Sarcoidosis

Genel Bakış

Sarkoidoz, vücudun bağışıklık sisteminin aşırı çalışması sonucu organlarda küçük iltihap odakları (granülom adı verilen) oluşturduğu bir hastalıktır. Bu odaklar genellikle akciğerlerde ve lenf bezlerinde görülür, ancak cilt, göz, kalp gibi diğer organları da etkileyebilir. Çoğu zaman kendiliğinden iyileşir, ancak bazı kişilerde tedavi gerekebilir.

Sarkoidoz nadir görülen bir hastalıktır. Türkiye'de sıklığı tam olarak bilinmemekle birlikte, her 10.000 kişiden 1-2'sinde görüldüğü tahmin edilmektedir. Bazı bölgelerde ve bazı etnik gruplarda (örneğin Afrika kökenli kişilerde) daha sık rastlanır.

Sarkoidoz her yaşta görülebilir, ancak en sık 20-40 yaş arası yetişkinlerde ortaya çıkar. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha sıktır. Ailevi yatkınlık olabilir; yani anne-baba veya kardeşlerde sarkoidoz varsa risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Kuru öksürük
• Nefes darlığı (özellikle eforla)
• Göğüs ağrısı
• Kilo kaybı
• Gece terlemeleri
• Ateş
• Ciltte kırmızı veya mor renkli ağrılı yumrular (eritema nodozum)
• Eklem ağrıları
• Gözlerde kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet (üveit)

Çocuklarda belirtiler

• Sarkoidoz çocuklarda daha nadirdir. Çocuklarda sık görülen belirtiler arasında kilo alamama, büyüme geriliği, yorgunluk, cilt döküntüleri ve eklem ağrıları yer alır. Ateş ve lenf bezlerinde şişlik de olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde sarkoidoz genellikle akciğer ve cilt belirtileriyle kendini gösterir. Var olan diğer sağlık sorunları nedeniyle tanı gecikebilir. Yorgunluk ve nefes darlığı sıklıkla yaşlanmaya bağlanabilir, bu yüzden dikkatli değerlendirme önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sarkoidozun kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak bağışıklık sisteminin bir tetikleyiciye (belki bir enfeksiyon veya çevresel bir madde) aşırı tepki vermesi sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Kalıtsal yatkınlık da önemli rol oynar.

Risk faktörleri

• Ailede sarkoidoz öyküsü olması
• Belirli etnik gruplara mensup olmak (özellikle Afrika kökenli, İskandinav veya İrlanda kökenli kişilerde daha sık görülür)
• 20-40 yaş arasında olmak
• Sigara içmemek (ilginç bir şekilde sigara içenlerde daha az görülür, ancak sigara başka sağlık sorunlarına yol açar)
• Bazı mesleki maruziyetler (örneğin tarım ilaçları, küf, metal tozları) – ancak bu kesin kanıtlanmamıştır.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız aniden kötüleşirse veya dinlenirken bile nefes almakta zorlanıyorsanız
• Göğüs ağrınız şiddetliyse veya uzun sürüyorsa
• Gözlerinizde ağrı, kızarıklık veya görme değişikliği yaşarsanız
• Kalp çarpıntısı veya bayılma hissi yaşarsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır geçmeyen kuru öksürük, yorgunluk veya halsizlik
• Açıklanamayan kilo kaybı veya gece terlemeleri
• Cildinizde ağrılı kırmızı/mor yumrular fark ederseniz
• Eklem ağrıları veya şişlikleri varsa
• Ateş 38°C üzerinde ve 3 günden uzun sürüyorsa

Tanı

Sarkoidoz tanısı koymak için doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Ardından çeşitli testlerle diğer olası hastalıkları ekarte eder. Tanı genellikle akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi (BT), kan testleri ve gerekirse biyopsi (doku örneği) ile konur.

Yapılabilecek testler

• Akciğer grafisi (akciğerlerde lenf bezi büyümesi veya iltihap odaklarını gösterir)
• Solunum fonksiyon testleri (akciğer kapasitesini ölçer)
• Kan testleri (kalsiyum, ACE enzimi ve karaciğer fonksiyonları gibi değerler ölçülür)
• Bilgisayarlı tomografi (BT) – daha detaylı görüntüleme
• Biyopsi – bronkoskopi akciğerden veya başka bir etkilenen organdan küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenir
• Göz muayenesi (göz tutulumu şüphesinde)
• Elektrokardiyogram (EKG) – kalp tutulumu şüphesinde

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Biyopsi genellikle bronkoskopi ile yapılır; bu işlem sırasında hafif bir sedasyon uygulanır ve boğazınızdan ince bir tüp sokulur. İşlem sonrası birkaç saat gözlem altında tutulursunuz. Tanı kesinleştiğinde, doktorunuz hastalığın yaygınlığını ve şiddetini değerlendirmek için ek testler isteyebilir.

