Postural tachycardia syndrome

Genel Bakış

Postural taşikardi sendromu (POTS), ayağa kalktığınızda kalp atış hızınızın normalden fazla artması durumudur. Bu durum, baş dönmesi, çarpıntı ve yorgunluk gibi belirtilere yol açabilir. Otonom sinir sisteminizin (vücudunuzun otomatik işlevlerini kontrol eden sistem) kan basıncını ve kalp atışını düzenlemede zorlanmasından kaynaklanır.

POTS, sanılandan daha yaygındır ancak tam olarak ne sıklıkta görüldüğü bilinmemektedir. Son yıllarda farkındalık arttığı için daha sık teşhis edilmektedir.

POTS en sık 15-50 yaş arası kadınları etkiler. Ancak erkeklerde, çocuklarda ve daha ileri yaştaki yetişkinlerde de görülebilir. Özellikle viral enfeksiyon, gebelik veya cerrahi gibi tetikleyici olaylardan sonra başlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayağa kalkınca baş dönmesi veya sersemlik hissi
• Kalp çarpıntısı (kalbin hızlı veya düzensiz atması)
• Şiddetli yorgunluk
• Beyin sisi (odaklanma güçlüğü, unutkanlık)
• Bayılma veya bayılacak gibi hissetme
• Mide bulantısı veya sindirim sorunları
• Ellerde ve ayaklarda soğukluk veya morarma

Çocuklarda belirtiler

• Özellikle ergenlik döneminde sık görülür.
• Belirtiler arasında baş dönmesi, çarpıntı, yorgunluk ve okulda dikkat dağınıklığı yer alır.
• Çocuklar bayılma nöbetleri yaşayabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler yaşlanmaya bağlı diğer durumlarla karışabilir (örneğin tansiyon düşüklüğü).
• Baş dönmesi ve düşme riski daha belirgindir.
• İlaç kullanımı ve eşlik eden hastalıklar nedeniyle tanı gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Otonom sinir sisteminin (vücudun otomatik işlevlerini düzenleyen sistem) düzgün çalışmaması
• Viral enfeksiyonlar (örneğin grip, COVID-19) sonrası gelişebilir
• Genetik yatkınlık (ailede benzer durum öyküsü)
• Bağışıklık sistemi bozuklukları veya otoimmün hastalıklar

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 15-50 yaş arasında olmak
• Yakın zamanda geçirilmiş viral enfeksiyon
• Gebelik, büyük cerrahi veya travma gibi tetikleyici olaylar
• Ehlers-Danlos sendromu gibi bazı genetik bağ dokusu hastalıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sık sık bayılıyorsanız
• Belirtiler günlük yaşamınızı ciddi şekilde kısıtlıyorsa
• Ayağa kalktığınızda şiddetli baş dönmesi veya göğüs ağrınız oluyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra baş dönmesi veya çarpıntı yaşıyorsanız
• Belirtileriniz yeni başladıysa veya zamanla kötüleşiyorsa
• Bir sağlık kontrolü sırasında durumdan bahsetmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Tanı koymak için genellikle kalp atış hızınız ve kan basıncınızın yatar ve ayakta dururken ölçülmesi gerekir. Eğer bu ölçümler tipik değişiklikleri gösteriyorsa POTS düşünülebilir.

Yapılabilecek testler

• Ayakta durma testi (10 dakika boyunca kalp atış hızı ve tansiyon ölçümü)
• Eğik masa testi (özel bir masada yatarken ve dik konuma getirilirken yapılan ölçümler)
• Kan testleri (tiroid, anemi gibi diğer nedenleri elemek için)
• Elektrokardiyogram (EKG) veya 24 saatlik ritim takibi (Holter)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Doktorunuz sizi bir kardiyoloji uzmanına (kalp doktoru) yönlendirebilir. Testler sırasında hafif baş dönmesi hissedebilirsiniz, ancak bu normaldir ve güvenli bir ortamda yapılır.

Tedavi

POTS tedavisinde amaç belirtileri hafifletmek ve günlük yaşam kalitenizi artırmaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar, gerekirse ilaç tedavisi eklenir.

Evde kişisel bakım

• Günde 2-3 litre su içmek (doktorunuzun önerdiği miktarda)
• Tuz tüketimini artırmak (tansiyon sorununuz yoksa; önce doktorunuza danışın)
• Basınçlı çorap giymek (bacaklardaki kan birikimini azaltır)
• Yataktan veya sandalyeden yavaşça kalkmak
• Yatarak veya yarı yatarak yapılan egzersizler (yüzme, bisiklet)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinizi kontrol altına almak için bazı ilaçlar önerebilir. Bunlar kalp atış hızını dengelemeye, kan volümünü artırmaya veya tansiyonu düzenlemeye yardımcı olabilir. İlaç tedavisi kişiye özeldir ve doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

POTS için cerrahi bir tedavi genellikle gerekli değildir. Nadir durumlarda altta yatan başka bir sağlık sorunu varsa cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

POTS ile yaşarken günlük aktivitelerinizi planlamak önemlidir. Özellikle sıcak hava, kalabalık ortamlar ve uzun süre ayakta kalmak belirtileri tetikleyebilir. Kendinizi yorgun hissettiğinizde dinlenmekten çekinmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gün boyu düzenli aralıklarla dinlenin
• Ani hareketlerden kaçının; yataktan kalkarken önce bacaklarınızı sallayın
• Sıcak duş veya banyo süresini kısa tutun
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Yeterli uyuyun

Diyet ve egzersiz

Diyetinize tuz eklemek (doktor onayıyla) ve bol su içmek faydalı olabilir. Egzersiz olarak yüzme, bisiklet veya yatarak yapılan aerobik gibi aktiviteler önerilir. Egzersize yavaş başlayın ve her zaman bir sağlık uzmanına danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

POTS ile yaşamak, özellikle belirtiler günlük hayatı kısıtladığında kaygı veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, bir terapiste gitmek veya destek gruplarına katılmak size yardımcı olabilir.

Önleme

POTS'u tamamen önlemek mümkün değildir. Ancak tetikleyici faktörlerden kaçınmak (örneğin susuz kalmamak, aşırı sıcaktan korunmak) ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek belirtilerin şiddetini azaltabilir.

Aşılar

Bilinen bir aşısı yoktur.

Tarama programları

Toplum taraması önerilmez. Belirtileriniz varsa doktorunuza başvurmanız en doğrusudur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sık sık bayılma ve düşmeye bağlı yaralanmalar
• Günlük işleri yapamama, okul veya iş performansında düşüş
• Fiziksel hareketsizlik nedeniyle kas güçsüzlüğü
• Depresyon ve anksiyete gibi ruhsal sağlık sorunları

Uzun vadeli görünüm

POTS kronik bir durum olsa da belirtiler tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Birçok kişi yaşam tarzı değişiklikleri ve uygun tedavi ile normal bir hayat sürdürebilir. Zamanla belirtiler hafifleyebilir veya tamamen kaybolabilir. Umutlu olmak ve ihtiyacınız olan desteği almak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.