Rickets awareness

Genel Bakış

Raşitizm, çocuklarda görülen bir kemik hastalığıdır. Kemiklerin yumuşamasına ve zayıflamasına neden olur. Bunun temel sebebi, vücudun yeterli D vitamini, kalsiyum veya fosfor alamamasıdır. D vitamini, güneş ışığı yardımıyla cildimizde üretilir ve kalsiyumun kemiklere yerleşmesi için gereklidir.

Raşitizm, özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve yeterli güneş ışığı alınamayan bölgelerde daha sık görülür. Türkiye'de de D vitamini eksikliğine bağlı raşitizm vakalarına rastlanmaktadır. Bununla birlikte, günümüzde besinlerin D vitamini ile zenginleştirilmesi ve farkındalığın artması sayesinde görülme sıklığı azalmıştır.

Raşitizm en çok bebekleri ve küçük çocukları etkiler. Özellikle anne sütüyle beslenen ancak D vitamini takviyesi almayan bebekler risk altındadır. Ayrıca koyu tenli kişiler, yeterli güneş görmeyen bölgelerde yaşayanlar ve bazı bağırsak hastalıkları olan çocuklar da daha fazla etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kemiklerde ağrı ve hassasiyet (özellikle bacaklar, leğen kemiği ve omurga)
• Kas güçsüzlüğü ve yorgunluk
• Büyüme geriliği (boy kısalığı)
• Kolayca kırılabilen kemikler

Çocuklarda belirtiler

• Bacaklarda eğrilik (O veya X şeklinde)
• Bileklerde ve dizlerde kalınlaşma
• Kafatasında yumuşama ve geç kapanan bıngıldak
• Diş çıkarmada gecikme ve diş minesinde sorunlar
• Göğüs kafesinde çıkıntı (boncuk dizisi görünümü)
• Sinirlilik, huzursuzluk ve uyku sorunları

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Raşitizm çocukluk hastalığıdır, ancak yetişkinlerde D vitamini eksikliği kemik yumuşamasına (osteomalazi adı verilir) neden olabilir. Belirtileri arasında yaygın kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü ve yürümede zorlanma sayılabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• D vitamini yetersizliği: Güneş ışığına yeterince maruz kalmamak, D vitamini takviyesi almamak.
• Beslenmede kalsiyum veya fosfor eksikliği: Süt, yoğurt, peynir gibi kalsiyum açısından zengin besinleri yeterli tüketmemek.
• Bazı sağlık sorunları: Çölyak hastalığı, böbrek hastalıkları, karaciğer sorunları D vitamini veya kalsiyum emilimini engelleyebilir.

Risk faktörleri

• Koyu ten rengi (güneş ışığından daha az D vitamini sentezlenir)
• Anne sütüyle beslenen bebeklerin D vitamini takviyesi almaması
• Kapalı mekânlarda çok vakit geçirmek veya güneş koruyucuyu sık kullanmak
• Yanlış beslenme (vegan diyeti, yetersiz süt ürünü alımı)
• Erken doğum (prematüre bebekler risk altındadır)
• Ailede raşitizm öyküsü veya D vitamini metabolizmasını etkileyen genetik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğunuzda nöbet geçirir gibi kasılmalar varsa
• Şiddetli kemik ağrısı veya kırık şüphesi
• Bacaklarda belirgin eğrilik veya şekil bozukluğu

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuğunuzda huzursuzluk, geç yürüme, büyüme geriliği gibi belirtiler varsa
• Bebeğinize düzenli D vitamini damlası vermiyorsanız aile hekiminize danışın.
• Riskli bölgede yaşıyorsanız veya beslenme yetersizliğiniz varsa düzenli kontrol yaptırın.

Tanı

Doktor öncelikle çocuğun şikâyetlerini dinler ve fizik muayene yapar. Kemiklerde hassasiyet, bacak eğriliği gibi bulguları kontrol eder. Ardından bazı testler ister.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlili: D vitamini, kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz (ALP) düzeyleri ölçülür.
• Röntgen (X-ray): Özellikle bilek, diz ve göğüs kafesi kemiklerindeki değişiklikler görüntülenir.
• Kemik yoğunluğu ölçümü: Nadiren gerekir, çocuklarda pek kullanılmaz.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve testler genellikle birkaç hafta içinde sonuçlanır. Raşitizm teşhisi konduğunda doktorunuz tedavi planını ayrıntılı olarak açıklayacaktır. Endişelenmeyin, tedaviye erken başlanırsa kemikler tamamen iyileşebilir.

Tedavi

Raşitizm tedavisinin temel amacı vücuttaki D vitamini, kalsiyum ve fosfor seviyelerini normal düzeye getirmektir. Bu genellikle takviyeler ve beslenme düzenlemeleriyle sağlanır. Tedaviye ne kadar erken başlanırsa, kemïkler o kadar iyi iyileşir.

