Psoriasis in teenagers

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla cilt hücrelerini çok hızlı büyütmesi sonucu ortaya çıkan, bulaşıcı olmayan bir cilt hastalığıdır. Ciltte kırmızı, pullu ve kabarık plaklar oluşur. Ergenlik döneminde sıkça başlar.

Evet, sedef hastalığı toplumda 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünde görülür. Çoğu vaka 15-35 yaş arasında başlar, bu nedenle ergenlerde oldukça yaygındır.

Erkek ve kız çocukları eşit oranda etkilenebilir. Ailede sedef hastalığı olanlarda risk daha yüksektir. Stres, enfeksiyonlar veya cilt yaralanmaları tetikleyebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık ve gümüş beyazı pullarla kaplı lekeler (plaklar)
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Kuru, çatlamış cilt (bazen kanama)
• Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya ayrılma
• Eklemlerde şişlik, sertlik ve ağrı (sedef romatizması)

Çocuklarda belirtiler

• Plaklar daha küçük ve ince olabilir
• Yüz, saç derisi, göbek çevresi ve bez bölgesinde sık görülür
• Kaşıntı daha belirgin olabilir
• Tırnak değişiklikleri erken dönemde fark edilebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha büyük ve kalın plaklar görülebilir
• Eklem tutulumu (sedef romatizması) daha sık olabilir
• Cilt kuruluğu ve çatlamaları artabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırması
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı olması riski artırır)
• Cilt hücrelerinin normalden çok daha hızlı çoğalması (hücre döngüsü kısalır)

Risk faktörleri

• Stres (özellikle ergenlik döneminde okul, sınav, arkadaş ilişkileri)
• Boğaz enfeksiyonları (streptokok gibi bakteriler)
• Cilt yaralanmaları (kesik, yanık, böcek ısırığı, dövme)
• Bazı ilaçlar (örneğin bazı tansiyon ilaçları, lityum – doktorunuzdan bilgi alın)
• Obezite ve sigara kullanımı (ergenlerde riski artırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ciltte ani yayılan, ateş ve halsizlikle seyreden döküntü
• Eklemlerde şişlik, ağrı veya sabah tutukluğu
• Şiddetli kaşıntı nedeniyle uyuyamama veya günlük yaşamın etkilenmesi
• Tedaviye rağmen geçmeyen veya kötüleşen plaklar

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte pullu, kırmızı lekeler fark ederseniz ve bunlar 2 haftadan uzun süredir varsa
• Ailenizde sedef hastalığı varsa ve benzer belirtileriniz varsa
• Sedef hastalığı tanısı konulduysa ve düzenli takip için
• Cilt görünümü nedeniyle kendinizi kötü hissediyorsanız (özgüven sorunları)

Tanı

Doktorunuz cildinizi muayene ederek ve şikayetlerinizi dinleyerek genellikle tanı koyabilir. Ailenizde sedef hastalığı olup olmadığını ve tetikleyicileri sorgular. Gerekirse sizi bir cilt hastalıkları uzmanına (dermatoloğa) yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Cilt, tırnak ve saç derisi incelenir.
• Deri biyopsisi: Çok nadiren, kesin tanı için küçük bir deri parçası alınıp mikroskopta incelenebilir.
• Kan testleri: Sedef romatizması şüphesi varsa iltihap belirteçlerine bakılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz rahat olmanızı sağlayacaktır. Biyopsi yapılacaksa lokal anestezi ile ağrısız bir şekilde yapılır. Tanı konulduktan sonra tedavi seçenekleri detaylıca anlatılır.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin tedavisi olmamakla birlikte, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmak için birçok tedavi yöntemi vardır. Tedavi kişiye özeldir; yaşa, hastalığın şiddetine ve vücuttaki yaygınlığına göre değişir. Sağlık Bakanlığı onaylı tedaviler uzman doktor kontrolünde uygulanır.

