Prolactinoma

Genel Bakış

Prolaktinoma, beyninizin alt kısmında bulunan hipofiz bezinde oluşan iyi huylu (kanser olmayan) bir tümördür. Bu tümör, prolaktin adı verilen bir hormonu aşırı miktarda üretir. Prolaktin normalde süt üretimini sağlar, ancak fazlası vücutta çeşitli sorunlara yol açabilir.

Prolaktinoma nadir görülen bir durumdur. Her 100.000 kişiden yaklaşık 10-15'inde görülür. Ancak hipofiz tümörleri arasında en yaygın olanıdır.

Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür, özellikle 20-50 yaş arası kadınlarda daha yaygındır. Erkeklerde ve çocuklarda da görülebilir, ancak daha az sıklıkta.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kadınlarda adet düzensizliği veya adetin tamamen kesilmesi
• Sütten kesilmemişken veya hamile değilken memeden süt gelmesi (galaktore)
• Cinsel istekte azalma
• Kısırlık (gebe kalamama)
• Baş ağrıları
• Görme bulanıklığı veya çevresel görüş kaybı (büyük tümörlerde)

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Ergenlikte gecikme
• Baş ağrısı ve görme sorunları
• Kızlarda adet görmeme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cinsel istek ve işlevde azalma
• Kemik erimesi (osteoporoz) riskinde artış
• Baş ağrıları ve görme alanı kaybı (büyük tümörlerde)

Nedenler

Ana nedenler

• Prolaktinomanın kesin nedeni bilinmemektedir. Hipofiz bezindeki bir hücrenin kontrolsüz çoğalması sonucu oluşur. Çoğu vakada herhangi bir genetik veya çevresel neden bulunamaz.

Risk faktörleri

• Ailede prolaktinoma veya diğer hipofiz tümörü öyküsü (nadir)
• Multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) gibi genetik sendromlar
• Kadın cinsiyet (özellikle doğurganlık çağında)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ani baş ağrısı, görme kaybı veya bilinç değişikliği varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet düzensizliği, memeden süt gelmesi veya cinsel isteksizlik gibi belirtiler varsa bir doktora görünün.
• Baş ağrıları sıklaşıyor veya görme bulanıklığı yaşıyorsanız bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kısırlık sorunu yaşıyorsanız ve nedeni bilinmiyorsa doktorunuzla konuşun.

Tanı

Prolaktinoma tanısı için doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kan testi ile prolaktin seviyesine bakar. Prolaktin yüksek çıkarsa, hipofiz bezini görüntülemek için MRI (manyetik rezonans görüntüleme) istenir.

Yapılabilecek testler

• Kan testi ile prolaktin hormonu ölçümü (aç karnına ve dinlenmiş halde)
• Hipofiz bezinin MRI ile görüntülenmesi (tümörün boyutunu ve yerini belirlemek için)
• Görme alanı testi (tümör optik sinirlere baskı yapıyorsa)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için kolunuzdan bir örnek alınır. MRI sırasında yaklaşık 30-45 dakika boyunca bir tüpün içinde hareketsiz yatmanız istenir. Görme testi ise bir ekrandaki ışıkları gördüğünüzde düğmeye basmanızla yapılır. Bu testlerin hiçbiri ağrılı değildir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Prolaktinoma tedavisinde ilk seçenek genellikle ilaç tedavisidir. İlaçlar prolaktin seviyesini düşürür ve tümörün küçülmesini sağlar. Tedavi edilmezse tümör büyüyebilir ve belirtiler kötüleşebilir. Tedavi başarı oranı yüksektir.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı düzenli olarak doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.
• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.
• Belirtilerinizde değişiklik olursa doktorunuza bildirin.
• Sağlıklı beslenin ve düzenli egzersiz yapın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz prolaktin seviyesini düşüren ve tümörü küçülten ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar genellikle ağız yoluyla alınır. İlaç tedavisi prolaktinomanın küçülmesinde ve hormon seviyelerinin normale dönmesinde çok etkilidir. Bazı hastalarda ilaç dozunun ayarlanması gerekebilir. Tedavi süresi kişiye göre değişir, genellikle uzun sürelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisine yanıt alınamayan, tümör büyük olduğu için görme kaybına neden olan veya ilaçları tolere edemeyen hastalarda cerrahi düşünülebilir. Ameliyat genellikle burun içinden girilerek yapılır (transsfenoidal cerrahi). Cerrahi kararı doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Prolaktinoma ile yaşarken en önemli şey düzenli tedavi ve kontroldür. İlaçlarınızı her gün aynı saatte almak, doktor randevularınıza gitmek ve belirtilerinizi takip etmek günlük hayatınızın bir parçası olmalıdır. Çoğu kişi tedavi ile normal bir yaşam sürdürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; stres prolaktin seviyesini yükseltebilir.
• Yeterli ve düzenli uyuyun.
• Sigara ve alkol kullanımını sınırlayın.
• İlaçlarınızı düzenli kullanın.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak dengeli beslenmek kemik sağlığınız için önemlidir. Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler) tüketin. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler genel sağlığınızı destekler. Aşırı zorlayıcı egzersizlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Prolaktinoma tanısı ve belirtileri (örneğin kısırlık, cinsel sorunlar) kaygı ve üzüntüye neden olabilir. Duygularınızı doktorunuzla veya güvendiğiniz bir sağlık profesyoneliyle paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Prolaktinomanın kesin bir önleme yöntemi yoktur. Oluşum nedeni tam olarak bilinmediğinden, önlenmesi mümkün değildir.

Tarama programları

Genel popülasyonda prolaktinoma taraması önerilmez. Ancak ailesinde MEN1 gibi genetik sendrom bulunan kişiler doktorlarına danışarak düzenli kontroller yaptırabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kısırlık (gebe kalamama veya çocuk sahibi olamama)
• Kemik erimesi (osteoporoz) nedeniyle kemik kırılma riskinde artış
• Tümörün büyümesi sonucu kalıcı görme kaybı
• Hipofiz bezinin diğer hormonlarında eksiklikler (hipopitüitarizm)
• Nadiren tümör içine kanama (pitüiter apopleksi) acil durum oluşturabilir

Uzun vadeli görünüm

Prolaktinoma tedavi edilebilir bir durumdur. İlaç tedavisi ile çoğu hastada prolaktin seviyeleri normale döner, tümör küçülür ve belirtiler kaybolur. Tedaviye erken başlanırsa görme kaybı gibi kalıcı hasarlar önlenebilir. Düzenli takip ile hastalar sağlıklı ve üretken bir yaşam sürebilir. Unutmayın, bu hastalıkla ilgili her şey doktorunuzla konuşarak çözülebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.