Evde kişisel bakım

• Güneş ışığından yararlanın: Haftada birkaç kez, öğle saatlerinde (10:00-15:00 arası) 15-20 dakika güneşe çıkın. Kol ve bacakları açık bırakarak D vitamini sentezini artırabilirsiniz.
• Beslenmenize dikkat edin: D vitamini açısından zengin besinler tüketin (yağlı balıklar, yumurta sarısı, karaciğer). Kalsiyum için süt, yoğurt, peynir ve yeşil yapraklı sebzeler alın.
• Doktor önerisi olmadan yüksek doz D vitamini kullanmayın. Düzenli ve doğru dozda takviye önemlidir.

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle D vitamini damlası, tablet veya kapsül şeklinde takviyeler kullanılır. Kalsiyum veya fosfor eksikliği de varsa bunlar da eklenir. Doz ve süre, çocuğun yaşına ve eksikliğin şiddetine göre doktor tarafından belirlenir. Ayrıca altta yatan hastalık varsa (örneğin böbrek veya bağırsak sorunları) o da tedavi edilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Raşitizmde çok nadiren cerrahi müdahale gerekir. Ancak ileri dönemde kalıcı kemik eğrilikleri oluşursa, büyüme çağı bitmiş çocuklarda düzeltici ameliyatlar düşünülebilir. Bu karar ortopedi uzmanı tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Raşitizm tedavisi genellikle birkaç ay sürer. D vitamini takviyesine düzenli devam etmek ve doktor kontrollerini aksatmamak çok önemlidir. Kemik ağrıları genellikle tedavinin ilk haftalarında azalır. Çocuğunuzun günlük aktivitelerini kısıtlamanıza gerek yoktur, ancak yorucu sporlardan bir süre kaçınmak iyi olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneşlenme alışkanlığı edinin: Her gün kısa süreli de olsa güneş ışığı alın.
• Dengeli beslenmeyi ihmal etmeyin: Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler tüketin.
• Doktor kontrollerini düzenli yaptırın: Kan tahlilleri ile D vitamini seviyenizi takip ettirin.
• Takviyeleri aksatmayın: Doktorunuzun önerdiği şekilde D vitamini ve kalsiyum kullanmaya devam edin.

Diyet ve egzersiz

Beslenmenize D vitamini ve kalsiyum açısından zengin yiyecekler ekleyin. Örneğin somon, sardalya gibi yağlı balıklar; yumurta sarısı, süt ve süt ürünleri, badem, lahana, brokoli iyi seçeneklerdir. Hafif egzersizler (yürüyüş, yüzme) kemik sağlığını destekler ancak ağır sporlardan kaçının. Çocuğunuz için doktor veya fizyoterapist uygun egzersiz programı önerebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Raşitizm tanısı aileler için endişe verici olabilir. Ancak biliniz ki bu hastalık tedavi edilebilir. Çocuğunuzun kemik eğrilikleri nedeniyle arkadaşları tarafından anlaşılmazsa üzülebilir. Ona destek olun, duygularını paylaşmasına izin verin. Gerekirse bir çocuk psikoloğundan yardım alabilirsiniz.

Önleme

Evet, raşitizmi önlemek mümkündür. En önemli adım yeterli D vitamini almaktır. Bebeklerde doğumdan itibaren D vitamini damlası kullanmak (Sağlık Bakanlığı önerisiyle) raşitizmi büyük ölçüde önler. Ayrıca güneşlenme ve beslenme de kritik rol oynar.

Aşılar

Raşitizmi önleyen bir aşı yoktur, ancak D vitamini takviyesi önerilir.

Tarama programları

Özel bir tarama testi yoktur. Risk altındaki çocuklarda (örneğin koyu tenli, yeterli güneş görmeyen, anne sütüyle beslenen bebekler) düzenli çocuk sağlığı izlemleri sırasında doktor belirtileri sorgular. Gerektiğinde kan testi yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı bacak eğrilikleri (O bacak veya X bacak)
• Boy kısalığı (büyüme geriliği)
• Sık kemik kırıkları
• Omurgada eğrilik (skolyoz)
• Diş sorunları (mine defektleri, geç çıkma)
• Kas güçsüzlüğü nedeniyle motor gelişimde gecikme

Uzun vadeli görünüm

Raşitizm erken fark edilip tedavi edilirse çoğu çocuk tamamen iyileşir ve normal bir yaşam sürer. Kemiklerdeki yumuşama tedaviyle düzelir; ancak ileri derecede eğrilikler oluşmuşsa bazı izler kalabilir. Düzenli takip ve doğru tedavi ile hastalığın olumsuz etkileri en aza indirilir. Umutlu olmak için her sebep var.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.