PrEP overview

Genel Bakış

PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis), yani maruziyet öncesi korunma, HIV enfeksiyonunu önlemek için kullanılan bir ilaçtır. Düzenli olarak alındığında HIV'e karşı yüksek koruma sağlar.

PrEP kullanımı dünyada giderek yaygınlaşmaktadır. Özellikle HIV riski yüksek olan gruplar arasında önemli bir korunma yöntemidir.

PrEP, HIV negatif olan ancak HIV kapma riski yüksek olan kişilere önerilir. Bunlar arasında HIV pozitif partneri olanlar, sık sık kondom kullanmadan cinsel ilişkiye girenler, birden fazla partneri olanlar ve damar içi uyuşturucu kullananlar sayılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• PrEP kullanırken herhangi bir belirti beklenmez ancak ilacın yan etkisi olarak ilk haftalarda hafif bulantı, baş ağrısı veya yorgunluk görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda PrEP kullanımı özel durumlar dışında önerilmez. Ancak risk altındaki ergenlerde doktor gözetiminde kullanılabilir. Belirti beklenmez.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde PrEP kullanımı güvenlidir, ancak böbrek fonksiyonları düzenli kontrol edilmelidir. Herhangi bir özel belirti yoktur.

Nedenler

Ana nedenler

• HIV enfeksiyonunun nedeni, HIV virüsünün kan, semen, vajinal sıvılar veya anne sütü yoluyla bulaşmasıdır. PrEP bu bulaşmayı önlemek için alınır.

Risk faktörleri

• HIV pozitif bir partnerle korunmasız cinsel ilişki
• Birden fazla cinsel partner
• Kondomsuz anal veya vajinal seks
• Damar içi uyuşturucu kullanımı ve iğne paylaşımı
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon geçmişi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek riskli bir maruziyetten sonra (örneğin kondom yırtılması, iğne batması) hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• PrEP kullanırken grip benzeri belirtiler (ateş, döküntü, lenf bezlerinde şişlik) yaşarsanız hemen HIV testi yaptırın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• PrEP kullanmaya başlamak için bir doktora başvurun.
• Her 3 ayda bir düzenli HIV testi ve böbrek fonksiyon testi yaptırın.
• Cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonlar için düzenli tarama yaptırın.

Tanı

PrEP'e başlamadan önce HIV testi yapılır ve negatif olduğunuzdan emin olunur. Ayrıca böbrek fonksiyonları ve hepatit B durumu kontrol edilir.

Yapılabilecek testler

• HIV testi (genellikle 4. nesil antijen-antikor testi)
• Böbrek fonksiyon testi (kreatinin)
• Hepatit B taraması
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyon taraması

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size PrEP hakkında detaylı bilgi verecek, ilacı nasıl kullanacağınızı anlatacak ve düzenli takip planı oluşturacaktır. İlk ziyaretinizde kan testleri yapılır ve reçete yazılır.

Tedavi

PrEP, HIV enfeksiyonunu önlemek için kullanılan bir ilaçtır. Tedavi değil, korunma yöntemidir. Düzenli olarak günde bir kez alınır.

Evde kişisel bakım

• İlacı her gün aynı saatte almayı alışkanlık haline getirin.
• Cinsel ilişki sırasında kondom kullanmaya devam edin çünkü PrEP diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı korumaz.
• Düzenli HIV testlerinizi aksatmayın.
• Doktorunuzun önerdiği periyodik kontrollere gidin.

Tıbbi tedaviler

PrEP, reçete ile temin edilen bir ilaçtır. Genellikle günde bir kez ağız yoluyla alınır. Bazı durumlarda 'ihtiyaç halinde' (olay bazlı) kullanım da mümkündür. İlacın dozu ve kullanım şekli doktor tarafından belirlenir. Düzenli kullanımda etkinlik çok yüksektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PrEP cerrahi bir işlem gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

PrEP kullanmak günlük hayatınızda küçük bir alışkanlık değişikliği gerektirir. İlacınızı düzenli almak ve kontrollerinizi aksatmamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlaç alımını hatırlatıcı uygulamalar veya haftalık hap kutusu kullanın.
• Cinsel sağlığınız hakkında partnerinizle açık iletişim kurun.
• Damar içi uyuşturucu kullanıyorsanız, temiz iğne ve enjektör kullanın.
• Düzenli olarak cinsel yolla bulaşan hastalık testi yaptırın.

Diyet ve egzersiz

PrEP'in beslenme veya egzersizle etkileşimi yoktur. Sağlıklı bir diyet ve düzenli egzersiz genel sağlığınızı destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PrEP kullanmak HIV endişesini azaltarak psikolojik rahatlama sağlayabilir. Bununla birlikte, düzenli ilaç kullanma zorunluluğu bazı kişilerde kaygı yaratabilir. Duygusal desteğe ihtiyaç duyarsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktan çekinmeyin.

Önleme

HIV enfeksiyonu PrEP, kondom kullanımı ve güvenli cinsel davranışlarla büyük ölçüde önlenebilir.

Aşılar

HIV için henüz bir aşı yoktur. PrEP bir ilaçtır, aşı değildir.

Tarama programları

HIV testi düzenli olarak yapılmalıdır. PrEP kullananlar her 3 ayda bir HIV testi yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• PrEP kullanılmazsa ve HIV bulaşırsa, tedavi edilmeyen HIV enfeksiyonu bağışıklık sistemini zayıflatarak AIDS'e ilerleyebilir.
• AIDS, ciddi enfeksiyonlara ve kanserlere yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

PrEP düzenli kullanıldığında HIV enfeksiyonunu önlemede son derece etkilidir. HIV pozitif olan kişiler için de etkili tedaviler mevcuttur ve bu tedaviler sayesinde uzun ve sağlıklı bir yaşam mümkündür. Erken tanı ve düzenli tedavi ile HIV artık yönetilebilir bir kronik hastalıktır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• HIV/AIDS Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.