Tedavi

Sarkoidoz tedavisi hastalığın şiddetine, hangi organları etkilediğine ve belirtilerinize bağlıdır. Birçok kişi tedavi gerektirmeden iyileşir. Tedavi gerekiyorsa amaç, iltihabı azaltmak, belirtileri kontrol altına almak ve organ hasarını önlemektir. İlaç tedavisi genellikle kortikosteroidler gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlarla yapılır. Tedavi süresi kişiye göre değişir ve doktorunuz düzenli kontrollerle tedaviyi ayarlar.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakın; sigara akciğer belirtilerini kötüleştirebilir.
• Düzenli uyuyun, yorgunluğu yönetmek için dinlenin.
• Stresten uzak durmaya çalışın; stres bağışıklık sistemini etkileyebilir.
• Bol su için ve sağlıklı beslenmeye özen gösterin.
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide kullanılan ilaçlar, bağışıklık sisteminin aşırı tepkisini baskılamayı hedefler. En yaygın kullanılanlar kortikosteroidlerdir (ağız yoluyla veya gerektiğinde damar yoluyla). Yan etkiler nedeniyle doktorunuz en düşük etkili dozu seçer. Diğer bağışıklık baskılayıcı ilaçlar da (örneğin metotreksat, azatiyoprin gibi) eklenti veya alternatif olarak kullanılabilir. Göz tutulumu varsa lokal damlalar, cilt tutulumu varsa kremler kullanılabilir. Tedaviye yanıt vermeyen dirençli vakalarda biyolojik ajanlar (anti-TNF ilaçlar) gibi ileri tedaviler değerlendirilebilir. İlaç isimleri ve dozları doktor tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sarkoidoz için cerrahi tedavi nadiren gerekir. Ancak ileri derecede akciğer hasarı olan ve ilaçlara yanıt vermeyen çok az sayıda hastada akciğer nakli düşünülebilir. Bu son çare seçenektir.

Bu durumla yaşamak

Sarkoidoz ile yaşamak, özellikle yorgunluk ve nefes darlığı ile baş etmeyi gerektirir. Enerjinizi iyi yönetmek, iş veya sosyal aktivitelerinizi durumunuza göre ayarlamak önemlidir. Düzenli doktor kontrolleri ve ilaçlarınızı aksatmamak hastalığın kontrolü için şarttır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yorgunluk anlarında dinlenmeyi ihmal etmeyin.
• Düzenli ama hafif egzersizler yapın (yürüyüş gibi); doktorunuza danışarak.
• Stresten uzak durmaya çalışın; meditasyon, yoga gibi rahatlatıcı aktiviteler deneyin.
• Güneşe çıkarken cildinizi koruyun; özellikle cilt lezyonlarınız varsa.
• Sosyal izolasyondan kaçının; aileniz ve arkadaşlarınızla iletişimde kalın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir diyet sarkoidozun seyrini doğrudan etkilemez, ancak genel sağlığınızı destekler. Bol sebze ve meyve tüketin, işlenmiş gıdalardan kaçının. Kalsiyum açısından zengin besinleri doktorunuz önerdiyse ölçülü alın (çünkü kanda kalsiyum yüksekliği olabilir). Düzenli, hafif-orta şiddette egzersiz akciğer ve kalp sağlığı için yararlıdır. Nefes darlığı olanlar için nefes egzersizleri önerilebilir. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarkoidoz sürekli yorgunluk, belirsizlik ve bazen görünür cilt bulguları nedeniyle kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, bir uzmana danışmak veya hasta gruplarına katılmak faydalı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Sarkoidozun nedeni tam bilinmediği için önlenmesi mümkün değildir. Ancak genel sağlıklı yaşam alışkanlıkları bağışıklık sistemini güçlü tutabilir. Sigara ve alkolden uzak durmak, dengeli beslenmek, düzenli uyku ve egzersiz her zaman önerilir.

Aşılar

Sarkoidoz için özel bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre (pnömoni) aşıları gibi rutin aşılarınızı güncel tutmanız önemlidir. Özellikle bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanıyorsanız, canlı aşılar konusunda doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sarkoidoz için toplum taraması önerilmez. Ancak ailesinde sarkoidoz olanlar veya belirtiler yaşayan kişiler doktora başvurmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğerde kalıcı fibrozis (sertleşme ve hasar)
• Kalp ritim bozuklukları ve kalp yetmezliği
• Gözde kalıcı hasar ve görme kaybı
• Böbrek yetmezliği (kalsiyum fazlalığına bağlı)
• Sinir sistemi tutulumu (yüz felci, nöbetler gibi)

Uzun vadeli görünüm

Sarkoidozun seyri kişiden kişiye çok değişir. Çoğu insan (yaklaşık %60-70) birkaç yıl içinde kendiliğinden iyileşir. Kalan %30-40'ında ise hastalık kronikleşebilir ve tedavi gerektirebilir. Uygun tedavi ile çoğu kişi normal veya normale yakın bir yaşam sürdürebilir. Nadiren ciddi organ hasarı gelişebilir, ancak doktor takibi ve tedavi ile bu risk en aza indirilir. Umutlu olmak için neden var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Foundation for Sarcoidosis Research (FSR) ↗
• British Lung Foundation - Sarcoidosis ↗
• American Lung Association ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sarkoidoz Derneği (Türk Toraks Derneği Sarkoidoz Çalışma Grubu) ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.