Primer Sklerozan Kolanjit ile Yaşam

Genel Bakış

Primer sklerozan kolanjit (kısaca PSC), karaciğer içindeki ve dışındaki safra yollarının zamanla hasar gördüğü, iltihaplandığı ve daraldığı uzun süreli (kronik) bir karaciğer hastalığıdır. Safra, karaciğerin ürettiği sarı-yeşil bir sindirim sıvısıdır; safra yolları daraldığında safra karaciğerde birikir, bu da karaciğer hücrelerine zarar verir ve zamanla karaciğer dokusunun sertleşmesine (siroz) yol açabilir.

PSC nadir bir hastalıktır. Görülme sıklığı ülkelere göre değişmekle birlikte 100.000 kişide yaklaşık 1-6 kişide görüldüğü tahmin edilmektedir.

Hastalık genellikle 30-50 yaş arası erkeklerde ortaya çıkar. Ancak kadınlarda, çocuklarda ve yaşlılarda da görülebilir. Özellikle iltihaplı bağırsak hastalığı olan bireylerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Uzun süreli yorgunluk ve halsizlik
• Ciltte kaşıntı (bazen çok şiddetli olabilir)
• Gözlerin ve cildin sararması (sarılık)
• Karın sağ üst bölgesinde ağrı veya rahatsızlık
• İstemsiz kilo kaybı veya iştahsızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni henüz tam olarak bilinmiyor.
• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi safra yollarına saldırması (otoimmün yanıt) rol oynayabilir.
• Genetik yatkınlık ailede PSC olan kişilerde riski artırabilir.
• Bağırsaklardaki kronik iltihabın safra yollarını dolaylı olarak etkilediği düşünülüyor.

Risk faktörleri

• Erkek cinsiyet
• İltihaplı bağırsak hastalığı (ülseratif kolit veya Crohn hastalığı)
• Ailede PSC öyküsü
• 30-50 yaş aralığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
• Sarılık, yüksek ateş ve şiddetli karın ağrısı olursa aynı gün hekiminize görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geçmeyen yorgunluk, kaşıntı, iştahsızlık veya kilo kaybı gibi belirtileriniz varsa
• İltihaplı bağırsak hastalığınız varsa ve karaciğere yönelik belirtiler oluşursa
• Ailenizde PSC veya safra yolu hastalığı öyküsü varsa ve hekiminizle risklerinizi konuşmak isterseniz

Tanı

PSC tanısı için hekiminiz öncelikle hastalık belirtilerinizi ve sağlık öykünüzü dinler, fizik muayene yapar. Ardından karaciğer işlevlerini gösteren testler ve görüntüleme yöntemleriyle tanıyı doğrulamaya çalışır.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: karaciğer enzimleri (AST, ALT, ALP, GGT) ve bilirubin düzeyi
• Karın ultrasonografisi
• Manyetik rezonans kolanjiyografi (magnetik rezonans ile safra yollarının görüntülenmesi - MRCP)
• Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP) — safra yollarının ağızdan girilen bir kamerayla incelenmesi
• Karaciğer biyopsisi — ince iğne ile küçük bir karaciğer örneğinin alınması

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Hekiminiz gerekli görürse sizi karaciğer hastalıkları konusunda uzmanlaşmış bir bölüme (gastroenteroloji veya hepatoloji) yönlendirebilir. Bu süreçte elinizdeki test sonuçlarını ve belirtileri anlatmanız işi kolaylaştırır.

Tedavi

PSC'nin kesin bir tedavisi bulunmuyor. Tedavide amaç, belirtileri hafifletmek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak, komplikasyonları önlemek ve gerekirse hastalığın son döneminde karaciğer nakliyle yaşamı yeniden düzenlemektir.

Evde kişisel bakım

• Alkol ve sigaradan tamamen uzak durun
• Düzenli ve dengeli beslenin; öğünleri az ve sık yapın
• Herhangi bir ilaç veya bitkisel takviye kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın
• Yeterli sıvı alın ve vücudunuzu susuz bırakmayın
• Yorgunluk hissettiğinizde dinlenmeye özen gösterin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kaşıntı, yorgunluk, enfeksiyon veya beslenme eksiklikleri gibi sorunlara yönelik ilaçlar yazabilir. Safra yollarındaki daralmalar endoskopik yöntemlerle (ERCP) açılabilir. Vitamin eksikliği tespit edilirse uygun destekler önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Karaciğer yetmezliği gelişen veya yaşamı tehdit eden sorunlar oluşan hastalarda karaciğer nakli en etkili tedavidir. Nakil gerekip gerekmediğine, hastanın durumu ve hastalığın seyri değerlendirilerek uzman hekimler tarafından karar verilir.

Bu durumla yaşamak

PSC ile günlük yaşam, hastalığınızı tanımayı ve vücudunuzun sinyallerini dinlemeyi gerektirir. Doktor kontrollerinizi aksatmayın, belirtilerinizi not alın ve hekiminizle şeffaf bir iletişim kurun. Kendi hızınıza göre plan yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta düzeyde fiziksel aktivite yapın
• Dengeli ve yeterli protein içeren bir beslenme planı oluşturun
• Hepatit A ve B aşılarınızı doktorunuzun önerisiyle tamamlayın
• İlaçlarınızı ve takip planınızı düzenli uygulayın

Diyet ve egzersiz

Beslenmede yüksek lifli yiyecekler, meyve ve sebzeler, tam tahıllar önemlidir. Yağlı besinleri tamamen kesmek gerekmez; ancak aşırı ve işlenmiş yağlardan kaçınmak iyi olur. Kilo kontrolü ve düzenli egzersiz, karaciğer sağlığını destekleyebilir. Doktorunuz gerek görürse diyetisyen desteği önerebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak zaman zaman endişe, üzüntü ve stres verebilir. Bu duygular gayet doğaldır. Duygularınızı ailenizle veya bir uzmanla paylaşmak yükünüzü hafifletir. Kendinize ya da çevrenizdekilere zarar vermeyi düşünüyorsanız, hiçbir duygusal kriz 'çok küçük' değildir; lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

PSC'yi tamamen önlemek şu an için mümkün değildir. Ancak erken tanı, düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları hastalığın yavaş ilerlemesine ve komplikasyonların daha kolay yönetilmesine yardımcı olur.

Aşılar

Hepatit A ve hepatit B aşıları karaciğer sağlığını korumak için önerilebilir. Grip ve zatürre aşıları da kronik karaciğer hastaları için önerilir. Hangi aşıların size uygun olduğunu doktorunuzla konuşun.

Tarama programları

Hastalık ilerledikçe kemik erimesi, safra yolu kanseri gibi komplikasyonları erken yakalamak için doktorunuz düzenli aralıklarla tarama testleri isteyebilir. Bu taramaların düzenini mutlaka hekiminiz belirlemelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Safra yollarında tekrarlayan enfeksiyonlar (kolanjit)
• Karaciğer dokusunun yaygın hasarı (siroz) ve karaciğer yetmezliği
• Safra yolu kanseri (kolanjiyokarsinom) riskinde artış
• Kemik yoğunluğunda azalma (osteoporoz) ve kemik kırılmaları
• A, D, E ve K vitaminlerinin eksikliği

Uzun vadeli görünüm

PSC'nin seyri kişiden kişiye çok değişir. Pek çok kişi uygun takip ve tedaviyle uzun yıllar iyi bir yaşam kalitesi sürdürür. Karaciğer nakli, gereken hastalarda hayat kurtarıcı ve başarılı bir seçenektir. Düzenli hekim kontrolü ve sağlıklı yaşam, geleceğe umutla bakmanın en önemli yoludur.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.