Scarlet fever

Genel Bakış

Scarlet fever, yani kızıl hastalığı, bir bakteri türü olan Grup A Streptococcus'un (streptokok) neden olduğu bir enfeksiyon hastalığıdır. Bu hastalık genellikle boğaz ağrısı, yüksek ateş ve vücutta kırmızı döküntülerle kendini gösterir. Bakterilerin salgıladığı bir toksin (zehirli madde) bu döküntülere yol açar.

Kızıl hastalığı günümüzde eskisi kadar yaygın değildir, ancak özellikle kış ve ilkbahar aylarında küçük salgınlar halinde görülebilir. Antibiyotiklerin etkili kullanımı sayesinde ciddi vakalar azalmıştır.

Bu hastalık çoğunlukla 5 ile 15 yaş arasındaki çocukları etkiler. Ancak daha büyük çocuklar, gençler ve yetişkinler de nadiren de olsa kızıl hastalığına yakalanabilir. Özellikle kalabalık ortamlarda (okul, kreş gibi) bulunan çocuklar daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş (genellikle 38.3°C'nin üzeri)
• Şiddetli boğaz ağrısı ve kızarıklık
• Yutkunma güçlüğü
• Baş ağrısı
• Mide bulantısı veya kusma
• Vücutta kırmızı, zımpara kağıdı gibi pürüzlü bir döküntü (genellikle göğüs ve koltuk altından başlar, tüm vücuda yayılabilir)
• Kırmızı, çilek diline benzeyen dil (önce beyaz, sonra kırmızı bir görünüm alır
• Yüzde kızarıklık (ağız çevresi soluk kalabilir)
• Boyundaki lenf düğümlerinde şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek ateş sık görülür ve bazen havale (aşırı ateşe bağlı nöbet) eşlik edebilir.
• Döküntü genellikle tipiktir ve çocuklarda daha belirgindir.
• Boğazdaki iltihap nedeniyle çocuklarda yutma güçlüğü daha yoğun olabilir.
• Çilek dili dediğimiz dil görünümü çocuklarda daha net fark edilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde döküntü daha hafif olabilir veya hiç görülmeyebilir.
• Boğaz ağrısı ve yüksek ateş sıklıkla vardır, ancak tanı atlanabilir.
• Baş ağrısı, kas ağrıları ve halsizlik gibi grip benzeri belirtiler daha ön planda olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Grup A Streptococcus (Streptococcus pyogenes) adlı bir bakteri kızıl hastalığına yol açar.
• Bu bakteri, boğaz ve bademcik enfeksiyonuna neden olur ve aynı zamanda bir toksin (zehirli madde) salgılar. Bu toksin, vücutta kırmızı döküntü oluşmasına sebep olur.

Risk faktörleri

• 5-15 yaş arasında olmak (en sık bu yaş grubunda görülür)
• Kreş, okul, yurt gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
• Enfekte bir kişiyle yakın temas (öksürük, hapşırık yoluyla damlacıkların solunması)
• Kişisel hijyenin yetersiz olması (elleri sık yıkamamak)
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş düşmüyorsa veya ateş 38.3°C'nin üzerinde seyrediyorsa
• Yutkunma çok ağrılıysa ve sıvı tüketemiyorsanız
• Vücudunuzda yaygın ve kaşıntılı döküntü varsa
• Çocuğunuzda havale (nöbet) geliştiyse
• Nefes darlığı veya hırıltılı solunum fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Boğaz ağrısı 2-3 günden uzun sürüyorsa
• Kızıl hastalığından şüpheleniyorsanız (ateş ve döküntü birlikte)
• Ailenizde veya çevrenizde kızıl tanısı alan biri varsa ve semptomlarınız benzer ise
• Hastalık belirtileri hafif olsa bile bir haftadan uzun sürüyorsa

Tanı

Doktorunuz öncelikle semptomlarınızı dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Özellikle boğazınızın içini, dilinizi ve ciltteki döküntüleri inceleyecektir. Tanıyı kesinleştirmek için boğaz kültürü veya hızlı antijen testi isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Boğaz kültürü: Bir pamuklu çubukla boğazınızın arkasından örnek alınır ve bu örnek laboratuvara gönderilir. Sonuç 24-48 saat içinde çıkar.
• Hızlı antijen tarama testi: Aynı yöntemle alınan örnek, doğrudan bir test kitinde incelenir. Sonuç 10-15 dakika içinde alınır. Bu test daha hızlıdır, ancak bazen yalancı negatif olabilir; bu durumda kültür ile doğrulanabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır, sadece hafif bir rahatsızlık hissi olabilir. Boğaz kültürü için çubukla alınan örnek sırasında öğürme refleksi olabilir, ancak bu birkaç saniye sürer. Tanı konulduktan sonra doktorunuz size uygun tedaviyi başlatacaktır.