Evde kişisel bakım

• Cildi nemli tutmak için kokusuz, alkolsüz nemlendiriciler kullanın (günde en az 2 kez)
• Ilık suyla kısa süreli duş alın, sert sabunlardan kaçının
• Yumuşak pamuklu giysiler tercih edin
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri, spor veya hobi edinin
• Kaşıntıyı artıran tetikleyicilerden (bazı yiyecekler, soğuk hava) uzak durun
• Güneş koruyucu kullanmadan kısa süreli güneşlenme (doktor önerisiyle)

Tıbbi tedaviler

Tedavi seçenekleri arasında cilt sürülen kremler ve merhemler (kortikosteroid, D vitamini türevleri gibi), ışık tedavisi (fototerapi) ve bağışıklık sistemini düzenleyen ağızdan veya enjeksiyon yoluyla alınan ilaçlar (sistemik tedaviler) yer alır. Hangi tedavinin size uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir. Her ilacın yan etkileri olabilir; mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığı tedavisinde cerrahi yöntem kullanılmaz. Ancak sedef romatizmasına bağlı eklem hasarı durumunda ortopedik cerrahi gerekebilir – bu nadirdir ve doktorunuz yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı olan bir ergen olarak günlük rutininize cilt bakımınızı eklemek önemlidir. Düzenli nemlendirme, tetikleyicilerden kaçınma ve doktorunuzun önerdiği tedavileri aksatmamak belirtileri kontrol altında tutar. Plaklar görünür olsa da, unutmayın ki bu sadece bir cilt durumudur ve kişiliğinizi yansıtmaz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Pamuklu, yumuşak kumaşlar giyin; yün veya sentetik kumaşlar kaşıntıyı artırabilir
• Hassas ciltler için üretilmiş, kokusuz temizleyiciler kullanın
• Tırnaklarınızı kısa tutun ve kaşımaktan kaçının (cilt hasarını önler)
• Stres yönetimi için yoga, meditasyon veya yürüyüş yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun (ergenlikte özellikle önemli)

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme düzeni (bol sebze, meyve, balık ve sağlıklı yağlar) iltihabı azaltmaya yardımcı olabilir. Bazı kişilerde glüten veya süt ürünleri tetikleyici olabilir; ancak herkes için geçerli değildir. Düzenli egzersiz (yüzme, yürüyüş, bisiklet) hem stresi azaltır hem de genel sağlığı destekler. Egzersiz sonrası duş alıp cildi nemlendirmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı, özellikle ergenlikte görünümle ilgili kaygı, utanç ve özgüven düşüklüğüne yol açabilir. Akran zorbalığı veya sosyal izolasyon yaşanabilir. Bu duygular normaldir, ancak yalnız değilsiniz. Bir psikolog veya okul rehber öğretmeni ile konuşmak çok yardımcı olabilir. Unutmayın, ruhsal sağlığınız cilt sağlığınız kadar önemlidir.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek mümkün değildir, çünkü genetik ve bağışıklık sistemiyle ilgilidir. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak (stres, enfeksiyon, cilt yaralanmaları) alevlenmeleri azaltabilirsiniz. Sağlıklı bir yaşam tarzı (düzenli uyku, dengeli beslenme, egzersiz) bağışıklık sistemini destekler.

Aşılar

Sedef hastalığını önleyen özel bir aşı yoktur. Ancak grip, zatürre gibi enfeksiyonlara karşı rutin aşılarınızı yaptırmanız önemlidir, çünkü enfeksiyonlar sedefi tetikleyebilir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Sedef hastalığı için rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak ailenizde sedef hastalığı varsa ve belirtiler fark ederseniz, erken tanı için doktora başvurmanız iyi olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sedef romatizması (psoriatik artrit) gelişme riski artar – eklemlerde kalıcı hasar olabilir
• Ciltte kalınlaşma, çatlama ve enfeksiyon (bakteriyel veya mantar) riski artar
• Sosyal izolasyon, düşük özgüven, depresyon ve kaygı bozuklukları
• Kardiyovasküler hastalık, diyabet gibi diğer sağlık sorunlarıyla ilişkisi olabilir

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle sedef hastalığı olan ergenlerin çoğu belirtilerini kontrol altına alabilir ve normal bir hayat sürdürebilir. Tedavi sayesinde plaklar gerileyebilir, alevlenmeler seyrekleşebilir. Unutmayın, sedef hastalığı sizi tanımlamaz; sizden daha büyük bir şey değildir. Destek almak, bilgi sahibi olmak ve kendinize iyi bakmak her şeyi değiştirir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.