Secondary dysmenorrhoea

Genel Bakış

İkincil (sekonder) dismenore, adet dönemlerinde şiddetli ağrı yaşanmasıdır ve bu ağrının altında genellikle rahim, yumurtalıklar veya diğer üreme organlarıyla ilgili bir sağlık sorunu yatar. Birincil dismenoreden farklı olarak, ikincil dismenorede ağrı genellikle daha sonraki yaşlarda başlar veya zamanla kötüleşir.

İkincil dismenore, birincil dismenoreye göre daha az yaygındır ancak yine de birçok kadını etkileyebilir. Özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda altta yatan nedenlere bağlı olarak görülme sıklığı artar.

Her yaşta kadını etkileyebilir, ancak daha çok 20-45 yaş arası kadınlarda, doğum yapmış veya daha önce adet ağrısı olmayanlarda, endometriozis gibi durumları olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Adet öncesi veya sırasında alt karın bölgesinde kramp tarzında veya sürekli ağrı
• Ağrının adet dışı zamanda da hissedilmesi (özellikle cinsel ilişki veya tuvalet sonrası)
• Ağrının sırt, bel veya uyluklara yayılması
• Aşırı kanama (menoraji), pıhtılı kanama
• Adet düzensizlikleri, ara kanamalar
• Mide bulantısı, kusma, ishal veya kabızlık
• Yorgunluk, halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Ergenlik döneminde henüz adet görmeye başlamış genç kızlarda ikincil dismenore nadirdir, ancak endometriozis gibi durumlar varsa şiddetli ağrı görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoz öncesi dönemdeki kadınlarda miyom veya endometriozise bağlı ağrılar artabilir. Ağrıya sıklıkla aşırı kanama ve adet düzensizliği eşlik eder.

Nedenler

Ana nedenler

• Endometriozis: Rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında (yumurtalıklar, tüpler, karın zarı vb.) büyümesi
• Miyomlar: Rahim kas tabakasında gelişen iyi huylu tümörler
• Adenomyozis: Rahim iç tabakasının rahim kasına doğru büyümesi
• Pelvik inflamatuvar hastalık (PID): Kadın üreme organlarında enfeksiyon
• Yumurtalık kistleri (özellikle endometrioma olarak bilinen çikolata kistleri)
• Rahim içi araç (spiral) kullanımı
• Rahim veya tüplerde yapışıklıklar
• Kısmen veya tamamen tıkalı rahim ağzı (servikal stenoz)

Risk faktörleri

• Doğum yapmış olmak
• Daha önce adet ağrısı olmamasına rağmen sonradan başlaması
• 30 yaş üstü olmak
• Endometriozis veya miyom gibi durumların aile öyküsü olması
• Geçirilmiş pelvik enfeksiyon
• Sigara kullanımı (endometriozis riskini artırabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'callEmergency' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112’yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Adet ağrınız giderek kötüleşiyorsa veya ağrı kesicilere yanıt vermiyorsa
• Adet kanamanız normalden daha yoğun veya düzensizse
• Cinsel ilişki sırasında ağrı yaşıyorsanız
• Daha önce adet ağrısı yaşamazken sonradan başladıysa
• Doğurganlıkla ilgili endişeleriniz varsa (gebe kalmakta zorluk)

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinleyecek ve jinekolojik muayene yapacaktır. Belirtilerinizin nedenini bulmak için çeşitli testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Pelvik muayene: Rahim, yumurtalıklar ve diğer organların elle muayenesi
• Ultrason: Rahim ve yumurtalıkların görüntülenmesi (miyom, kist, endometriozis odakları)
• MR (Manyetik Rezonans): Daha detaylı görüntüleme için
• Laparoskopi: Kamera yardımıyla karın içinin doğrudan incelenmesi (kesin tanı için kullanılır)
• Kan testleri: Enfeksiyon veya diğer durumları kontrol etmek için

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde size bazı sorular sorulacak (ağrının süresi, şiddeti, başlama zamanı). Muayene sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Ultrason ses dalgaları kullanır ve ağrısızdır. Laparoskopi genellikle kısa süreli bir ameliyat gerektirir ve genel anestezi altında yapılır. Tanı konulduktan sonra size uygun tedavi planı belirlenecektir.