Tedavi

Kızıl hastalığı genellikle antibiyotik tedavisi ile başarılı bir şekilde tedavi edilir. Antibiyotikler bakterileri öldürerek enfeksiyonun yayılmasını durdurur ve semptomları hızla hafifletir. Tedaviye erken başlanması, komplikasyon riskini azaltır ve hastalığın bulaşıcılığını kısa sürede ortadan kaldırır.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, çorba, bitki çayı) vücudun susuz kalmaması için
• Yeterli dinlenme ve uyku, bağışıklık sisteminizi destekler
• Boğazı rahatlatmak için ılık tuzlu su ile gargara yapabilirsiniz
• Yumuşak ve soğuk yiyecekler (yoğurt, puding, dondurma) yutmayı kolaylaştırabilir
• Kaşındırıcı, baharatlı veya asitli yiyeceklerden kaçının
• Döküntüleri kaşımamaya çalışın (ciltte tahriş oluşabilir)
• Ortam ısısını serin tutun ve hafif giysiler giyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bakteriye yönelik bir antibiyotik tedavisi önerecektir. Antibiyotikleri mutlaka doktorunuzun belirttiği süre boyunca (genellikle 10 gün) ve tam olarak kullanmalısınız. İlaçlar düzenli kullanıldığında belirtiler genellikle 24-48 saat içinde hafifler, ancak tüm dozları bitirmek önemlidir. Ateş ve ağrı için doktora danışarak ateş düşürücü ve ağrı kesici ilaçlar kullanılabilir; ancak bu ilaçların isimlerini ve dozlarını doktorunuza sormalısınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kızıl hastalığı için cerrahi bir işlem gerekmemektedir. Ancak, çok nadiren bademciklerde apse (irin birikimi) oluşursa, bu durumda doktorunuz apseyi boşaltmak veya bademcikleri almak gibi bir müdahale önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Tanı konulduktan sonra antibiyotik tedavisine başlamanızla birlikte 24 saat içinde bulaştırıcılığınız büyük ölçüde azalır. Bu süreçte evde dinlenmeniz, bol sıvı almanız ve doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanmanız önemlidir. Ateşiniz düştükten ve genel durumunuz düzeldikten sonra normal aktivitelerinize dönebilirsiniz, ancak antibiyotik tedavisini tamamlamayı unutmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Hastalık süresince okula veya işe gitmemek, dinlenmek (bulaşmayı önlemek ve iyileşmek için)
• Ellerinizi sık sık su ve sabunla yıkamak (en az 20 saniye)
• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı dirsek içiyle kapatmak
• Kişisel eşyalarınızı (tabak, bardak, havlu) başkalarıyla paylaşmamak
• Evdeki yüzeyleri sık sık temizlemek

Diyet ve egzersiz

Hastalık sırasında ağır egzersizden kaçının. Vücut enfeksiyonla savaşırken dinlenmek daha önemlidir. Beslenmede yumuşak, yutması kolay yiyecekler ve bol sıvı tercih edin. İyileştikten sonra yavaş yavaş normal beslenme düzeninize dönebilir ve hafif egzersizlere başlayabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kızıl hastalığı geçici bir rahatsızlıktır ve genellikle korkulacak bir durum değildir. Ancak ateş, boğaz ağrısı ve döküntü gibi belirtiler çocuklarda ve yetişkinlerde huzursuzluk, sinirlilik ve yorgunluğa neden olabilir. Bu sürecin geçici olduğunu bilmek ve aile bireyleriyle duyguları paylaşmak rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Kızıl hastalığına karşı kesin bir önlem olmamakla birlikte, hijyen kurallarına dikkat ederek ve enfekte kişilerle yakın temastan kaçınarak riski azaltabilirsiniz.

Aşılar

Şu anda kızıl hastalığına karşı bir aşı bulunmamaktadır. Ancak bu konuda araştırmalar devam etmektedir.

Tarama programları

Kızıl hastalığı için rutin bir tarama testi yoktur. Tanı, hastalık belirtileri ortaya çıktığında yapılan boğaz kültürü veya hızlı testler ile konur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akut romatizmal ateş: Bu durum kalbe, eklemlere, cilde ve sinir sistemine zarar verebilir.
• Böbrek iltihabı (glomerülonefrit): Böbreklerde iltihaplanma sonucu idrarda kan, sırt ağrısı ve yüksek tansiyon görülebilir.
• Orta kulak iltihabı
• Sinüzit (yüz kemiklerindeki hava boşluklarının iltihabı)
• Bademcik çevresinde apse (irin birikmesi)

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlar gelişebilir, ancak günümüzde erken tanı ve uygun antibiyotik tedavisi ile kızıl hastalığı genellikle tamamen iyileşir. Tedaviye erken başlandığında komplikasyon riski çok düşüktür ve hastalık sonrası kalıcı bir hasar genellikle kalmaz. Sağlıklı bir yaşam sürmek için düzenli doktor kontrolleri ve aile hekiminizle iletişimde olmanız yeterlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.