Psoriasis patient overview

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırması sonucu ciltte kırmızı, pullu ve kalınlaşmış bölgeler oluşmasına neden olan, bulaşıcı olmayan bir cilt hastalığıdır.

Sedef hastalığı oldukça yaygındır. Dünyada her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünde görülür. Türkiye'de de sık karşılaşılan bir cilt rahatsızlığıdır.

Sedef hastalığı her yaşta ortaya çıkabilir, ancak genellikle 15-35 yaş arası yetişkinlerde daha sık başlar. Ailede sedef hastalığı olan kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kenarları belirgin, kırmızı, kabarık lekeler
• Lekelerin üzerinde gümüş renginde, pul pul dökülen bir tabaka
• Kaşıntı, bazen yanma hissi
• Cilt kuruluğu ve çatlama
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya tırnak altında sarı-kahverengi lekeler
• Eklemlerde ağrı, şişlik ve sabah tutukluğu (sedef romatizması belirtisi)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda sedef hastalığı genellikle saçlı deride (kafa derisinde) başlar.
• Yüz, dirsek ve dizlerde daha ince pullu döküntüler görülebilir.
• Kaşıntı ve huzursuzluk yaygındır, bebeklerde bez bölgesinde de oluşabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta sedef hastalığı genellikle daha hafif seyredebilir.
• Tırnak ve eklem tutulumu daha belirgin olabilir.
• Cilt inceldiği için tedavi seçenekleri daha dikkatli seçilmelidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi cilt hücrelerine saldırması (otoimmün hastalık)
• Genetik yatkınlık: Ailede sedef hastalığı olması riski artırır.
• Tetikleyici faktörler: Stres, bazı enfeksiyonlar (özellikle boğaz enfeksiyonu), cilt yaralanmaları ve bazı ilaçlar hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir.

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı öyküsü
• Şiddetli streste kalmak
• Obezite ve aşırı kilo
• Sigara kullanmak
• Boğaz enfeksiyonu gibi streptokok kaynaklı enfeksiyonlar
• Bazı ilaçları (özellikle lityum, beta blokerler, antimalaryal ilaçlar) kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtiler (yaygın kızarıklık, ateş, irinli kabarcıklar) varsa hemen 112'yi arayın.
• Eklemlerde ani şişlik, kızarıklık ve şiddetli ağrı varsa acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ciltte geçmeyen kırmızı pullu lekeler fark ederseniz bir dermatoloji (cilt hastalıkları) uzmanına görünün.
• Sedef hastalığı tanısı konulduysa ve tedaviye rağmen şikayetleriniz kötüleşiyorsa doktorunuzla görüşün.
• Tırnaklarınızda kalınlaşma, çukurlaşma veya eklem ağrılarınız varsa ihmal etmeyin.

Tanı

Dermatoloji uzmanı, cildinizi ve tırnaklarınızı dikkatlice inceler. Tipik görünüm (kırmızı zemin üzerinde gümüşi pullar) çoğu zaman tanı koymak için yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Cilt biyopsisi: Şüpheli bir bölgeden küçük bir doku örneği alınarak mikroskop altında incelenir. Kesin tanı koymak ve diğer cilt hastalıklarını dışlamak için yapılır.
• Kan testleri: Bazen sedef romatizması gibi eklem tutulumu olup olmadığını değerlendirmek için kan testleri istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz size cilt belirtilerinizin ne zaman başladığını, ailenizde benzer hastalık olup olmadığını ve geçirdiğiniz enfeksiyonları soracaktır. Biyopsi yapılacaksa lokal anestezi uygulanır ve işlem birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle bir hafta içinde çıkar.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi yoktur, ancak belirtileri kontrol altına almak için birçok etkili tedavi seçeneği bulunur. Tedavi, hastalığın şiddetine, yerleşim yerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre kişiselleştirilir. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi düzenli olarak nemlendirin (kokusuz, yoğun nemlendiriciler tercih edin).
• Ilık duş alın, aşırı sıcak sudan kaçının ve duş sonrası cildinizi yumuşak bir havluyla hafifçe kurulayın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; meditasyon, hobiler veya destek grupları yardımcı olabilir.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin, alkol kullanımınızı sınırlayın.
• Cildinizi travmalardan (kesik, sıyrık, güneş yanığı) koruyun.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle topikal (cilde uygulanan) krem ve merhemler kullanılır. Orta veya şiddetli vakalarda fototerapi (ışık tedavisi) veya ağızdan veya enjeksiyon yoluyla alınan sistemik ilaçlar (bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar) devreye girebilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Kesinlikle kendi başınıza ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığı doğrudan cerrahi gerektiren bir durum değildir. Ancak sedef romatizmasına bağlı ciddi eklem hasarlarında nadiren eklem protezi ameliyatı gündeme gelebilir. Bu konuda romatoloji uzmanıyla görüşülmelidir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığı ile yaşamak, hastalığın alevlenme ve sakin dönemlerle seyreden bir süreç olduğunu kabul etmek anlamına gelir. Cilt bakımı, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli doktor kontrolleri günlük yaşamın parçası haline gelir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yüzme, yoga gibi) hem genel sağlığı destekler hem de stresi azaltır.
• Yeterli uyku almak, bağışıklık sisteminin dengede kalmasına yardımcı olur.
• Güneş ışığından kontrollü şekilde faydalanmak (doktorunuzun önerdiği süre ve koruma ile) olumlu etki yapabilir.

Diyet ve egzersiz

Anti-inflamatuvar (iltihap azaltıcı) beslenme önerilir: bol sebze-meyve, tam tahıllar, omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz), zeytinyağı. Aşırı şeker, işlenmiş gıdalar ve doymuş yağlardan kaçınılması faydalı olabilir. Düzenli egzersiz, kilo kontrolüne yardımcı olarak hastalık şiddetini azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı, özellikle görünür bölgelerde olduğunda özgüveni ve sosyal yaşamı etkileyebilir. Kaşıntı ve ağrı da uyku kalitesini bozarak ruh halini olumsuz etkileyebilir. Kaygı, depresyon veya sosyal çekilme yaşayan kişilerin mutlaka bir psikolog veya psikiyatristten destek alması önemlidir.

Önleme

Sedef hastalığını tamamen önlemek mümkün değildir, ancak tetikleyicilerden uzak durarak alevlenmeleri azaltabilirsiniz. Stres yönetimi, sigara ve aşırı alkolden kaçınma, cilt travmalarından korunma alınabilecek başlıca önlemlerdir.

Aşılar

Sedef hastalığını önleyen özel bir aşı yoktur. Ancak genel bağışıklığı desteklemek için grip ve zatürre aşıları gibi rutin aşılarınızı yaptırmanız önerilir. Aşı olmadan önce doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sedef hastalığı için rutin bir tarama testi yoktur. Ailede sedef hastalığı varsa ve ciltte kuşkulu lezyonlar oluşursa erken dönemde dermatoloji uzmanına başvurulması tavsiye edilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sedef hastalığı ilerleyip yaygınlaşabilir.
• Eklemlerde kalıcı hasar ve sakatlığa yol açabilen sedef romatizması gelişebilir.
• Ciltte sürekli iltihaplanma diyabet, kalp-damar hastalıkları ve hipertansiyon riskini artırabilir.

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı günümüzde etkili tedavi yöntemleriyle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Düzenli takip ve uygun tedavi ile çoğu kişi normal ve üretken bir yaşam sürdürebilir. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.