalardan ve hazır yiyeceklerden kaçının.
• Düzenli egzersiz yapın, ancak aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.
• Sigara içmeyin ve alkolü sınırlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyonu kontrol etmek için bazı ilaçlar önerebilir. Kan basıncını düşürmek böbrek hasarını yavaşlatmaya yardımcı olur. Enfeksiyonlar için antibiyotik tedavisi gerekebilir. Ağrı kesiciler ağrıyı kontrol altına almak için kullanılabilir, ancak bazı ağrı kesiciler böbreklere zarar verebileceğinden doktorunuza danışmadan kullanmayın. İlerleyen vakalarda böbrek diyalizi veya böbrek nakli gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda büyük kistlerin boşaltılması (aspirasyon) veya kistlerin çıkarılması (kist dekortikasyonu) gibi cerrahi işlemler ağrıyı hafifletmek için uygulanabilir. Karaciğerde büyük kistler varsa da cerrahi gerekebilir. Ancak her hasta için cerrahi uygun değildir ve karar doktor tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Polikistik böbrek hastalığı ile yaşamak düzenli doktor kontrolleri ve yaşam tarzı değişiklikleri gerektirir. Tansiyonunuzu evde düzenli takip edin, ilaçlarınızı aksatmayın ve belirtilerinizde değişiklik olduğunda doktorunuza bildirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinin; bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar tüketin.
• Günlük hafif egzersizler (yürüyüş, yüzme gibi) yapın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; meditasyon, nefes egzersizleri veya hobiler size yardımcı olabilir.
• Uyku düzeninize dikkat edin; günde 7-8 saat uyumaya özen gösterin.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde tuzu sınırlamak çok önemlidir çünkü tuz tansiyonu yükseltir. Potasyum ve fosfor gibi mineraller konusunda doktorunuzun önerilerine uyun. Egzersiz olarak yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi düşük etkili aktiviteler idealdir. Ağır kaldırma veya temas sporları böbreklere zarar verebileceğinden dikkatli olunmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, stres ve depresyona neden olabilir. Bu duygular normaldir. Kendinizi yalnız hissetmeyin; ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla konuşmak iyi gelebilir. Unutmayın, bu hastalıkla başa çıkmak için yardım istemek bir güç göstergesidir. Acil bir ruhsal kriz durumunda lütfen 112'yi arayın veya en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.

Önleme

Polikistik böbrek hastalığı genetik olduğu için tamamen önlenemez. Ancak erken tanı ve düzenli takip ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve komplikasyonlar önlenebilir. Ailenizde PKBH varsa genetik danışmanlık alarak riskinizi öğrenebilir ve gerekli önlemleri alabilirsiniz.

Tarama programları

Ailede PKBH öyküsü olan kişilerin düzenli olarak tansiyon ölçümü ve böbrek ultrasonu yaptırmaları önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği tarama programları hakkında doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) – en sık görülen komplikasyon
• Kronik böbrek yetmezliği – tedavi edilmezse diyaliz veya nakil gerektirebilir
• Böbrek enfeksiyonları ve böbrek taşları
• Karaciğerde kist oluşumu (karaciğer kistleri)
• Kafa içi anevrizma (beyin damarlarında baloncuk) – nadir ancak ciddi bir durum
• Kalp kapak hastalıkları (mitral kapak prolapsusu gibi)

Uzun vadeli görünüm

Polikistik böbrek hastalığı ciddi bir durumdur, ancak erken tanı ve uygun tedavi ile birçok kişi aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Yeni tedavi yöntemleri ve araştırmalar sayesinde hastalığın ilerleyişi yavaşlatılabilmektedir. Böbrek nakli başarılı bir şekilde yapılmakta ve nakil sonrası yaşam kalitesi önemli ölçüde artmaktadır. Unutmayın, bu hastalıkla yaşayan birçok insan var ve yalnız değilsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.