Tedavi

İkincil dismenore tedavisi, altta yatan nedene yöneliktir. Amaç ağrıyı azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi seçenekleri arasında ilaçlar, hormonal tedaviler, cerrahi girişimler ve yaşam tarzı değişiklikleri yer alır.

Evde kişisel bakım

• Alt karına sıcak su torbası veya ılık bir havlu koymak
• Hafif egzersizler (yürüyüş, yoga, esneme hareketleri)
• Bol su içmek ve kafein, tuz, şekerden kaçınmak
• Dinlenmek ve yeterli uyumak
• Stresten uzak durmak için meditasyon veya nefes egzersizleri

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrıyı kontrol altına almak için ağrı kesiciler (steroid olmayan antiinflamatuar ilaçlar) önerebilir. Doğum kontrol hapları veya hormon içeren rahim içi araçlar gibi hormonal tedaviler adet döngüsünü düzenlemek ve ağrıyı azaltmak için kullanılabilir. Ayrıca, altta yatan duruma bağlı olarak antibiyotikler (enfeksiyon varsa) veya diğer ilaçlar (endometriozis için GnRH agonistleri gibi) reçete edilebilir. Tüm ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanmanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale, altta yatan nedene bağlı olarak gerekebilir. Örneğin; miyomların alınması (miyomektomi), endometriozis odaklarının çıkarılması (laparoskopi ile), yapışıklıkların giderilmesi veya rahimin alınması (histerektomi) gibi işlemler. Histerektomi yalnızca diğer tedavilerin işe yaramadığı ve çocuk sahibi olma isteği bulunmayan durumlarda düşünülür.

Bu durumla yaşamak

İkincil dismenore ile yaşamak bazen zorlayıcı olabilir. Ağrılı günlerinizde kendinize zaman ayırın. İş veya okul programınızı ağrınızın yoğun olduğu dönemlere göre ayarlamak faydalı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (örneğin haftada 3-4 kez yürüyüş)
• Stres yönetimi tekniklerini öğrenmek
• Yeterli uyku almak (gecede 7-9 saat)
• Sigara ve alkolden uzak durmak
• Sağlık kontrollerinizi aksatmamak

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar besinler tüketmek (örneğin; yeşil yapraklı sebzeler, meyveler, balık, zeytinyağı) ağrıyı hafifletebilir. Kafein, işlenmiş gıdalar ve şekerli içeceklerden kaçınmak önerilir. Hafif egzersizler (yoga, yüzme, bisiklet) kan dolaşımını artırır ve kasları rahatlatır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, kaygı ve depresyona yol açabilir. Adet döngünüzü ve ağrınızı takip etmek, doktorunuzla açık iletişim kurmak ruh sağlığınızı korumaya yardımcı olur. Gerekirse bir psikolog veya terapistten destek almayı düşünebilirsiniz.

Önleme

İkincil dismenoreyi tamamen önlemek mümkün olmayabilir çünkü altta yatan bir hastalıktan kaynaklanır. Ancak düzenli jinekolojik kontroller, risk faktörlerinden kaçınmak (örneğin cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmak için kondom kullanımı) ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek bazı durumların gelişmesini engelleyebilir.

Aşılar

HPV aşısı, rahim ağzı kanserine ve bazı enfeksiyonlara karşı koruma sağlar, ancak doğrudan ikincil dismenoreyi önlemez. Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği aşı takvimine uymanız genel sağlığınız için önemlidir.

Tarama programları

Belirtileriniz varsa erken tanı için düzenli jinekolojik muayene ve pelvik ultrason yaptırmanız önerilir. Ailede endometriozis veya miyom öyküsü varsa doktorunuza danışarak daha erken bir tarama planı oluşturabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik pelvik ağrı (sürekli veya tekrarlayan karın ağrısı)
• Üreme sorunları (kısırlık)
• Endometriozis veya enfeksiyonun ilerlemesi
• Anemi (düşük kan sayımı) ve yorgunluk (aşırı kanamaya bağlı)
• Yaşam kalitesinde önemli düşüş

Uzun vadeli görünüm

İkincil dismenore tedavi edilebilir. Altta yatan neden belirlendiğinde, uygun tedavi ile ağrı genellikle kontrol altına alınır ve yaşam kalitesi büyük ölçüde artar. Tedaviye erken başlamak komplikasyon riskini azaltır. Doktorunuzla iş birliği içinde olmanız, bu durumu yönetmenin en iyi yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.