Sarkoidoz ile Yaşam

Genel Bakış

Sarkoidoz, bağışıklık sisteminin anormal bir tepkisi sonucu vücudun çeşitli organlarında, en çok akciğerlerde, iltihap hücrelerinden oluşan küçük yumakların (granülom) biriktiği bir hastalıktır. Bu yumaklar genellikle zararsızdır ve kendiliğinden kaybolabilir, ancak bazı durumlarda organlarda kalıcı hasara yol açabilir.

Sarkoidoz nadir görülen bir hastalıktır. Türkiye'de ne sıklıkta görüldüğü tam olarak bilinmemekle birlikte, her 100.000 kişiden yaklaşık 1-10'unda ortaya çıktığı tahmin edilmektedir.

Her yaşta görülebilir, ancak en sık 20-40 yaş arası yetişkinlerde teşhis edilir. Kadınlarda erkeklere oranla biraz daha yaygındır. Bazı etnik gruplarda ve ailesinde sarkoidoz öyküsü olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kuru öksürük
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Aşırı yorgunluk (halsizlik)
• Ciltte kızarık, kabarık döküntüler
• Gözlerde kızarıklık, yanma veya bulanık görme
• Eklem ağrıları
• Ateş ve gece terlemesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda sarkoidoz nadirdir. Belirtiler büyüme geriliği, iştahsızlık, kilo alamama, halsizlik ve eklem ağrıları olarak ortaya çıkabilir. Cilt ve göz belirtileri de yetişkinlere göre daha sık olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki kişilerde sarkoidoz daha çok kronik yorgunluk, kas güçsüzlüğü ve nefes darlığı ile kendini gösterir. Belirtiler diğer kronik hastalıklarla karıştırılabileceği için tanı gecikebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sarkoidozun kesin nedeni bilinmemektedir. Bağışıklık sisteminin, bazı çevresel tetikleyicilere (toz, kimyasallar, mikroplar gibi) karşı aşırı iltihap üreterek vücudun kendi dokularına zarar verdiği düşünülür. Hastalık genetik yatkınlığı olan bireylerde ortaya çıkabilir.
• Sarkoidoz bulaşıcı bir mikrop tarafından yayılmaz; bu nedenle başkalarına geçmez.

Risk faktörleri

• Ailede sarkoidoz öyküsü olması
• 20-40 yaş arasında olmak
• Kadın olmak
• Küf, toz, mantar sporu veya endüstriyel kimyasallara maruz kalmak
• Bazı ilaçlar ve enfeksiyonlar (tetikleyici olabilir, ancak kesin kanıt yoktur)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Nefes darlığınız giderek artıyorsa
• Göğüs ağrınız varsa
• Gözlerinizde ağrı, kızarıklık veya görme değişikliği fark ederseniz
• Açıklanamayan yüksek ateşiniz varsa
• Cildinizde hızla yayılan döküntü veya yaralar çıkıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Öksürüğünüz 3 haftadan uzun sürdüyse
• Aşırı yorgunluk, gece terlemesi veya açıklanamayan kilo kaybı yaşıyorsanız
• Eklem ağrılarınız dinlenmeye rağmen geçmiyorsa
• Ciltte yeni ve iyileşmeyen kabarıklıklar fark ettiyseniz

Tanı

Sarkoidoz tanısı için doktor önce ayrıntılı bir muayene yapar, şikayetlerinizi ve aile öykünüzü dinler. Yapılacak görüntüleme ve laboratuvar testlerinin ardından, kesin tanı için genellikle biyopsi (doku örneği) gerekir.

Yapılabilecek testler

• Göğüs röntgeni: Akciğerlerde lenf bezleri ve iltihap alanlarını gösterir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT): Akciğerlerdeki lezyonların detaylı görüntüsünü verir.
• Solunum fonksiyon testleri: Akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını ölçer.
• Kan testleri: Karaciğer, böbrek ve kalsiyum seviyelerini değerlendirir.
• Biyopsi: Vücuttan küçük bir doku örneği alınarak mikroskopta incelenir.
• Göz muayenesi: Göz iltihabı varsa tespit etmek için yapılır.
• EKG: Kalp etkilenmesi olup olmadığını anlamak için istenebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Bazı hastalarda hastalık kendiliğinden gerileyebileceği için doktorunuz önce izlemeyi önerebilir. Bu süreçte tüm testleri yaptırmanız ve doktorunuza güncel şikayetlerinizi bildirmeniz önemlidir.

