Rheumatic fever awareness

Genel Bakış

Akut romatizmal ateş, boğaz enfeksiyonuna (beta streptokok) bağlı olarak vücudun bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi dokularına saldırması sonucu ortaya çıkan iltihabi bir hastalıktır. Genellikle çocukluk çağında görülür ve kalp kapakçıklarında hasara yol açabilir.

Gelişmiş ülkelerde antibiyotik kullanımının yaygınlaşmasıyla seyrek görülür. Ancak gelişmekte olan ülkelerde ve kalabalık, hijyen koşullarının yetersiz olduğu ortamlarda hâlâ görülebilmektedir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre sıklığı azalmakla birlikte tamamen kaybolmamıştır.

En sık 5-15 yaş arası çocuklar ve genç erişkinler etkilenir. Ailede romatizma öyküsü olanlarda risk biraz daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş (genellikle yüksek)
• Eklemlerde ağrı ve şişlik (diz, dirsek, ayak bileği gibi büyük eklemler)
• Kalpte üfürüm duyulması (doktor muayenesinde)
• Deri altında küçük, ağrısız nodüller (şişlikler)
• Gövdede döküntü (eritema marginatum) – pembe, halka şeklinde

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda eklem ağrıları gezici nitelikte olabilir (bir eklem iyileşirken diğeri tutulur)
• Kore (Sydenham koresi): istemsiz, ani hareketler, duygusal dalgalanmalar, konsantrasyon güçlüğü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde genellikle çocuklardakinden daha hafif seyreder, ancak kalp tutulumu görülebilir.
• Eklem ağrıları ön plandadır.

Nedenler

Ana nedenler

• A grubu beta hemolitik streptokok (GAS) bakterisinin neden olduğu boğaz enfeksiyonu (streptokokal farenjit) tedavi edilmezse veya yetersiz tedavi edilirse bağışıklık sistemi vücudun kendi dokularına saldırabilir.
• Romatizmal ateş bulaşıcı değildir, ancak boğaz enfeksiyonu bulaşıcıdır.

Risk faktörleri

• 5-15 yaş arası çocuk olmak
• Ailede romatizmal ateş öyküsü
• Kalabalık yaşam koşulları
• Yetersiz hijyen
• Daha önce romatizmal ateş geçirmek (tekrarlama riski yüksek)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Boğaz ağrısı ile birlikte yüksek ateş, baş ağrısı ve yutma güçlüğü varsa (strep boğaz olabilir)
• Boğaz enfeksiyonundan birkaç hafta sonra eklem ağrıları veya şişlik fark edilirse
• Kalp çarpıntısı, nefes darlığı veya göğüs ağrısı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Daha önce romatizmal ateş geçirmiş kişilerin düzenli kalp kontrollerine gitmesi önemlidir.
• Ailede romatizmal ateş öyküsü varsa ve çocukta boğaz enfeksiyonu sık tekrarlıyorsa

Tanı

Doktor, hastanın öyküsünü dinler, fizik muayene yapar ve özellikle boğaz enfeksiyonu geçmişini sorgular. Tanıda revize Jones kriterleri kullanılır; bu kriterlere göre büyük ve küçük bulgular değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Boğaz kültürü (boğazdan sürüntü alınarak)
• Hızlı antijen testi
• Kan testleri (iltihap belirteçleri: CRP, sedimantasyon)
• Antistreptolizin O (ASO) testi
• Elektrokardiyografi (EKG)
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size birkaç test önerecektir. Bu testler ağrısızdır ve genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Tanı kesinleştiğinde tedavi planı yapılacaktır.

Tedavi

Romatizmal ateşin tedavisi iki ana hedefe yöneliktir: Mevcut iltihabı kontrol altına almak ve kalpte oluşabilecek kalıcı hasarı önlemek. Ayrıca, tekrarlanan streptokok enfeksiyonlarını engellemek için koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanır. Tedavi sürecinde mutlaka doktorunuzun önerilerine uyun.

Evde kişisel bakım

• Bol istirahat edin ve vücudunuzu dinleyin.
• Eklem ağrıları için soğuk veya sıcak kompres uygulayabilirsiniz.
• Sağlıklı beslenmeye özen gösterin, bol sıvı tüketin.
• Ateşinizi düzenli ölçün ve yemek yemekte zorlanıyorsanız yumuşak gıdalar tüketin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz iltihabı azaltmak için ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar reçete edebilir. Kalp tutulumu varsa kortikosteroid ilaçları kullanılabilir. Tüm bu ilaçlar doktor kontrolünde alınmalıdır. Ayrıca, boğazdaki streptokok enfeksiyonunu temizlemek ve yeniden enfeksiyonu önlemek için uzun süreli (yıllarca) düzenli antibiyotik kullanımı gerekebilir. Antibiyotik türü ve süresi doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalp kapakçıklarında ciddi hasar oluşmuşsa, kapak tamiri veya değişimi için cerrahi gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi kalp cerrahına yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Romatizmal ateş geçirdikten sonra özellikle kalp tutulumu olan hastaların düzenli kontrollere gitmesi ve günlük aktivitelerini yorgunluklarına göre ayarlaması önemlidir. Tekrarlama riskine karşı koruyucu antibiyotik tedavisine uyum göstermelisiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuza danışmadan egzersiz programına başlamayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Stresten kaçının, yeterli uyuyun.
• Diş tedavileri veya küçük cerrahi işlemler öncesinde doktorunuza romatizmal ateş geçirdiğinizi mutlaka söyleyin.

Diyet ve egzersiz

Kalp sağlığı için Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar) önerilir. Tuz tüketimini sınırlayın. Egzersiz konusunda doktorunuzun önerileri doğrultusunda hafif yürüyüşler yapabilirsiniz, ancak kalp hasarı varsa spor kısıtlamaları olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve depresyona yol açabilir. Duygusal destek almak için ailenizle veya bir uzmanla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, romatizmal ateş önlenebilir. Ana yöntem, streptokok boğaz enfeksiyonlarının erken teşhis edilmesi ve uygun şekilde tedavi edilmesidir. Boğaz ağrısı olan çocuklar mutlaka doktora götürülmeli ve doktor antibiyotik önerirse kür tamamlanmalıdır.

Aşılar

Romatizmal ateşe karşı bir aşı yoktur, ancak beta streptokok bakterisine karşı geliştirilme çalışmaları devam etmektedir.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi bulunmamakla birlikte, özellikle kalabalık ortamlarda yaşayan ve sık boğaz enfeksiyonu geçiren çocukların boğaz kültürü yaptırması önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Romatizmal kalp hastalığı (kalp kapakçıklarında hasar)
• Kalp yetmezliği
• Atriyal fibrilasyon (ritim bozukluğu)
• İnme (felç)
• Enfektif endokardit (kalp iç zarı iltihabı)

Uzun vadeli görünüm

Romatizmal ateş günümüzde erken tanı ve uygun tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilmektedir. Kalp tutulumu olsa bile düzenli takip ve koruyucu tedavi ile hastalar sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Tedaviye uyum göstermek ve kontrolleri aksatmamak çok önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.