Tedavi

Sarkoidozun tedavisi, hastalığın şiddetine ve hangi organı etkilediğine göre kişiye özel planlanır. Hafif seyirli hastalıkta, belirtiler yoksa veya çok hafifse ilaçsız izlem yeterli olabilir. Belirtileri olan veya organlarda ciddi iltihaplanma gelişen hastalarda ise iltihabı baskılayıcı ilaçlar kullanılır.

Evde kişisel bakım

• Yorgunluğa karşı gün içinde kısa dinlenme araları planlayın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kontrol randevularınıza gidin
• Kullandığınız ilaçları, bitkisel destekleri veya reçetesiz ürünleri mutlaka doktorunuza bildirin
• Göz veya cilt belirtilerinde güneş koruyucu kullanın

Tıbbi tedaviler

Tedavide iltihabı azaltmaya yönelik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar, bağışıklık sistemini düzenleyerek veya baskılayarak hastalığın ilerlemesini durdurur. İlaç seçimi ve dozu tamamen doktorun kararına bağlıdır. Kullanılan ilaçların yan etkileri olabileceğinden, doktorunuz sizi düzenli olarak izleyecektir. Nadir durumlarda, iltihabı baskılayan ilaçlara yanıt alınamazsa daha güçlü tedavi yöntemleri değerlendirilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat, sarkoidozun doğrudan tedavisinde genellikle gerekmez. Ancak kalp, beyin veya göze yönelik nadir komplikasyonlarda cerrahi girişim gerekebilir. Ayrıca akciğer fibrozu (nedbe dokusu) son döneme ulaşmış hastalar için akciğer nakli değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Sarkoidoz herkeste farklı seyreder. İyi dönemler ve kötü dönemler olabilir. Kendinizi iyi hissettiğinizde normal işlerinizi yapabilir, kötü hissettiğinizde ekstra dinlenmeye ihtiyaç duyabilirsiniz. Vücudunuzun sinyallerine kulak vermek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli, hafif egzersizler (örneğin yürüyüş) yapmaya çalışın
• Günlük işleri küçük parçalara bölerek enerjinizi koruyun
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin
• Hastalığınız hakkında bilgi edinin ve sorularınızı doktorunuzla açıkça konuşun

Diyet ve egzersiz

Sarkoidozda özel bir diyet yoktur. Ancak sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar içeren dengeli bir beslenme, bağışıklık sistemini destekleyebilir. Doktorunuz izin veriyorsa yürüyüş gibi düzenli hafif egzersiz, akciğer ve kalp sağlığını korumada faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarkoidoz, özellikle belirsizlik ve yorgunluk nedeniyle kaygı ve depresyon yaratabilir. Üzgün, endişeli veya çaresiz hissetmeniz normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için bir psikolog veya psikiyatristten destek almak size iyi gelebilir.

Önleme

Sarkoidozun bilinen bir korunma yöntemi yoktur. Sebebi tam olarak anlaşılamadığı için sağlıklı yaşam tarzı dışında spesifik bir önlem önerilmez.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara karşı aşılar, sarkoidoz hastalarında enfeksiyon riskini azaltabilir. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Toplumda sarkoidoz taraması yapılmaz. Ancak ailenizde sarkoidoz varsa ve belirtiler yaşıyorsanız, erken değerlendirme için doktorunuza başvurmak faydalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğerlerde kalıcı nedbe dokusu oluşumu (akciğer fibrozu) ve solunum yetmezliği
• Gözde üveit ismi verilen iç iltihap ve buna bağlı görme kaybı
• Kalpte ritim bozuklukları veya kalp yetmezliği
• Böbrek taşları veya böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Kanda kalsiyum seviyesinin tehlikeli biçimde yükselmesi (hiperkalsemi)

Uzun vadeli görünüm

Sarkoidoz vakalarının çoğu hafif seyreder ve birkaç yıl içinde kendiliğinden düzelir. Bazı hastalarda kronikleşse de düzenli doktor takibi ve uygun tedaviyle hastalar günlük yaşamlarına devam edebilir. Umutlu olmak için her neden vardır; çoğu insan sarkoidozla uzun ve kaliteli bir hayat yaşar.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.